મહાભારત · અધ્યાય 13.252

અથ વ્યોમ્નિ મહાઞ્શબ્દઃ સવિદ્યુત્સ્તનયિત્નુમાન્ ।
મેઘૈશ્ચ ગગનં નીલં સંરુદ્ધમભવદ્ધનૈઃ ॥

પ્રાવૃષીવ ચ પર્જન્યો વવૃષે નિર્મલં પયઃ ।
તમશ્વૈવાભવદ્ધોરં દિશશ્ચ ન ચકાશિરે ॥

તતો દેવગિરૌ તસ્મિન્રમ્યે પુણ્યે સનાતને ।
ન શર્વં ભૂતસઙ્ઘં વા દદૃશુર્મનયસ્તદા ॥

વ્યભ્રં ચ ગગનં સદ્યઃ ક્ષણેન સમપદ્યત ।
તીર્થયાત્રાં તતો વિપ્રા જગ્મુશ્ચાન્યે યથાગતમ્ ॥

તદદ્ભુતમચિન્ત્યં ચ દૃષ્ટ્વા તે વિસ્મિતાઽભવન્ ।
શઙ્કરસ્યોમયા સાર્ધં સંવાદં ત્વત્કથાશ્રયમ્ ॥

સ ભવાન્પુરુષવ્યાઘ્ર બ્રહ્મભૂતઃ સનાતનઃ ।
યદર્થમનુશિષ્ટા સ્મો ગિરિપૃષ્ઠે મહાત્મના ॥

દ્વિતીયં ત્વદ્ભુતમિદં ત્વત્તેજઃકૃતમદ્ય વૈ ।
દૃષ્ટ્વા ચ વિસ્મિતાઃ કૃષ્ણ સા ચ નઃ સ્મૃતિરાગતા ॥

એતત્તે દેવદેવસ્ય માહાત્મ્યં કથિતં પ્રભો ।
કપર્દિનો ગિરીશસ્ય મહાબાહો જનાર્દન ॥

ઇત્યુક્તાઃ સ તદા કૃષ્ણસ્તપોવનનિવાસિભિઃ ।
માનયામાસ તાન્સર્વાનૃષીન્દેવકિનન્દનઃ ॥

અથર્ષયઃ સમ્પ્રહૃષ્ટાઃ પુનસ્તે કૃષ્મમબ્રુવન્ ।
પુનઃપુનર્દર્શયાસ્માન્સદૈવ મધુસૂદન ॥

ન હિ નઃ સા રતિ સ્વર્ગે યા ચ ત્વદ્દર્શને વિભો ।
તદૃતં ચ મહાબાહો યદાહ ભગવાન્ભવઃ ॥

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં રહસ્યમરિકર્શન ।
ત્વમેવ હ્યર્તતત્ત્વજ્ઞઃ પૃષ્ટોઽસ્માન્પૃચ્છસે યદા ॥

તદસ્માભિરિદં ગુહ્યં ત્વત્પ્રિયાર્થમુદાહૃતમ્ ।
ન ચ તેઽવિદિતં કિઞ્ચિત્ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે ॥

જન્મ ચૈવ પ્રસૂતિશ્ચ યચ્ચાન્યત્કારણં વિભો ।
વયં તુ બહુચાપલ્યાદશક્તા ગુહ્યધારણે ॥

તતઃ સ્થિતે ત્વયિ વિભો લઘુત્વાત્પ્રલપામહે ।
ન હિ કિઞ્ચિત્તદાશ્ચર્યં યન્ન વેત્તિ ભવાનિહ ॥

દિવિ વા ભુવિ વા દેવ સર્વં હિ વિદિતં તવ ।
સાધયામ વયં કૃષ્ણ બુદ્ધિં પુષ્ટિમવાપ્નુહિ ॥

પુત્રસ્તે સદૃશસ્તાત વિશિષ્ટો વા ભવિષ્યતિ ।
મહાપ્રભાવસંયુક્તો દીપ્તિકીર્તિકરઃ પ્રભુઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તતઃ પ્રણમ્ય દેવેશં યાદવં પુરુષોત્તમમ્ ।
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય પ્રજગ્મુસ્તે મહર્ષયઃ ॥

સોયં નારાયણઃ શ્રીમન્દીપ્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
વ્રતં યથાવત્તચ્ચીર્ત્વા દ્વારકાં પુનરાગમત્ ॥

પૂર્ણે ચ દશમે માસિ પુત્રોઽસ્ય પરમાદ્ભુતઃ ।
રુક્મિણ્યાં સમ્મતો જજ્ઞે શૂરો વંશધરઃ પ્રભો ॥

સ કામઃ સર્વભૂતાનાં સર્વભાવગતો નૃપ ।
અસુરાણાં સુરાણાં ચ ચરત્યન્તર્ગતઃ સદા ॥

સોયં પુરુષશાર્દૂલો મેઘવર્ણશ્ચતુર્ભુજઃ ।
સંશ્રિતઃ પાણ્ડવાન્પ્રેમ્ણા ભવન્તશ્ચૈનમાશ્રિતાઃ ॥

