મહાભારત · અધ્યાય 13.205

ભગવંસ્તીર્થયાત્રાર્થં તથૈવ ચરતા મયા ।
દિવ્યમદ્ભુતસઙ્કાશં દૃષ્ટં હૈમવતં વનમ્ ॥

નાનાવૃક્ષસમાયુક્તં નાનાપક્ષિગણૈર્વૃતમ્ ।
નાનરત્નગણાકીર્ણં નાનાભાવસમન્વિતમ્ ॥

દિવ્યચન્દનસંયુક્તં દિવ્યધૂપેન ધૂપિતમ્ ।
દિવ્યપુષ્પસમાકીર્ણં દિવ્યગન્ધેન વાસિતમ્ ॥

સિદ્ધચારણસન્ઘાતૈર્ભૂતસઙ્ઘૈર્નિષેવિતમ્ ।
વરિષ્ઠાપ્સરસાકીર્ણં નાગગન્ધર્વસઙ્કુલમ્ ॥

મૃદઙ્ગમુરજોદ્ધુષ્ટં શઙ્ખવીણાભિનાદિતમ્ ।
નૃત્યદ્ભિર્ભૂતસઙ્ઘૈશ્ચ સર્વતસ્ત્વભિશોભિતમ્ ॥

નાનારૂપૈર્વિરૂપૈશ્ચ ભીમરૂપૈર્ભયાનકૈઃ ।
સિંહવ્યાઘ્રોરગમૃગૈર્બિડાલવદનૈસ્તથા ॥

સ્વરોષ્ટ્રદ્વીપિવદનૈર્ગજવક્ત્રૈસ્તથૈવ ચ ।
ઉલૂકશ્યેનવદનૈઃ કાકગૃધ્રમુખૈસ્તથા ॥

એવં બહુવિધાકારૈર્ભૂતસઙ્ઘૈર્ભૃશાકુલમ્ ।
નાનદ્યમાનં બહુધા હરપારિષદૈર્ભૃશમ્ ॥

ઘોરરૂપં સુદુર્દર્શં રક્ષોગણશતૈર્વૃતમ્ ।
સમાજં તદ્વને દૃષ્ટં મયા ભૂતપતેઃ પુરા ॥

પ્રનૃત્તાપ્સરસં દિવ્યં દેવગન્ધર્વનાદિતમ્ ।
પ્રથમે વર્ષરાત્રે તુ મેઘસઙ્ઘનિનાદિતમ્ ॥

નાનાબર્હિણસન્ઘુષ્ટં ગજયૂથસમાકુલમ્ ।
ષટ્પદૈરુપગીતં ચ પ્રથમે માસિ માધવે ॥

ઉત્ક્રોશત્ક્રૌઞ્ચકુરરૈઃ સારસૈર્જીવજીવકૈઃ ।
મત્તાભિઃ પરપુષ્ટાભિઃ કૂજન્તીભિઃ સમાકુલમ્ ॥

ઉત્તમાવાસસઙ્કાશં ભીમરૂપતરં તતઃ ।
દ્રષ્ટું ભવતિ ધર્મસ્ય ધર્મભાગિજનસ્ય ચ ॥

યે ચોધ્વરેતસઃ સિદ્ધાસ્તત્રતત્ર સમાગતાઃ ।
માર્તાણ્ડરશ્મિસઞ્ચારા વિશ્વેદેવગણાસ્તથા ॥

તથા નાગાસ્તથા દિવ્યા લોકપાલા હુતાશનાઃ ।
વાતાશ્ચ સર્વે ચાયાન્તિ દિવ્યપુષ્પસમાકુલાઃ ॥

કિરન્તઃ સર્વપુષ્પાણિ કિરન્તોઽદ્ભુતદર્શનાઃ ।
ઓષધ્યઃ પ્રજ્વલન્ત્યશ્ચ દ્યોતયન્ત્યો દિશો દશ ॥

વિહગાશ્ચ મુદા યુક્તા નૃત્યન્તિ ચ નદન્તિ ચ ।
તતઃ સમન્તતસ્તત્ર દિવ્યા દિવ્યજનપ્રિયાઃ ॥

તત્ર દેવો ગિરિતટે હેમધાતુવિભૂષિતે ।
પર્યઙ્ક ઇવ બભ્રાજ ઉપવિષ્ટો મહાદ્યુતિઃ ॥

વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનો ગજચર્મોત્તરચ્છદઃ ।
વ્યાલયજ્ઞોપવીતશ્ચ લોહિતાન્ત્રવિભૂષિતઃ ॥

હરિશ્મશ્રુજટો ભીમો ભયકર્તાઽમરદ્વિષામ્ ।
ભયહેતુરભક્તાનાં ભક્તાનામભયઙ્કરઃ ॥

કિન્નરૈર્દેવગન્ધર્વૈઃ સ્તૂયમાનસ્તતસ્તતઃ ।
ઋષિભિશ્ચાપ્સરોભિશ્ચ સર્વતશ્ચૈવ શોભિતઃ ॥

