મહાભારત · અધ્યાય 13.42

એવં દત્તાભયસ્તેન તતોઽહમૃષિસત્તમાઃ ।
નષ્ટખેદશ્રમભયઃ ક્ષણેન હ્યભવં તદા ॥

સ શનૈર્યાતિ ભગવાન્ગત્યા લઘુપરાક્રમઃ ।
અહં તુ સુમહાવેગમાસ્તાયાનુવ્રજામિ તમ્ ॥

સ ગત્વા દીર્ઘમધ્વાનમાકાશમમિતહ્યુતિઃ ।
મનસાઽપ્યગમં દેવમાસસાદાત્મતત્વવિત્ ॥

અથ દેવઃ સમાસાદ્ય મનસઃ સદૃશં જવમ્ ।
મોહયિત્વા ચ માં તત્ર ક્ષણેનાન્તરધીયત ॥

તત્રામ્બુધરધીરેણ ભોશબ્દેનાનુનાદિના ।
અયં ભોઽહમિતિ પ્રાહ વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ॥

શબ્દાનુસારી તુ તતસ્તં દેશમહમાવ્રજમ્ ।
તત્રાપશ્યં તતશ્ચાહં શ્રીમદ્ધંસયુતં સરઃ ॥

સ તત્સરઃ સમાસાદ્ય ભગવાનાત્મવિત્તમઃ ।
ભોશબ્દપ્રતિસૃષ્ટેન સ્વરેણ પ્રતિવાદિના ॥

વિવેશ દેવઃ સ્વાં યોનિં મામિદં ચાભ્યભાષત ।
વિશસ્વ સલિલં સૌમ્ય સુખમત્ર વસામહે ॥

તતશ્ચ પ્રાવિશં તત્ર સહ તેન મહાત્મના ।
દૃષ્ટવાનદ્ભુતતરં તસ્મિન્સરસિ ભાસ્વતામ્ ॥

અગ્નીનામપ્રણીતાનામિદ્ધાનામિન્ધનૈર્વિના ।
દીપ્તાનામાજ્યસિક્તાનાં સ્યાનેષ્વર્ચિષ્મતાં સદા ॥

દીપ્તિસ્તેષામનાજ્યાનાં પ્રાપ્તાજ્યાનામિવાભવત્ ।
અનિદ્ધાનામિવ સતામિદ્ધાનામિવ ભાસ્વતામ્ ॥

અથાહં વરદં દેવં નાપશ્યં તત્ર સઙ્ગતમ્ ।
તતઃ સમ્મોહમાપન્નો વિષાદભગમં પરમ્ ॥

અપશ્યં ચાગ્નિહોત્રાણિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
વિધિના સમ્પ્રણીતાનિ ધિષ્ણ્યેષ્વાજ્યવતાં તદા ॥

અસમ્ભૃષ્ટતલાશ્ચૈવ વેદીઃ કુસુમસંસ્તૃતાઃ ।
કુશપદ્મોત્પલાસઙ્ગાઃ કલશાંશ્ચ હિરણ્મયાન્ ॥

અગ્નિહોત્રાણિ ચિત્રાણિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ । અગ્નિહોત્રાય યોગ્યાનિ યાનિ દ્રવ્યાણિ કાનિચિત્ ।
તાનિ ચાત્ર સમૃદ્ધાનિ દૃષ્ટવાનસ્મ્યનેકશઃ ॥

મનોહૃદ્યતમશ્ચાગ્નિઃ સુરભિઃ પુણ્યલક્ષણઃ ।
આજ્યગન્ધો મનોગ્રાહી ઘ્રાણચક્ષુસ્સુખાવહઃ ॥