કીર્તિર્લક્ષ્મીર્ધૃતિશ્ચૈવક સ્વર્ગમાર્ગસ્તથૈવ ચ ।
યત્રૈષ સંસ્થિતસ્તત્ર દેવો વિષ્ણુસ્ત્રિવિક્રમઃ ॥

સેન્દ્રા દેવાસ્ત્રયસ્ત્રિંશદેષ નાત્ર વિચારણા ।
આદિદેવો મહાદેવઃ સર્વભૂતપ્રતિશ્રયઃ ॥

અનાદિનિધનોઽવ્યક્તો મહાત્મા મધુસૂદનઃ ।
અયં જાતો મહાતેજાઃ સુરાણામર્થસિદ્ધયે ॥

સુદુસ્તરાર્થતત્ત્વસ્ય વક્તા કર્તા ચ માધવઃ ।
તવ પાર્થ જયઃ કૃત્સ્નસ્તવ કીર્તિસ્તથાઽતુલા ॥

તવેયં પૃથિવી દેવી કૃત્સ્ના નારાયણાશ્રયાત્ ।
અયં નાથસ્તવાચિન્ત્યો યસ્ય નારાયણો ગતિઃ ॥

સ ભવાંસ્ત્વમુપાધ્વર્યૂ રણાગ્નૌ હુતવાન્નૃપાન્ ।
કૃષ્ણસ્રુવેણ મહતા યુગાન્તાગ્નિસમેન વૈ ॥

દુર્યોધનશ્ચ શોચ્યોસૌ સપુત્રભ્રાતૃબાન્ધવઃ ।
કૃતવાન્યોઽબુધઃ ક્રોધાદ્ધરિગાણ્ડીવિવિગ્રહમ્ ॥

દૈતેયા દાનવેન્દ્રાશ્ચ મહાકાયા મહાબલાઃ ।
ચક્રાગ્નૌ ક્ષયમાપન્ના દાવાગ્નૌ શલભા ઇવ ॥

પ્રતિયોદ્ધું ન શક્યો હિ માનુષૈરેવ સંયુગે ।
વિહીનૈઃ પુરુષવ્યાઘ્ર સત્ત્વશક્તિબલાદિભિઃ ॥

જયો યોગી યુગાન્તાભઃ સવ્યસાચી રણાગ્રગઃ ।
તેજસા હતવાન્સર્વં સુયોધનવલં નૃપ ॥

યત્તુ ગોવૃષભાઙ્કેન મુનિભ્યઃ સમુદાહૃતમ્ ।
પુરાણં હિમવત્પૃષ્ઠે તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥

યાવત્તસ્ય ભવેત્પુષ્ટિસ્તેજો જીપ્તિઃ પરાક્રમઃ ।
પ્રભાવઃ સન્નતિર્જન્મ કૃષ્ણે તત્ત્રિગુણં વિભો ॥

કઃ શક્નોત્યન્યથા કર્તું તદ્યદિ સ્યાત્તથા શૃણુ ।
યત્રઃ કૃષ્ણો હિ ભગવાંસ્તત્ર પુષ્ટિરનુત્તમા ॥

વયં ત્વિહાલ્પમતયઃ પરતન્ત્રાઃ સુવિક્લબાઃ ।
જ્ઞાનપૂર્વં પ્રપન્નાઃ સ્મો મૃત્યોઃ પન્થાનમવ્યયમ્ ॥

ભવાંશ્ચાપ્યાર્જવપરઃ પૂર્વં કૃત્વા પ્રતિશ્રયમ્ ।
રાજવૃત્તં ન લભતે પ્રતિજ્ઞાપાલને રતઃ ॥

અત્યેવાત્મવધં લોકે રાજંસ્ત્વં બહુ મન્યસે ।
ન હિ પ્રતિજ્ઞા યા દત્તા તાં પ્રહાતુમરિન્દમ ॥

કાલેનાયં જનઃ સર્વો નિહતો રણમૂર્ધનિ ।
વયં ચ કાલેન હતાઃ કાલો હિ પરમેશ્વરઃ ॥

ન હિ કાલેન કાલજ્ઞઃ સ્પૃષ્ટઃ શોચિતુમર્હસિ ।
કાલો લોહિતરક્તાક્ષઃ કૃષ્ણો દણ્ડી સનાતનઃ ॥

તસ્માત્કુન્તીસુત જ્ઞાતીન્નેહ શોચિતુમર્હસિ ।
વ્યપેતમન્યુર્નિત્યં ત્વં ભવ કૌરવનન્દન ॥

માધવસ્યાસ્ય મહાત્મ્યં શ્રુતં યત્કથિતં મયા ।
તદેવ તાવત્પર્યાપ્તં સજ્જનસ્ય નિદર્શનમ્ ॥

