મહાભારત · અધ્યાય 13.273

તતઃ કુન્તીસુતો રાજા પૌરજાનપદં જનમ્ ।
પૂજયિત્વા યથાન્યાયમનુજજ્ઞે ગૃહાન્પ્રતિ ॥

સાન્ત્વયામાસ નારીશ્ચ હતપુત્રા હતેશ્વરાઃ ।
વિપુલૈરર્થદાનૈઃ સ તદા પાણ્ડુસુતો નૃપઃ ॥

સોભિષિક્તો મહાપ્રાજ્ઞઃ પ્રાપ્ય રાજ્યં યુધિષ્ઠિરઃ ।
અવસ્થાપ્ય નરશ્રેષ્ઠઃ સર્વાઃ સ્વપ્રકૃતીસ્તથા ॥

દ્વિજેભ્યો બલમુખ્યેભ્યો નૈગમેભ્યશ્ચ સર્વશઃ ।
પ્રતિગૃહ્યાશિષો મુખ્યાસ્તથા ધર્મભૃતાંવરઃ ॥

ઉષિત્વા શર્વરીઃ શ્રીમાન્પઞ્ચાશન્નગરોત્તમે ।
સમયં કૌરવાગ્ર્યસ્ય સસ્માર પુરુષર્ષભઃ ॥

સ નિર્યયૌ જગપુરાદ્યજકૈઃ પરિવારિતઃ ।
દૃષ્ટ્વા નિવૃત્તમાદિત્યં પ્રવૃત્તં ચોત્તરાયણમ્ ॥

ઘૃતં માલ્યં ચ ગન્ધાંશ્ચ ક્ષૌમાણિ ચ યુધિષ્ઠિરઃ ।
ચન્દનાગરુમુખ્યાનિ તથા કાલગરૂણિ ચ ॥

પ્રસ્થાપ્યચ પૂર્વં કૌન્તેયો ભીષ્મસંસ્કરણાય વૈ ।
માલ્યાનિ ચ વરાર્હાણિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રં પુરુસ્કૃત્ય ગાન્ધારીં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
માતરં ચ પૃથાં ધામાન્ભ્રાતૄંશ્ચ પુરુષર્ષમ્ભાન્ ॥

જનાર્દનેનાનુગતો વિદુરેણ ચ ધીમતા ।
યુયુત્સુના ચ કૌરવ્યો યુયુધાનેન ચાભિભો ॥

મહતા રાજભોગેન પારિબર્હેણ સંવૃતઃ ।
સ્તૂયમાનો મહાતેજા ભીષ્મિસ્યાગ્નીનનુવ્રજન્ ॥

નિશ્ચક્રામ પુરાત્તસ્માદ્યથા દેવપતિસ્તથા ।
આસસાદ કુરુક્ષેત્રે તતઃ શાન્તનવં નૃપઃ ॥

ઉપાસ્યમાનં વ્યાસેન પારાશર્યેણ ધીમતા ।
નારદેન ચ રાજર્ષે દેવલેનાસિતેન ચ ॥

હતશિષ્ટૈર્નૃપૈસ્ચાન્યૈર્નાનાદેશસમાગતૈઃ ।
રક્ષિભિશ્ચ મહાત્માનં રક્ષ્યમાણં સમન્તતઃ ॥

શયાનં વીરશયને દદર્શ નૃપતિસ્તતઃ ।
તતો રથાદવારોહદ્ધાતૃભિઃ સહ ધર્મરાટ્ ॥

અભિવાદ્યાથ કૌન્તેયઃ પિતામહમરિન્દમમ્ ।
દ્વૈપાયનાદીન્વિપ્રાંશ્ચ તૈશ્ચ પ્રત્યભિનન્દિતઃ ॥

ઋત્વિગ્ભિર્બ્રહ્મકલ્પૈશ્ચ ભ્રાતૃભિઃ સહ ધર્મજઃ ।
આસાદ્ય શરતલ્પસ્થમૃષિભિઃ પરિવારિતમ્ ॥

અબ્રવીદ્ભરતશ્રેષ્ઠં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
ભ્રાતૃભિઃ સહ કૌરવ્યઃ શયાનં નિમ્નગાસુતમ્ ॥

