મહાભારત · અધ્યાય 13.251

પિનાકિન્ભગનેત્રઘ્ન સર્વલોકનમસ્કૃત ।
મહાત્મ્યં વાસુદેવસ્ય શ્રોતુમિચ્છામ શઙ્કર ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ।

પિતામહાદપિ વરઃ શાશ્વતઃ પુરુષો હરિઃ ।
કૃષ્ણો જામ્બૂનદાભાસો વ્યભ્રે સૂર્ય ઇવોદિતઃ ॥

દશબાહુર્મહાતેજા દેવતારિનિષૂદનઃ ।
શ્રીવત્સાઙ્કો હૃષીકેશઃ સર્વદૈવતપૂજિતઃ ॥

બ્રહ્મા તસ્યોદરભવસ્તસ્યાહં ચ શિરોભવઃ ।
શિરોરુહેભ્યો જ્યોતીંષિ રોમભ્યશ્ચ સુરાઽસુરાઃ ॥

ઋષયો દેહસમ્ભૂતાસ્તસ્ય લોકાશ્ચ શાશ્વતાઃ ।
પિતામહગૃહં સાક્ષાત્સર્વદેવગૃહં ચ સઃ ॥

સોસ્યાઃ પૃથિવ્યાઃ કૃત્સ્નાયાઃ સ્રષ્ટા ત્રિભુવનેશ્વરઃ ।
સંહર્તા ચૈવ ભૂતાનાં સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ॥

સ હિ દેવવરઃ સાક્ષાદ્દેવનાથઃ પરન્તપઃ ।
સર્વજ્ઞઃ સર્વસંશ્લિષ્ટઃ સર્વગઃ સર્વતોમુખઃ ॥

પરમાત્મા હૃષીકેશઃ સર્વવ્યાપી મહેશ્વરઃ ।
ન તસ્માત્પરમં ભૂતં ત્રિષુ લોકેષુ કિઞ્ચન ॥

સનાતનો વૈ મધુહા ગોવિન્દ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
સ સર્વાન્પાર્તિવાન્સઙ્ખ્યે ઘાતયિષ્યતિ માનદઃ ॥

સુરકાર્યાર્થમુત્પન્નો માનુષં વપુરાસ્થિતઃ ।
ન હિ દેવગણાઃ શક્તાસ્ત્રિવિક્રમવિનાકૃતાઃ ॥

ભુવને દેવકાર્યાણિ કર્તું નાયકવર્જિતાઃ ।
નાયકઃ સર્વભૂતાનાં સર્વદેવનમસ્કૃતઃ ॥

એતસ્ય દેવનાથસ્ય દેવકાર્યપરસ્ય ચ ।
બ્રહ્મભૂતસ્ય સતતં બ્રહ્મર્ષિશરણસ્ય ચ ॥

બ્રહ્મા વસતિ ગર્ભસ્થઃ શરીરે સુખસંસ્થિતઃ ।
શર્વઃ સુખં સંશ્રિતશ્ચ્ શરીરે સુખસંસ્થિતઃ ॥

સર્વાઃ સુખં સંશ્રિતાશ્ચ શરીરે તસ્ય દેવતાઃ ।
સ દેવઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ શ્રીગર્ભઃ શ્રીસહોષિતઃ ॥

શાર્ઙ્ગચક્રાયુધઃ ખડ્ગી સર્વનાગરિપુધ્વજ ।
ઉત્તમેન સ શીલેન દમેન ચ શમેન ચ ॥

પરાક્રમેણ વીર્યેણ વપુષા દર્શનેન ચ ।
આરોહેણિ પ્રમાણેન ધૈર્યેણાર્જવસમ્પદા ॥

આનૃશંસ્યેન રૂપેણ બલેન ન સમન્વિતઃ ।
અસ્ત્રૈઃ સમુદિતઃ સર્વૈર્દિવ્યૈરદ્ભુતદર્શનૈઃ ॥

યોગમાયઃ સહસ્રાક્ષો નિરપાયો મહામનાઃ ।
વીરો મિત્રજનશ્લાઘી જ્ઞાતિબન્ધુજનપ્રિયઃ ॥

ક્ષમાવાંશ્ચાનહંવાદી બ્રહ્મણ્યો બ્રહ્મનાયકઃ ।
ભયહર્તા ભયાર્તાનાં મિત્રાણાં નન્દિવર્ધનઃ ॥

શરણ્યઃ સર્વભૂતાનાં દીનાનાં પાલને રતઃ ।
શ્રુતવાનર્થસમ્પન્નઃ સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ ॥

સમાશ્રિતાનાં વરદઃ શત્રૂણામપિ ધર્મવિત્ ।
નીતિજ્ઞો નીતિસમ્પન્નો બ્રહ્મવાદી જિતેન્દ્રિયઃ ॥