તેષાં તત્રાગ્નિહોત્રાણામીડિતાનાં સહસ્રશઃ ।
સમીપે ત્વદ્ભુતતમમપશ્યમહમવ્યયમ્ ॥

ચન્દ્રાંશુકાશશુભ્રાણાં તુષારોદ્ભેદવર્ચસામ્ । વિમલાદિત્યભાસાનાં સ્થણ્ડિલાનિ સહસ્રશઃ ।
દૃષ્ટાન્યગ્નિસમીપે તુ ધ્યુતિમન્તિ મહાન્તિ ચ ॥

એષુ ચાગ્નિસમીપેષુ શુશ્રાવ સુપદાક્ષરાઃ । પ્રભાવાન્તરિતાનાં તુ પ્રસ્પષ્ટાક્ષરભાષિણામ્ ।
ઋગ્યજુઃસામગાનાં ચ મધુરાઃ સુસ્વરા ગિરઃ ॥

સુસમ્મૃષ્ટતલૈસ્તૈસ્તુ બૃહદ્બિર્દીપ્તતેજસૈઃ ।
પાવકૈઃ પાવિતાત્માહમભવં લઘુવિક્રમઃ ॥

તતોઽહં તેષુ ધિષ્ણ્યેષુ જ્વલમાનેષુ યજ્વનામ્ ।
તં દેશં પ્રણમિત્વાઽથ અન્વેષ્ટુમુપચક્રમે ॥

તાન્યનેકસહસ્રાણિ પર્યટંસ્તુ મહાજવાત્ ।
અપશ્યમાનસ્તં દેવં તતોઽહં વ્યથિતોઽભવમ્ ॥

તતસ્તેષ્વગ્નિહોત્રેષુ જ્વલત્સુ વિમલાર્ચિષુ ।
ભાનુમત્સુ ન પશ્યામિ દેવદેવં સનાતનમ્ ॥

તતોઽહં તાનિ દીપ્તાનિ પરીય વ્યસ્થિતેન્દ્રિયઃ ।
નાન્તં તેષાં પ્રપશ્યામિ ખેદશ્ચ સહસાભવત્ ॥

વિસૃત્ય સર્વતો દૃષ્ટિં ભયમોહસમન્વિતઃ ।
શ્રમં પરમ્મમાપન્નશ્ચિન્તયાનસ્ત્વચેતનઃ ॥

તસ્મિન્ન ખલુ વર્તેઽહં લોકે યત્રૈતદીદૃશમ્ ।
ઋગ્યજુસ્સામનિર્ઘોષઃ શ્રૂયતે ન ચ દૃશ્યતે ॥

ન ચ પશ્યામિ તં દેવં યેનાહમિહ ચોદિતઃ ।
એવં ચિન્તાસભાપન્નઃ પ્રધ્યાતુમુપચક્રમે ॥

તતશ્ચિન્તયતો મહ્યં મોહેનાવિષ્ટચેતસઃ ।
મહાશબ્દઃ પ્રાદુરાસીત્સુભૃશં મે વ્યથાકરઃ ॥

અથાહં સહસા તત્ર શૃણોમિ વિપુલધ્વનિમ્ ।
અપશ્યં ચ સુપર્ણાનાં સહસ્રાણ્યયુતાનિ ચ ॥

અભ્યદ્રવન્ત મામેવ વિપુલદ્યુતિરંહસઃ ।
તેષામહં પ્રભાવેણ સર્વથૈવાવરોઽભવમ્ ॥

સોઽહં સમન્તતઃ સર્વૈઃ સુપર્ણૈરતિતેજસૈઃ ।
દૃષ્ટ્વાઽત્માનં પરિગતં સમ્ભ્રમં પરમં ગતઃ ॥

