મહાભારત · અધ્યાય 13.274

એવમુક્ત્વા કુરૂન્સર્વાન્ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તદા ।
તૂષ્ણીં બભૂવ કૌરવ્યઃ સ મુહૂર્તમરિન્દમ ॥

ધારયામાસ ચાત્માનં ધારણાસુ યથાક્રમમ્ ।
તસ્યોર્ધ્વમગમન્પ્રાણાઃ સન્નિરુદ્ધા મહાત્મનઃ ॥

ઇદમાશ્ચર્યમાસીચ્ચ મધ્યે તેષાં મહાત્મનામ્ ।
સહિતૈરૃષિભિઃ સર્વૈસ્તદા વ્યાસાદિભિઃ પ્રભો ॥

યદ્યન્મુઞ્ચતિ ગાત્રં હિ સ શન્તનુસુતસ્તદા । તત્તદ્વિશલ્યમભવદ્યોગયુક્તસ્ય વૈ ક્રમાત્ ।
ક્ષણેન પ્રેક્ષતાં તેષાં વિશલ્યઃ સોઽભવત્તદા ॥

તદ્દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતાઃ સર્વે વાસુદેવપુરોગમાઃ ।
સહ તૈર્મુનિભિઃ સર્વૈસ્તદા વ્યાસાદિભિર્નૃપ ॥

સન્નિરુદ્ધસ્તુ તેનાત્મા સર્વેષ્વાયતનેષુ ચ ।
જગામ ભિત્ત્વા મૂર્ધાનં દિવમભ્યુત્પપાત હ ॥

દેવદુન્દુભિનાદશ્ચ પુષ્પવર્ષૈઃ સહાભવત્ ।
સિદ્ધા બ્રહ્મર્ષયશ્ચૈવ સાદુસાધ્વિતિ હર્ષિતાઃ ॥

મહોલ્કેવ ચ ભીષ્મસ્ય મૂર્ધદેશાજ્જનાધિપ ।
નિઃસૃકત્યાકાશમાવિશ્ય ક્ષણેનાન્તરધીયત ॥

એવં સ રાજશાર્દૂલ નૃપઃ શાન્તનવસ્તદા ।
સમયુજ્યત લોકૈઃ સ્વૈર્ભરતાનાં કુલોદ્વહઃ ॥

તતસ્ત્વાદાય દારૂણિ ગન્ધાંશ્ચ વિવિધાન્બહૂન્ । ચિતાં ચક્રુર્મહાત્માનઃ પાણ્ડવા વિદુરસ્તથા ।
યુયુત્સુશ્ચાપિ કૌરવ્યં પ્રેક્ષકાસ્ત્વિતરેઽભવન્ ॥

યુધિષ્ઠિરશ્ચ ગાઙ્ગેયં ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ દુઃખિતૌ ।
છાદયામાસતુરુભૌ ક્ષૌમેર્માલ્યૈશ્ચ કૌરવમ્ ॥

ધારયામાસ તસ્યાથ યુયુત્સુશ્છત્રમુત્તમમ્ ।
ચામરે વ્યજને શુભ્રે ભીમસેનાર્જુનાવુભૌ । ઉષ્ણીષે પરિગૃહ્ણીતાં માદ્રીપુત્રાવુભૌ તથા ॥

યુધિષ્ઠિરેણ સહિતો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ પાદતઃ । વૃદ્ધા સ્ત્રિયઃ કૌરવાણાં ભીષ્મં કુરુકુલોદ્વહમ્ ।
તાલવૃન્તાન્યુપાદાય પર્યવીજન્ત સર્વશઃ ॥

તતોસ્ય વિદિવચ્ચક્રુઃ પિતૃમેધં મહાત્મનઃ ।
યાજકા જુહુવુશ્ચાગ્નૌ જગુઃ સામાનિ સમાગાઃ ॥

તતશ્ચન્દનકાષ્ઠૈશ્ચ તથા કાલીયકૈરપિ ।
કાલાગુરુપ્રભૃતિભિર્ગન્ધૈશ્ચોચ્ચાવચ્ચૈસ્તથા ॥

સમવચ્છાદ્ય ગાઙ્ગેયં સમ્પ્રજ્વાલ્ય હુતાશનમ્ ।
અપસવ્યમકુર્વન્ત ધૃતરાષ્ટ્રમુખાશ્ચિતામ્ ॥