ભવાર્થમિહ દેવાનાં બુદ્ધ્યા પરમયા યુતઃ ।
પ્રાજાપત્યે શુભે માર્ગે માનવે ધર્મસંસ્કૃતે ॥

સમુત્પત્સ્યતિ ગોવિન્દો મનોર્વંશે મહાત્મનઃ ।
અઙ્ગો નામ મનોઃ પુત્રો અન્તર્ધામા તતઃ પરઃ ॥

અન્તર્ધામ્નો હવિર્ધામા પ્રજાપતિરનિન્દિતઃ ।
પ્રાચીનબર્હિર્ભવિતા હવિર્ધામ્નઃ સુતો મહાન્ ॥

તસ્ય પ્રચેતઃપ્રમુખા ભવિષ્યન્તિ દશાત્મજાઃ ।
પ્રાચેતસસ્તથા દક્ષો ભવિતેહ પ્રજાપતિઃ ॥

દાક્ષાયણ્યાસ્તથાઽદિત્યો મનુરાદિત્યતસ્તથા ।
મનોશ્ચ વંશજ ઇલા સુદ્યુમ્નશ્ચ ભવિષ્યતિ ॥

બુધાત્પુરૂરવાશ્ચાપિ તસ્માદાયુર્ભવિષ્યતિ ।
નહુષો ભવિતા તસ્માદ્યયાતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ॥

યદુસ્તસ્માન્મહાસત્વઃ ક્રોષ્ટા તસ્માદ્ભવિષ્યતિ ।
ક્રોષ્ટુશ્ચૈવ મહાન્પુત્રો વૃજિનીવાન્ભવિષ્યતિ ॥

વૃજિનીવતશ્ચ ભવિતા ઉષઙ્ગુરપરાજિતઃ । ઉષઙ્ગોર્ભવિતા પુત્રઃ શૂરશ્ચિત્રરથસ્તથા ।
તસ્ય ત્વવરજઃ પુત્રઃ શૂરો નામ ભવિષ્યતિ ॥

તેષાં વિખ્યાતવીર્યાણાં ચરિત્રગુણશાલિનામ્ ।
યજ્વનાં સુવિશુદ્ધાનાં વંશે બ્રાહ્મણસમ્મતે ॥

સ શૂરઃ ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠો મહાવીર્યો મહાયશાઃ । સ્વવંશવિસ્તરકરં જનયિષ્યતિ માનદઃ ।
વસુદેવ ઇતિ ખ્યાતં પુત્રમાનકદુન્દુભિમ્ ॥

તસ્ય પુત્રશ્ચતુર્બાહુર્વાસુદેવો ભવિષ્યતિ ॥ દાતા બ્રાહ્મણસત્કર્તા બ્રહ્મભૂતો દ્વિજપ્રિયઃ ।

રાજ્ઞો માગધસંરુદ્ધાન્મોક્ષયિષ્યતિ યાદવઃ ॥

જરાસન્ધં તુ રાજાનં નિર્જિત્ય ગિરિગહ્વરે ।
સર્વપાર્થિવરત્નાઢ્યો ભવિષ્યતિ સ વીર્યવાન્ ॥

પૃથિવ્યામપ્રતિહતો વીર્યેણ ચ ભવિષ્યતિ ।
વિક્રમેણ ચ સમ્પન્નઃ સર્વપાર્થિવપાર્થિવઃ ॥

શૂરસેનેષુ ભૂત્વા સ દ્વારકાયાં વસન્પ્રભુઃ ।
પાલયિષ્યતિ ગાં દેવીં વિજિત્ય નયવિત્સદા ॥

તં ભવન્તઃ સમાસાદ્ય વાઙ્ભાલ્યૈરર્હણૈર્વરૈઃ ।
અર્ચયન્તુ યથાન્યાયં બ્રહ્માણમિવ શાશ્વતમ્ ॥

યો હિ માં દ્રષ્ટુમિચ્છેત બ્રહ્માણં ચ પિતામહમ્ ।
દ્રષ્ટવ્યસ્તેન ભગવાન્વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ॥

દૃષ્ટે તસ્મિન્નહં દૃષ્ટો ન મેઽત્રાસ્તિ વિચારણા ।
પિતામહો વા દેવેશ ઇતિ વિત્ત તપોધનાઃ ॥

સ યસ્ય પુણ્ડરીકાક્ષઃ પ્રીતિયુક્તો ભવિષ્યતિ ।
તસ્ય દેવગણઃ પ્રીતો બ્રહ્મપૂર્વો ભવિષ્યતિ ॥

યશ્ચ તં માનવે લોકે સંશ્રયિષ્યતિ કેશવમ્ ।
તસ્ય કીર્તિર્જયશ્ચૈવ સ્વર્ગશ્ચૈવ ભવિષ્યતિ ॥

