મહાભારત · અધ્યાય 13.30

બ્રાહ્મણાનાં તુ યે લોકે પ્રતિશ્રુત્ય પિતામહ ।
ન પ્રયચ્છન્તિ લોભાત્તે કે ભવન્તિ મહામતે ॥

એતન્મે તત્વતો બ્રૂહિ ધર્મે ધર્મભૃતાંવર ।
પ્રતિશ્રુત્ય દુરાત્માનો ન પ્રયચ્છન્તિ યે નરાઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

યો ન દદ્યાત્પ્રતિશ્રુત્ય સ્વલ્પં વા યદિ વા બહુ ।
આશાસ્તસ્ય હતાઃ સર્વાઃ ક્લીબસ્યેવ પ્રજાફલમ્ ॥

યાં રાત્રિં જાયતે પાપો યાં ચ રાત્રિં વિનશ્યતિ ।
એતસ્મિન્નન્તરે યદ્યત્સુકૃતં તસ્ય ભારત ॥

યચ્ચ તસ્ય હુતં કિઞ્ચિદ્દત્તં વા ભરતર્ષભ ।
તપસ્તપ્તમથો વાઽપિ સર્વં તસ્યોપહન્યતે ॥

અથૈતદ્વચનં પ્રાહુર્ધર્મશાસ્ત્રવિદો જનાઃ ।
નિશાસ્ય ભરતશ્રેષ્ઠ બુદ્ધ્યા પરમયુક્તયા ॥

અપિ ચોદાહરન્તીમં ધર્મશાસ્ત્રવિદો જનાઃ ।
અશ્વાનાં શ્યામકર્ણાનાં સહસ્રેણ સ મુચ્યતે ॥

અત્રૈવોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
સૃગાલસ્ય ચ સંવાદં વાનરસ્ય ચ ભારત ॥

તૌ સખાયૌ પુરા હ્યાસ્તાં માનુષત્વે પરન્તપ । અન્યાં યોનિં સમાપન્નૌ સૃગાલીં વાનરીં તથા ।
સમ્ભાષણાત્તતઃ સખ્યં તત્રતત્ર પરસ્પરમ્ ॥

તતઃ પરાસૂન્ખાદન્તં સૃગાલં વાનરોઽબ્રવીત્ ।
શ્મશાનમધ્યે સમ્પ્રેક્ષ્ય પૂર્વજાતિમનુસ્મરન્ ॥

કિં ત્વયા પાપકં પૂર્વં કૃતં કર્મ સુદારુણમ્ ।
યસ્ત્વં શ્મશાને મૃતકાન્પૂતિકાનત્સિ કુત્સિતાન્ ॥

એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ સૃગાલો વાનરં તદા ।
બ્રાહ્મણસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય ન મયા તદુપાહૃતમ્ ॥

તત્કૃતે પાપિકાં યોનિમાપન્નોસ્મિ પ્લવઙ્ગમ ।
તસ્માદેવંવિધં ભક્ષ્યં ભક્ષયામિ બુભુક્ષિતઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સૃગાલો વાનરં પ્રાહ પુનરેવ નરોત્તમ ।
કિં ત્વયા પાતકં કર્મ કૃતં યેનાસિ વાનરઃ ॥
વાનર ઉવાચ ।

સ ચાપ્યાહ ફલાહારો બ્રાહ્મણાનાં પ્લવઙ્ગમઃ । તસ્માન્ન બ્રાહ્મણસ્વં તુ હર્ત્તવ્યં વિદુષા સદા ।
સીમાવિવાદે મોક્તવ્યં દાતવ્યં ચ પ્રતિશ્રુતમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇત્યેતદ્બ્રુવતો રાજન્બ્રાહ્મણસ્ય મયા શ્રુતમ્ ।
કથાં કથયતઃ પુણ્યાં ધર્મજ્ઞસ્ય પુરાતનીમ્ ॥

શ્રુતં ચાપિ મયા ભૂયઃ કૃષ્ણસ્યાપિ વિશામ્પતે ।
કથાં કથયતઃ પૂર્વં બ્રાહ્મણં પ્રતિ પાણ્ડવ ॥

ન હર્તવ્યં વિપ્રધનં ક્ષન્તવ્યં તેષુ નિત્યશઃ ।
બાલાશ્ચ નાવમન્તવ્યા દરિદ્રાઃ કૃપણા અપિ ॥

એવમેવ ચ માં નિત્યં બ્રાહ્મણાઃ સન્દિશન્તિ વૈ ।
પ્રતિશ્રુતં ભવેદ્દેયં નાશા કાર્યા દ્વિજોત્તમે ॥

બ્રાહ્મણો હ્યાશયા પૂર્વં કૃતયા પૃથિવીપતે ।
સુસમિદ્ધો યતા દીપ્તઃ પાવકસ્તદ્વિધઃ સ્મૃતઃ ॥

યં નિરીક્ષેત સઙ્ક્રુદ્ધ આશયા પૂર્વજાતયા ।
પ્રદહેચ્ચ હિતં રાજન્કક્ષમક્ષય્યભુગ્યથા ॥

સ એવ હિ યદા તુષ્ટો વચસા પ્રતિનન્દતિ ।
ભવત્યગદસન્કાશો વિષયે તસ્ય ભારત ॥

પુત્રાન્પૌત્રાન્પશૂંશ્ચૈવ બાન્ધવાન્સચિવાંસ્તથા ।
પુરં જનપદં ચૈવ શાન્તિરિષ્ટેન પોષયેત્ ॥

એતદ્ધિ પરમં તેજો બ્રાહ્મણસ્યેહ દૃશ્યતે ।
સહસ્રકિરણસ્યેવ સવિતુર્ધરણીતલે ॥

તસ્માદ્દાતવ્યમેવેહ પ્રતિશ્રુત્ય યુધિષ્ઠિર ।
યદીચ્છેચ્છોભનાં જાતિં પ્રાપ્તું ભરતસત્તમ ॥

બ્રાહ્મણસ્ય હિ દત્તેન ધ્રુવં સ્વર્ગો હ્યનુત્તમઃ ।
શક્યઃ પ્રાપ્તું વિશેષેણ દાનં હિ મહતી ક્રિયા ॥

ઇતો દત્તેન જીવન્તિ દેવતાઃ પિતરસ્થા ।
તસ્માદ્દાનાનિ દેયાનિ બ્રાહ્મણેભ્યો વિજાનતા ॥

મહદ્ધિ ભરતશ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણસ્તીર્થમુચ્યતે ।
વેલાયાં ન તુ કસ્યાં ચિદ્ગચ્છેદ્વિપ્રો હ્યપૂજિતઃ ॥