મહાભારત · અધ્યાય 13.26

કથં તૌ ભગવઞ્શક્યૌ મયા વારણકચ્છપૌ ॥
યુગપદ્ગૃહીતં તં મે ત્વમુપાયં વક્તુમર્હસિ ॥
કશ્યય ઉવાચ ।

યોદ્ધુકામે ગજે તસ્મિન્મુહૂર્તં સ જલેચરઃ ।
ઉત્તિષ્ઠતિ જલાત્તૂર્ણં યોદ્ધુકામઃ પુનઃપુનઃ ॥

જલજં નિર્ગતં તાત પ્રમત્તં ચૈવ વારણમ્ ।
ગ્રહીષ્યસિ પતઙ્ગેશ નાન્યો યોગોઽત્ર વિદ્યતે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇત્યેમુક્તો વિહગસ્તદ્ગત્વા વનમુત્તમમ્ ।
દદર્શ વારણેન્દ્રં તં મેઘાચલસમપ્રભમ્ ॥

તાં સ નાગો ગિરેર્વીથિં સમ્પ્રાપ્ત ઇવ ભારતઃ ।
સ તં દૃષ્ટ્વા મહાભાગઃ સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ॥

બિભક્ષયિષતો રાજન્દારુણસ્ય મહાત્મનઃ ॥
માતઙ્ગં કચ્છપં ચૈવ પ્રહર્ષઃ સુમહાનભૂત્ ॥

અથ વેગેન મહતા ખેચરઃ સ મહાબલઃ ।
સઙ્કુચ્ય સર્વગાત્રાણિ કૃચ્છ્રેણૈવાન્વપદ્યત ॥

તથા ગત્વા તમધ્વાનં વારણપ્રવરો બલી ।
નિશશ્વાસ મહાશ્વાસઃ શ્રમાદ્વિશ્રમણાય ચ ॥

તસ્ય નિશ્વાસવાતેન મદગન્ધેન ચૈવ હ ।
ઉદતિષ્ઠન્મહાકૂર્મો વારણપ્રતિષેધકઃ ॥

તયોઃ સુતુમુલં યુદ્ધં દદર્શ પતગેશ્વરઃ ।
કચ્છપેન્દ્રદ્વિરદયોરિન્દ્રપ્રહ્વાદયોરિવ ॥

સ્પૃશન્તમગ્રહસ્તેન તોયં વારણયૂથપમ્ ।
દન્તૈર્નસ્તૈશ્ચ જલજો વારયામાસ ભારત ॥

જલજં વારણોઽપ્યેવં ચરણૈઃ પુષ્કરેણ ચ ।
પ્રત્યષેધન્નિમજ્જન્તમુન્મજ્જન્તં તથૈવ ચ ॥

મુહૂર્તમભવદ્યુદ્ધં તયોર્ભીમપ્રદર્શનમ્ ।
અથ તસ્માજ્જલાદ્રાજન્કચ્છપઃ સ્થલમાસ્થિતઃ ॥

સ તુ નાગઃ પ્રભગ્રોઽપિ પિપાસુર્ન ન્યવર્તત ।
તોયગૃધ્નુઃ શનૈસ્તર્ષાદપાસર્પત પૃષ્ઠતઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા જલજસ્તૂર્ણમપસર્પન્તમાહવાત્ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન વજ્રયાણિરિવાસુરમ્ ॥

તં રોષાત્સ્થલમુત્તીર્ણમસમ્પ્રાપ્તં ગજોત્તમમ્ ।
ઉભાવેવ સમસ્તૌ તુ જગ્રાહ વિનતાસુતઃ ॥

ચરણેન તુ સવ્યેન જગ્રાહ સ ગજોત્તમમ્ ।
પ્રસ્પન્દમાનં બલવાન્દક્ષિણેન તુ કચ્છપમ્ ॥

ઉત્પપાત તતસ્તૂર્ણં પન્નગેન્દ્રનિષૂદતઃ ।
દિવં ખં ચ સમુત્પત્ય પક્ષાભ્યામપરાજિતઃ ॥

તેન ચોત્પતતા તૂર્ણં સઙ્ગૃહીતૌ નખૈર્ભૃશમ્ ।
વજ્રગર્ભૈઃ સુનિશિતૈઃ પ્રાણાંસ્તૂર્ણં મુમોચતુઃ ॥