વિનયાવનતો ભૂત્વા નમશ્ચક્રે મહાત્મને ।
અનાદિનિધનાયૈભિર્નામભિઃ પરમાત્મને ॥

નારાયણાય શુદ્ધાય શાશ્વતાય ધ્રુવાય ચ ।
ભૂતભવ્યભવેશાય શિવાય શિવમૂર્તયે ॥

શિવયોનેઃ શિવાદ્યાયિ શિવપૂજ્યતમાય ચ ।
ઘોરરૂપાય મહતે યુગાન્તકરણાય ચ ॥

વિશ્વાય વિશ્વદેવાય વિશ્વેશાય મહાત્મને ।
સહસ્રોદરપાદાય સહસ્રનયનાય ચ ॥

સહસ્રબાહવે ચૈવ સહસ્રવદનાય ચ ।
શુચિશ્રવાય મહતે ઋતુસંવત્સરાય ચ ॥

ઋગ્યજુઃસામવક્ત્રાય અથર્વશિરસે નમઃ ।
હૃષીકેશાય કૃષ્ણાય દ્રુહિણોરુક્રમાય ચ ॥

બૃહદ્વેગાય તાર્ક્ષ્યાય વરાહાયૈકશૃઙ્ગિણે ।
શિપિવિષ્ટાય સત્યાય હરયેઽથ શિખણ્ડિને ॥

હુતાશાયોર્ધ્વવક્ત્રાય રૌદ્રાનીકાય સાધવે ।
સિન્ધવે સિન્ધુવર્ષઘ્ને દેવાનાં સિન્ધવે નમઃ ॥

ગરુત્મતે ત્રિનેત્રાય સુધર્માય વૃષાકૃતે ।
સમ્મ્રાડુગ્રે સન્કૃતયે વિરજે સમ્ભવે ભવે ॥

વૃષાય વૃષરૂપાય વિભવે ભૂર્ભુવાય વ ।
દીપ્તસૃષ્ટાય યજ્ઞાય સ્થિરાય સ્થવિરાય ચ ॥

અચ્યુતાય તુષારાય વીરાય ચ સમાય ચ ।
જિષ્ણવે પુરુહૂતાય વસિષ્ઠાય વરાય ચ ॥

સત્યેશાય સુરેશાય હરયેઽથ શિખણ્ડિને ।
બર્હિષાય વરેણ્યાય વસવે વિશ્વવેધસે ॥

કિરીટિને સુકેશાય વાસુદેવાય શુષ્મિણે ।
બૃહદુક્થ્યસુષેણાય યુગ્યે દુન્દુભયે તથા ॥

ભયેસખાય વિભવે ભરદ્વાજેઽભયાય ચ ।
ભાસ્કરાય ચ ચન્દ્રાય પદ્મનાભાય ભૂરિણે ॥

પુનર્વસુભૃતત્વાય જીવપ્રભવિષાય ચ ।
વષટ્કારાય સ્વાહાય સ્વધાય નિધનાય ચ ॥

ઋચે ચ યજુષે સામ્ને ત્રૈલોક્યપતયે નમઃ ।
શ્રીપદ્માયાત્મસદૃશે ધરણીધારિણે પરે ॥

સૌમ્યાસૌમ્યસ્વરૂપાય સૌમ્યે સુમનસે નમઃ ।
વિશ્વાય ચ સુવિશ્વાય વિશ્વરૂપધરાય ચ ॥

કેશવાય સુકેશાય રશ્મિકેશાય ભૂરિણે ।
હિરણ્યગર્ભાય નમઃ સૌમ્યાય વૃષરૂપિણે ॥

નારાયણાગ્ર્યવપુષે પુરુહૂતાય વજ્રિણે । વર્મિણે વૃષસેનાય ધર્મસેનાય રોધસે ।
મુનયે જ્વરમુક્તાયિ જ્વરાધિપતયે નમઃ ॥

અનેત્રાય ત્રિનેત્રાય પિઙ્ગલાય વિડૂર્મિણે ।
તપોબ્રહ્મનિધાનાય યુગપર્યાયિણે નમઃ ॥

શરણાય શરણ્યાય ભક્તેષ્ટશરણાય ચ ।
નમઃ સર્વભવેશાય ભૂતભવ્યભવાય ચ ॥

પાહિ માં દેવદેવેશ કોપ્યજોસિ સનાતનઃ ।
એવં ગતોસ્મિ શરણં શરણ્યં બ્રહ્મયોનિનમ્ ॥

સ્તવ્યં સ્તવં સ્તુતવતસ્તત્તમો મે પ્રણશ્યત ।
ભયં ચ મે વ્યપગતં પક્ષિણોઽન્તર્હિતાઽભવન્ ॥

