મહાભારત · અધ્યાય 13.269

નાભાગધેયઃ પ્રાપ્નોતિ ધનં સુબલવાનપિ ।
ભાગધેયાન્વિતસ્ત્વર્થાન્કૃશો બાલશ્ચ વિન્દતિ ॥

નાલાભકાલે લભતે પ્રયત્નેઽપિ કૃતે સતિ ।
લાભકાલેઽપ્રયત્નેન લભતે વિપુલં ધનમ્ ॥

કૃતયત્નાફલાશ્ચૈવ દૃશ્યન્તે શતશો નરાઃ ।
અયત્નેનૈધમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તે બહવો જનાઃ ॥

યદિ યત્નો ભવેન્મર્ત્યઃ સ સર્વં ફલમાપ્નુયાત્ ।
નાલભ્યં ચોપલભ્યેત નૃણાં ભરતસત્તમ ॥

પ્રયત્નં કૃતવન્તોપિ દૃશ્યન્તે હ્યફલા નરાઃ ।
માર્ગત્યાગશતૈરર્થાનમાર્ગશ્ચાપરઃ સુખી ॥

અકાર્યમસકૃત્કૃત્વા દૃશ્યન્તે હ્યધના નરાઃ ।
ધનયુક્તાઃ સ્વકર્મસ્થા દૃશ્યન્તે ચાપરેઽધનાઃ ॥

અધીત્ય નીતિશાસ્ત્રાણિ નીતિયુક્તો ન દૃશ્યતે ।
અનભિજ્ઞશ્ચ સાચિવ્યં ગમિતઃ કેન હેતુના ॥

વિદ્યાયુક્તો હ્યવિદ્યશ્ચ ધનવાન્દુર્મતિસ્તથા ।
યદિ વિદ્યામુપાશ્રિત્ય નરઃ સુખમવાપ્નુયાત્ ॥

ન વિદ્વાન્વિદ્યયા હીનં વૃત્ત્યર્થમુપસંશ્રયેત્ ।
યથા પિપાસાં જયતિ પુરુષઃ પ્રાપ્ય વૈ જલમ્ ॥

ઇષ્ટાર્થો વિદ્યયા હ્યેવ ન વિદ્યાં પ્રજહેન્નરઃ ॥

નાપ્રાપ્તકાલો મ્રિયતે વિદ્ધઃ શરશતૈરપિ ।
તૃણાગ્રેણાપિ સંસ્પૃષ્ટઃ પ્રાપ્તકાલો ન જીવતિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઈહમાનઃ સમારમ્ભાન્યદિ નાસાદયેદ્ધનમ્ ।
ઉગ્રં તપઃ સમારોહેન્ન હ્યનુપ્તં પ્રરોહતિ ॥

દાનેન ભોગી ભવતિ મેધાવી વૃદ્ધસેવયા ।
અહિંસયા ચ દીર્ઘાયુરિતિ પ્રાહુર્મનીષિણઃ ॥

તસ્માદ્દદ્યાન્ન યાચેત પૂજયેદ્ધાર્મિકાનપિ ।
સુભાષી પ્રિયકૃચ્છાન્તઃ સર્વસત્વાવિહિંસકઃ ॥

યદા પ્રમાણં પ્રસવઃ સ્વભાવશ્ચ સુખાસુખે ।
દંશકીટપિપીલાનાં સ્થિરો ભવ યુધિષ્ઠિર ॥