ધર્માણાં દેશિકઃ સાક્ષાત્સ ભવિષ્યતિ ધṟમિભાક્ ।
ધર્મવદ્ભિઃ સ દેવેશો નમસ્કાર્યઃ સદોદ્યતૈઃ ॥

ધર્મ એવ પરો હિ સ્યાત્તસ્મિન્નભ્યર્ચિતે વિભૌ ।
સહિ દેવો મહાતેજાઃ પ્રજાહિતચિકીર્ષયા ॥

ધર્માર્થં પુરુષવ્યાઘ્ર ઋષિકોટીઃ સસર્જ હ ।
તાઃ સૃષ્ટાસ્તેન વિભુના પર્વતે ગન્ધમાદને ॥

સનત્કુમારપ્રમુખાસ્તિષ્ઠન્તિ તપસાઽન્વિતાઃ ।
તસ્માત્સ વાગ્મી ધર્મજ્ઞો નમસ્યો દ્વિજપુઙ્ગવાઃ ॥

દિવિ શ્રેષ્ઠો હિ ભગવાન્હરિર્નારાયણઃ પ્રભુઃ । વન્દિતો હિ સ વન્દેત માનિતો માનયીત ચ ।
અર્હિતશ્ચાર્હયેન્નિત્યં પૂજિતઃ પ્રતિપૂજયેત્ ॥

દૃષ્ટઃ પશ્યેદહરહઃ સંશ્રિતઃ પ્રતિસંશ્રયેત્ ।
અર્ચિતશ્ચાર્ચયેન્નિત્યં સ દેવો દ્વિજસત્તમાઃ ॥

એતત્તસ્યાનવદ્યસ્ય વિષ્ણોર્વૈ પરમં વ્રતમ્ ।
આદિદેવસ્ય મહતઃ સજ્જનાચરિતં સદા ॥

ભુવનેઽભ્યર્ચિતો નિત્યં દેવૈરપિ સનાતનઃ ।
અભયેનાનુરૂપેણિ યુજ્યન્તે તમનુવ્રતાઃ ॥

કર્મણા મનસા વાચા સ નમસ્યો દ્વિજૈઃ સદા ।
યત્નવદ્ભિરુપસ્થાય દ્રષ્ટવ્યો દેવકીસુતઃ ॥

એષ વોઽભિહિતો માર્ગો મયા વૈ મુનિસત્તમાઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા સર્વશો દેવં દૃષ્ટાઃ સ્યુઃ સુરસત્તમાઃ ॥

મહાવરાહં તં દેવં સર્વલોકપિતામહમ્ ।
અહં ચૈવ નમસ્યામિ નિત્યમેવ જગત્પતિમ્ ॥

તત્ર ચ ત્રિતયં દૃષ્ટં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
સમસ્તા હિ વયં દેવાસ્તસ્ય દેહે વસામહે ॥

તસ્ય ચૈવાગ્રજો ભ્રાતા સિતાદ્રિનિચયપ્રભઃ ।
હલી બલ ઇતિ ખ્યાતો ભવિષ્યતિ ધરાધરઃ ॥

ત્રિશિરાસ્તસ્ય દિવ્યશ્ચ સાતકુમ્ભમયો દ્રુમઃ ।
ધ્વજસ્તૃણેન્દ્રો દેવસ્ય ભવિષ્યતિ રથાશ્રિતઃ ॥

શિરો નાગૈર્મહાભોગૈઃ પરિકીર્ણં મહાત્મભિઃ ।
ભવિષ્યતિ મહાબાહોઃ સર્વલોકેશ્વરસ્ય ચ ॥

ચિન્તિતાનિ સમેષ્યન્તિ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ ચૈવ હ ।
અનન્તશ્ચ સ અવોક્તો ભગવાન્હરિરવ્યયઃ ॥

સમાદિષ્ટશ્ચ વિબુધૈર્દર્શય ત્વમિતિ પ્રભો । સુપર્ણો યસ્ય વીર્યેણ કશ્યપસ્યાત્મજો બલી ।
અન્તં નૈવાશકદ્દ્રષ્ટું દેવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥

સ ચ શેષો વિચરતે પરયા વૈ મુદા યુતઃ ।
અન્તર્વસતિ ભોગેન પરિરભ્ય વસુન્ધરામ્ ॥

ય એવ વિષ્ણુઃ સોઽનન્તો ભગવાન્વસુધાધરઃ ।
યો રામઃ સ હૃષીકેશો યોચ્યુતઃ સ ધરાધરઃ ॥

તાવુભૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ દિવ્યૌ દિવ્યપરાક્રમૌ ।
દ્રષ્ટવ્યૌ માનનીયૌ ચ ચક્રલાઙ્ગલધારિણૌ ॥

એષ વોઽનુગ્રહઃ પ્રોક્તો મયા પુણ્યસ્તપોધનાઃ ।
યદ્ભવન્તો યદુશ્રેષ્ઠં પૂજયેયુઃ પ્રયત્નતઃ ॥