શૃણોમિ ચ ગિરં દિવ્યામન્તર્ધાનગતાં શિવામ્ । મા ભૈર્ગરુત્મન્દાન્તોસિ પુનઃ સેન્દ્રાન્દિવૌકસઃ ।
સ્વં ચૈવ ભવનં ગત્વા દ્રક્ષ્યસે પુત્રબાન્ધવાન્ ॥

તતસ્તસ્મિન્ક્ષણેનૈવ સહસૈવ મહાદ્યુતિઃ ।
પ્રત્યદૃશ્યત તેજસ્વી પુરસ્તાત્સ મમાન્તિકે ॥

સમાગમ્ય તતસ્તેન શિવેન પરમાત્મના । અપશ્યં ચાહમાયાન્તં નરનારાયણાશ્રમે ।
ચતુર્દ્વિગુણવિન્યાસં તં ચ દેવં સનાતનમ્ ॥

યજતસ્તાનૃષીન્દેવાન્વદતો ધ્યાયતો મુનીન્ ।
યુક્તાન્સિદ્ધાન્નૈષ્ઠિકાંશ્ચ જપતો યજતો ગૃહે ॥

પુષ્પપૂરપરિક્ષિપ્તં ધૂપિતં દીપિતં હુતમ્ ।
વન્દિતં સિક્તસમ્મૃષ્ટં નરનારાયણાશ્રમમ્ ॥

તદદ્ભુતમહં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતોસ્મિ તદાઽનઘાઃ ।
જગામ શિરસા દેવં પ્રયતેનાન્તરાત્મના ॥

તદત્યદ્ભુતસઙ્કાસં કિમેતદિતિ ચિન્તયન્ ।
નાધ્યગચ્છં પરં દિવ્યં તસ્ય સર્વભવાત્મનઃ ॥

પ્રણિપત્ય સુદુર્ધર્ષં પુનઃ પુનરુદીક્ષ્ય ચ । શિરસ્યઞ્જલિમાધાય વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
અવોચં તમદીનાર્થં શ્રેષ્ઠાનાં શ્રેષ્ઠમુત્તમમ્ ॥

નમસ્તે ભગવન્દેવ ભૂતભવ્યભવત્પ્રભો ।
યદેતદદ્ભુતં દેવ મયા દૃષ્ટં ત્વદાશ્રયમ્ ॥

અનાદિમદ્યપર્યન્તં કિં તચ્છંસિતુમર્હસિ । યદિ જાનાસિ સાં ભક્તં યદિ વાઽનુગ્રહો મયિ ।
શંસ સર્વમશેષેણ શ્રોતવ્યં યદિ ચેન્મયા ॥

સ્વભાવસ્તવ દુર્જ્ઞેયઃ પ્રાદુર્ભાવો ભવસ્ય ચ ।
ભવદ્ભૂતભવિષ્યેશ સર્વથા ગહનં ભવાન્ ॥

બ્રૂહિ સર્વમશેષેણ તદાશ્ચર્યં મહામુને ।
કિં તદત્યદ્ભુતં વૃત્તં તેષ્વગ્નિષુ સમન્તતઃ ॥

કાનિ તાન્યગ્નિહોત્રાણિ કેષાં શબ્દઃ શ્રુતો મયા ।
શૃણ્વતાં બ્રહ્મ સતતમદૃશ્યાનાં મહાત્મનામ્ ॥

એતન્મે ભગવન્કૃષ્ણ બ્રૂહિ સર્વમશેષતઃ । ગૃણન્ત્યગ્નિસમીપેષુ કે ચ તે બ્રહ્મરાશયઃ ॥