તૌ ગૃહ્ય બલવાંસ્તૂર્ણં સ્રસ્તપાદશિરોધરૌ ।
વિવલ્ગન્નિવ ખે ક્રીડન્ખેચરોઽભિજગામ હ ॥

અત્તુકામસ્તતો વીરઃ પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતે ।
નિરૈક્ષત ન ચાપશ્યદ્દ્રુમં પર્યાપ્તમાસિતુમ્ ॥

નૈમિષં ત્વથ સમ્પ્રાપ્ય દેવારણ્યં મહાદ્યુતિઃ ।
અપશ્યત દ્રુમં કઞ્ચિચ્છાખાસ્કન્ધસમાવૃતમ્ ॥

હિમવચ્છિખરપ્રખ્યં યોજનદ્વયમુચ્છ્રિતમ્ ।
પરિણાહેન રાજેન્દ્ર નલ્વમાત્રં સમન્તતઃ ॥

તસ્ય શાખાઽભવત્કાચિદાયતા પઞ્ચયોજનમ્ ।
દૃઢમૂલા દૃઢસ્કન્ધા વજ્રપત્રસમાચિતા ॥

તત્રોપવિષ્ટઃ સહસા વૈનતેયો નિગૃહ્ય તૌ ।
અત્તુકામસ્તતઃ શાખા તસ્ય વેગાદવાપતત્ ॥

તાં પતન્તીમભિપ્રેક્ષ્ય પ્રેક્ષ્ય ચર્ષિગણાનધઃ ।
આસીનાન્વસુભિઃ સાર્ધં સત્રેણ જગતીપતે ॥

વૈખાનસાન્નામ યતીન્વાલખિલ્યગણાનપિ ।
તત્ર ભીરાવિશત્તસ્ય પતગેન્દ્રસ્ય ભારત ॥

તાન્દૃષ્ટ્વા સ યતીંસ્તત્ર સમાસીનાન્સુરૈઃ સહ । તુણ્ડેન ગૃહ્ય તાં શાખામુત્પપાત ખગેશ્વરઃ ।
તૌચ પક્ષી ભુજઙ્ગાશો વ્યોમ્નિ ક્રીડન્નિવાવ્રજત્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા ગુરુસમ્ભારં પ્રગૃહ્યોત્પતિતં ખગમ્ । ઋષયસ્તેઽબ્રુવન્સર્વે ગરુડોઽયમિતિ સ્મ હ ।
ન ત્વન્યઃ ક્ષમતે કશ્ચિદ્યથાઽયં વીર્યવાન્ખગઃ ॥

અસૌ યચ્છતિ ધર્માત્મા ગુરુભારસમન્વિતઃ ।
અયં ક્રીડન્નિવાકાશે તસ્માદ્ગરુડ એવ સઃ ॥

એવં તે સમયં સર્વે વસવશ્ચ દિવૌકસઃ ।
અકાર્ષુઃ પક્ષિરાજસ્ય ગરુડેત્યેવ નામ હ ॥

સ પક્ષી પૃથિવીં સર્વાં પરિધાવંસ્તતસ્તતઃ ।
મુમુક્ષઃ શાખિનઃ શાખાં ન સ્મ દેશમપશ્યત ॥

સ વાચમશૃણોદ્દિવ્યામુપર્યુપરિ જલ્પતઃ ।
દેવદૂતસ્ય વિસ્પષ્ટમાભાષ્ય ગરુડેતિ ચ ॥

વૈનતેય કુવિન્દેષુ સમુદ્રાન્તે મહાબલ ।
પાત્યતાં શાખિનઃ શાખા ન હિ તે ધર્મનિશ્ચયાઃ ॥

તચ્છ્રુત્વા ગરુડસ્તૂર્ણં જગામ લવણામ્ભસઃ ।
ઉદ્દેશં યત્ર તે મન્દાઃ કુવિન્દાઃ પાપકર્મિણઃ ॥

તતો ગત્વા તતઃ શાખાં મુમોચ પતતાંવરઃ ।
તયા હતા ********* દાસ્તદા ષડ્વિંશતો નૃપ ॥

સ દેશો રાજશાર્દૂલ ખ્યાતઃ પરમદારુણઃ । શાખાપતગ ઇત્યેવ કુવિન્દાનાં મહાત્મનામ્ ॥