યુધિષ્ઠિરોઽહં નૃપતે નમસ્તે જાહ્નવીસુત ।
શૃણોષિ ચેન્મહાબાહો બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ॥

પ્રાપ્તોસ્મિ સમયે રાજન્નગ્નીનાદાય તે વિભો ।
આચાર્યાન્બ્રાહ્મણાંશ્ચૈવ ઋત્વિજો ભ્રાતરશ્ચ મે ॥

પુત્રશ્ચ તે મહાતેજા ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ ।
ઉપસ્થિતઃ સહામાત્યો વાસુદેવશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

હતશિષ્ટાશ્ચ રાજાનઃ સર્વે ચ કુરુજાઙ્ગલાઃ ।
તાન્પશ્ય નરશાર્દૂલ સમુન્મીલય લોચને ॥

યચ્ચેહ કિઞ્ચિત્કર્તવ્યં તત્સર્વં પ્રાપિતં મયા ।
યથોક્તં ભવતા કાલે સર્વમેવ ચ તત્કૃતમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તુ ગાઙ્ગેયઃ કુન્તીપુત્રેણ ધીમતા ।
દદર્શ ભારતાન્સર્વાન્સ્થિતાન્સમ્પરિવાર્ય હ ॥

તતશ્ચલવપુર્ભીષ્મઃ પ્રગૃહ્ય વિપુલં ભુજમ્ ।
ઓઘમેઘસ્વરો વાગ્મી કાલે વચનમબ્રવીત્ ॥

દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તોસિ કૌન્તેય સહામાત્યો યુધિષ્ઠિર ।
પરિવૃત્તો હિ ભગવાન્સહસ્રાંશુર્દિવાકરઃ ॥

અષ્ટપઞ્ચાશતં રાત્ર્યઃ શયાનસ્યાદ્ય મે ગતાઃ ।
શરેષુ નિશિતાગ્નેષુ યથા વર્ષશતં તથા ॥

માઘોઽયં સમનુપ્રાપ્તો માસઃ પુણ્યો યુધિષ્ઠિર ।
ત્રિભાગશેષઃ પક્ષોઽયં શુક્લો ભવિતુમર્હતિ ॥

એવમુક્ત્વા તુ ગાઙ્ગેયો ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
ધૃતરાષ્ટ્રમથામન્ત્ર્ય કાલે વચનમબ્રવીત્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

રાજન્વિદિતધર્મોસિ સુનિર્ણીતાર્થસંશયઃ ।
બહુશ્રુતા હિ તે વિપ્રા બહવઃ પર્યુપાસિતાઃ ॥

વેદ શાસ્ત્રાણિ સૂક્ષ્માણિ ધર્માંશ્ચ મનુજેશ્વર ।
વેદાંશ્ચ ચતુરઃ સર્વાન્ષડઙ્ગૈરુપબૃંહિતાન્ ॥

ન શોચિતવ્યં કૌરવ્ય ભવિતવ્યં હિ તત્તથા ।
શ્રુતં દેવરહસ્યં તે કૃષ્ણદ્વૈપાયનાદપિ ॥

યથા પાણ્ડોઃ સુતા રાજંસ્તથૈવ તવ ધર્મતઃ ।
તાન્પાલય સ્થિતો ધર્મે ગુરુશુશ્રૂષણે રતાન્ ॥

ધર્મરાજો હિ શુદ્ધાત્મા નિદેશે સ્થાસ્યતે તવ ।
આનૃશંસ્યપરં હ્યેન જાનામિ ગુરુવત્સલમ્ ॥

તવ પુત્રા દુરાત્માનઃ ક્રોધલોભપરાયણાઃ ।
ઈર્ષ્યાભિભૂતા દુર્વૃત્તાસ્તાન્ન શોચિતુમર્હસિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એતાવધુક્ત્વા વચનં ધૃતરાષ્ટ્રં મનીષિણમ્ ।
વાસુદેવં મહાબાહુમભ્યભાષય કૌરવઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ભગવન્દેવદેવેશ સુરાસુરનમસ્કૃત ।
ત્રિવિક્રમ નમસ્તુભ્યં શઙ્ખચક્રગદાધર ॥