સંસ્કૃત્ય ચ કુરુશ્રેષ્ઠં ગાઙ્ગેયં કુરુસત્તમાઃ ।
જગ્મુર્ભાગીરથીં પુણ્યામૃષિજુષ્ટાં કુરૂદ્વહાઃ ॥

અનુગમ્યમાના વ્યાસેન નારદેનાસિતેન ચ ।
કૃષ્ણેન ભરતસ્ત્રીભિર્યે ચ પૌરાઃ સમાગતાઃ ॥

ઉદકં ચક્રિરે સર્વે ગાઙ્ગેયસ્ય મહાત્મનઃ ।
વિધિવત્ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠાઃ સ ચ સર્વો જનસ્તદા ॥

તતો ભાગીરથી દેવી તનયસ્યોદકે કૃતે । ઉત્થાય સલિલાત્તસ્માદ્રુદતી શોકવિહ્વલા ।
પરિદેવયતી તત્ર કૌરકવાનભ્યભાષત ॥

નિબોધત યથાવૃત્તમુચ્યમાનં મયા નૃપાઃ । રાજવૃત્તેન સમ્પન્નઃ પ્રજ્ઞયાભિજનેન ચ ।
સત્કર્તા કુરુવૃદ્ધાનાં પિતૃભક્તો દૃઢવ્રતઃ ॥

જામદગ્ન્યેન રામેણ યઃ પુરા ન પરાજિતઃ ।
દિવ્યૈરસ્ત્રૈર્મહાવીર્યઃ સ હતોઽદ્ય શિખણ્ડિના ॥

અશ્મસારમયં નૂનં હૃદયં મમ પાર્થિવાઃ ।
અપશ્યન્ત્યાઃ પ્રિયં પુત્રં યન્ન દીર્યતિ મેઽદ્ય વૈ ॥

સમેતં પાર્થિવં ક્ષત્રં કાશિપુર્યાં સ્વયમ્પરે ।
વિજિત્યૈકરથેનાજૌ કન્યાશ્ચાયં જહારહ ॥

યસ્ય નાસ્તિ બલે તુલ્યઃ પૃથિવ્યામપિ કશ્ચન ।
હતં શિખણ્ડિના શ્રુત્વા યન્ન દીર્યતિ મે મનઃ ॥

જામદગ્ન્યઃ કુરુક્ષેત્રે યુધિ યેન મહાત્મના ।
પીડિતો નાતિયત્નેન સ હતોઽદ્ય શિખણ્ડિના ॥

એવંવિધં બહુ તદા વિલન્પતીં નહાનદીમ્ ।
આશ્વાસયામાસ તદા સામ્ના દામોદરો વિભુઃ ॥

સમાશ્વસિહિ ભદ્રે ત્વં મા શુચઃ શુભદર્શને ।
ગતઃ સ પરમં લોકં તવ પુત્રો ન સંશયઃ ॥

વસુરેષ મહાતેજાઃ શાપદોષેણ શોભને ।
માનુષત્વમનુપ્રાપ્તો નૈનં શોચિતુમર્હસિ ॥

સ એષ ક્ષત્રધર્મેણ યુધ્યમાનો રણાજિરે ।
ધનઞ્જયેન નિહતો નૈષ દેવિ શિખણ્ડિના ॥

ભીષ્મં હિ કુરુશાર્દૂલમુદ્યતેષુ મહારણે ।
ન શક્તઃ સંયુગે હન્તું સાક્ષાદપિ શતક્રતુઃ ॥

સ્વચ્છન્દતસ્તવ સુતો ગતઃ સ્વર્ગં શુભાનને ।
ન શક્તા વિનિહન્તું હિ રણે તં સર્વદેવતાઃ ॥

તસ્માન્મા ત્વં સરિચ્છ્રેષ્ઠે શોચસ્ય કુરુનન્દનમ્ ।
વસૂનેષ ગતો દેવિ પુત્રસ્તે વિજ્વરા ભવ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્તા સા તુ કૃષ્ણેન વ્યાસેન તુ સરિદ્વરા ।
ત્યક્ત્વા શોકં મહારાજ સ્વં વાર્યવતતાર હ ॥

સત્કૃત્ય તે તાં સરિતં તતઃ કૃષ્ણમુખા નૃપ ।
અનુજ્ઞાતાસ્તયા સર્વે ન્યવર્તન્ત જનાધિપાઃ ॥