વ્યાસસ્ય વચનં શ્રુત્વા નારદસ્ય ચ ધીમતઃ ।
સ્વયં ચૈવ મહારાજ કૃષ્ણસ્યાર્હતમસ્ય વૈ ॥

પ્રભાવશ્ચર્ષિપૂગસ્ય કથિતઃ સુમહાન્મયા ।
મહેશ્વરસ્ય સંવાદં શૈલપુત્ર્યાશ્ચ ભારત ॥

ધારયિષ્યતિ યશ્ચૈનં મહાપુરુષસમ્ભવમ્ ।
શૃણુયાત્કથયેદ્વા યઃ સ શ્રેયો લભતે પરમ્ ॥

ભવિતારશ્ચ તસ્યાથ સર્વે કામા યથેપ્સિતાઃ ।
પ્રેત્ય સ્વર્ગં ચ લભતે નરો નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥

ન્યાય્યં શ્રેયોભિકામેન પ્રતિપત્તું જનાર્દનઃ ।
એષ એવાક્ષયો વિપ્રૈઃ સ્તુતો રાજઞ્જનાર્દનઃ ॥

મહેશ્વરમુખોત્સૃષ્ટા યે ચ ધર્મગુણાઃ સ્મૃતાઃ ।
તે ત્વયા મનસા ધાર્યાઃ કુરુરાજ દિવાનિશમ્ ॥

એવં તે વર્તમાનસ્ય સમ્યગ્દણ્ડધરસ્ય ચ ।
પ્રજાપાલનદક્ષસ્ય સ્વર્ગલોકો ભવિષ્યતિ ॥

ધર્મોણાપિ સદા રાજન્પ્રજા રક્ષિતુમર્હસિ ।
યસ્તસ્ય વિપુલો દણ્ડઃ સમ્યગ્ધર્મઃ સ કીર્ત્યતે ॥

ય એષ કથિતો રાજન્મયા સજ્જનસન્નિધૌ ।
શઙ્કરસ્યોમયા સાર્ધં સંવાદો ધર્મસંહિતઃ ॥

શ્રુત્વા વા શ્રોતુકામો વાઽપ્યર્ચયેદ્વૃષભધ્વજમ્ ।
વિશુદ્ધેનેહ ભાવેન ય ઇચ્છેદ્ભૂતિમાત્મનઃ ॥

એષ તસ્યાનવદ્યસ્ય નારદસ્ય મહાત્મનઃ ।
સન્દેશો દેવપૂજાર્થં તં તથા કુરુ પાણ્ડવ ॥

એતદત્યદ્ભુતં વૃત્તં પુણ્યે હિ ભવતિ પ્રભો ।
વાસુદેવસ્ય કૌન્તેય સ્થાણોશ્ચૈવ સ્વભાવજમ્ ॥

દશવર્શસહસ્રાણિ બદર્યામેષ શાશ્વતઃ ।
તપશ્ચચાર વિપુલં સહ ગાણ્ડીવધન્વના ॥

ત્રિયુગૌ પુણ્ડરીકાક્ષૌ વાસુદેવધનઞ્જયૌ ।
વિદિતૌ નારદાદેતૌ મમ વ્યાસાચ્ચ પાર્થિવ ॥

બાલ એવ મહાબાહુશ્ચકાર કદનં મહત્ ।
કંસસ્ય પુણ્ડરીકાક્ષો જ્ઞાતિત્રામાર્થકારણાત્ ॥

કર્મણામસ્ય કૌન્તેય નાન્તં સઙ્ખ્યાતુમુત્સહે ।
શાશ્વતસ્ય પુરાણસ્ય પુરુષસ્ય યુધિષ્ઠિર ॥

ધ્રુવં શ્રેયઃ પરં તાત ભવિષ્યતિ તવોત્તમમ્ ।
યસ્ય તે પુરુષવ્યાઘ્રઃ સખા ચાયં જનાર્દનઃ ॥

દુર્યોધનં તુ શોચામિ પ્રેત્ય લોકેઽપિ દુર્મતિમ્ ।
યત્કૃતે પૃથિવી સર્વા વિનષ્ટા સહયદ્વિપા ॥

દુર્યોધનાપરાધેન કર્ણસ્ય શકુનેસ્તથા ।
દુઃશાસનવતુર્થાનાં કુરવો નિધનં ગતાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં સમ્ભાષમાણે તુ ગાઙ્ગેયે પુરુષર્ષભે ।
તૂષ્ણીં બભૂવ કૌરવ્યો મધ્યે તેષાં મહાત્મનામ્ ॥

તચ્છ્રુત્વા વિસ્મયં જગ્મુર્ધૃતરાષ્ટ્રાદયો નૃપાઃ ।
સમ્પૂજ્ય મનસા કૃષ્ણં સર્વે પ્રાઞ્જલયઽભવન્ ॥

ઋષયશ્ચાપિ તે સર્વે નારદપ્રમુખાસ્તદા ।
પ્રતિગૃહ્યાભ્યનન્દન્ત તદ્વાક્યં પ્રતિપૂજ્ય ચ ॥

ઇત્યેતદખિલં સર્વૈઃ પાણ્ડવો ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
શ્રુતવાન્સુમહાશ્ચર્યં પુણ્યં ભીષ્માનુશાસનમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

યુધિષ્ઠિરસ્તુ ગાઙ્ગેયં વિશ્રાન્તં ભૂરિદક્ષિણમ્ ।
પુનરેવ મહાબુદ્ધિઃ પર્યપૃચ્છન્મહીપતિઃ ॥