વાસુદેવો હિરણ્યાત્મા પુરુષઃ સવિતા વિરાદ્ ।
જીવભૂતોઽનુરૂપસ્ત્વં પરમાત્મા સનાતનઃ ॥

ત્વદ્ભક્તં ત્વદ્ગતિં શાન્તમુદારમપરિગ્રહમ્ । ત્રાયસ્વ પુણ્ડરીકાક્ષ પુરુષોત્તમ નિત્યશઃ ।
અનુજાનીહિ માં કૃષ્ણ વૈકુણ્ઠ પુરુષોત્તમ ॥

રક્ષ્યાશ્ચ તે પાણ્ડવેયા ભવાન્યેષાં પરાયણમ્ ।
ઉક્તવાનસ્મિ દુર્બદ્ધિં મન્દં દુર્યોધનં તદા ॥

યતઃ કૃષ્ણસ્તતો ધર્મો યતો ધર્મસ્તતો જયઃ ।
વાસુદેવેન તીર્થેન પુત્ર સંશામ્ય પાણ્ડવૈઃ ॥

સન્ધાનસ્ય પરઃ કાલસ્તવેતિ ચ પુનઃપુનઃ । ન ચ મે તદ્વચો મૂઢઃ કૃતવાન્સ સુમન્દધીઃ ।
ઘાતયિત્વેહ પૃથિવીં તતઃ સ નિધનં ગતઃ ॥

ત્વાં તુ જાનામ્યહં દેવં પુરાણમૃષિસત્તમમ્ ।
નરેણ સહિતં દેવ બદર્યાં સુચિરોષિતમ્ ॥

તથા મે નારદઃ પ્રાહ વ્યાસશ્ચ સુમહાતપાઃ ।
નરનારાયણાવેતૌ સમ્ભૂતૌ મનુજેષ્વિતિ ॥

સ માં ત્વમનુજાનીહિ કૃષ્ણ મોક્ષ્યે કલેવરમ્ ।
ત્વયાઽહં સમનુજ્ઞાતો ગચ્છેયં પરમાં ગતિમ્ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

અનુજાનામિ ભીષ્મ ત્વાં વસૂન્પ્રાપ્નુહિ પાર્થિવ ।
ન તેઽસ્તિ વૃજિનં કિઞ્ચિચ્છુદ્ધાત્મૈશ્વર્યસંયુતઃ ॥

પિતૃભક્તોસિ રાજર્ષે માર્કણ્ડેય ઇવાપરઃ ।
તેન મૃત્યુસ્તવ વશે સ્થિતો ભૃત્ય ઇવાનતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તુ ગાઙ્ગેયઃ પાણ્ડવાનિદમબ્રવીત્ ।
ધૃતરાષ્ટ્રમુખાંશ્ચાપિ સર્વાંશ્ચ સુહૃદસ્તથા ॥

પ્રાણાનુત્સ્રષ્ટુમિચ્છામિ તત્રાનુજ્ઞાતુમર્હથ ।
સત્યેષુ યતિતવ્યં વઃ સત્યં હિ પરમં બલમ્ ॥

આનૃશંસ્યપરૈર્ભાવ્યં સદૈવ નિયતાત્મભિઃ ।
બ્રહ્મણ્યૈર્ધર્મશીલૈશ્ચ તપોનિત્યૈશ્ચ ભારતાઃ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સુહૃદઃ સર્વાંસ્તથા સમ્પૂજ્ય ચૈવ હ । ધનં બહુવિધં રાજન્દત્ત્વા નિત્યં દ્વિજાતિષુ ।
પુનરેવાબ્રવીદ્ધીમાન્યુધિષ્ઠિરમિદં વચઃ ॥

બ્રાહ્મણાશ્ચૈવ તે નિત્યં પ્રાજ્ઞાશ્ચૈવ વિશેષતઃ ।
આચાર્યા ઋત્વિજશ્ચૈવ પૂજનીયા જનાધિપ ॥