તત્ર ભૂતપતેઃ સ્થાનં દેવદાનવસઙ્કુલમ્ ।
સર્વતેજોમયં ભૂમ્ના લોકપાલનિષેવિતમ્ ॥

મહોરગસમાકીર્ણં સર્વેષાં રોમહર્ષણમ્ ।
ભીમરૂપમનિર્દેશ્યમપ્રધૃષ્યતમં વિભોઃ ॥

તત્ર ભૂતપતિં દેવમાસીનં શિખરોત્તમે । ઋષયો ભૂતસઙ્ઘાશ્ચ પ્રણમ્ય શિરસા હરમ્ ।
ગીર્ભિઃ પરમશુદ્ધાભિસ્તુષ્ટુવુસ્ચ મનોહરમ્ ॥

વિમુક્તાશ્ચૈવ પાપેભ્યો બભૂવુર્વિગતજ્વરાઃ ।
ઋષયો બાલકિલ્યાશ્ચ તથા વિપ્રર્ષયશ્ચ યે ॥

અયોનિજા યોનિજાશ્ચ તપઃસિદ્ધા મહર્ષયઃ । તતસ્તં દેવદેવેશં ભગવન્તમુપાસતે ।

તતસ્તસ્મિન્ક્ષણે દેવી ભૂતસ્ત્રીગણસંવૃતા ।
હરતુલ્યામ્બરધરા સમાનવ્રતચારિણી ॥

કાઞ્ચનં કલશં ગૃહ્ય સર્વતીર્થામ્બુપૂરિતમ્ ।
પુષ્પવૃષ્ટ્યાઽભિવર્ષન્તી દિવ્યગન્ધસમાવૃતા ॥

સરિદ્વરાભિઃ સર્વાભિઃ પૃષ્ઠતોઽનુગતા વરા ।
સેવિતું ભગવત્પાર્શ્વમાજગામ શુચિસ્મિતા ॥

આગમ્ય તુ ગિરેઃ પુત્રી દેવદેવસ્ય ચાન્તિકમ્ ।
મનઃપ્રિયં ચિકીર્ષન્તી ક્રીડાર્થં શઙ્કરાન્તિકે ॥

મનોહરાભ્યાં પાણિભ્યાં હરનેત્રે પિધાય તુ ।
અવેક્ષ્ય હૃષ્ટા સ્વગણાન્સ્મયન્તી પૃષ્ઠતઃ સ્થિતા ॥

દેવ્યા ચાન્ધીકૃતે દેવે કશ્મલં સમપદ્યત ।
નિમીલિતે ભૂતપતૌ નષ્ટચન્દ્રાર્કતારકમ્ ॥

નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં તમસા ચાભિસંવૃતમ્ ।
વિષણ્ણં ભયવિત્રસ્તં જગદાસીદ્ભયાકુલમ્ ॥

હાહાકારમૃષીણાં ચ લોકાનામભવત્તદા ।
તમોભિભૂતે સમ્ભ્રાન્તે લોકે જીવનસન્ક્ષયે ॥

તૃતીયં ચાસ્ય સમ્ભૂતં લલાટે નેત્રમાયતમ્ ।
દ્વાદશાદિત્યસઙ્કાશં લોકાન્ભાસાઽવભાસયત્ ॥

તત્રક તેનાગ્નિના તેન યુગાન્તાગ્નિનિભેન વૈ ।
અદહ્યત ગિરિઃ સર્વો હિમવાનગ્રતઃ સ્થિતઃ ॥

દહ્યમાને ગિરૌ તસ્મિન્મૃગપક્ષિસમાકુલે ।
સવિદ્યાધરગન્ધર્વે દિવ્યૌષધસમાકુલે ॥

તતો ગિરિસુતા ચાપિ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચના ।
બભૂવ ચ જગત્સર્વં તથા વિસ્મયસંયુતમ્ ॥

પશ્યતામેવ સર્વેષાં દેવદાનવરક્ષસામ્ ।
નેત્રજેનાગ્નિના તેન દગ્ધ એવ નગોત્તમઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા મથિતં શૈલં શૈલપુત્રી સવિક્લવા ।
પિતુઃ સમ્માનમિચ્છન્તી પપાત ભુવિ પાદૂયોઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા દેવદેવેશો દેવ્યા દુઃખમનુત્તમમ્ ।
હૈમવત્યાઃ પ્રિયાર્થં ચ ગિરિં પુનરવૈક્ષત ॥

દૃષ્ટમાત્રે ભગવતા સૌમ્યયુક્તેન ચેતસા ।
ક્ષણેન હિમવાઞ્શૈલઃ પ્રકૃતિસ્થોઽભવત્પુનઃ ॥

હૃષ્ટપુષ્ટવિહઙ્ગૈશ્ચ પ્રફુલ્લદ્રુમકાનનઃ ।
સિદ્ધચારણસઙ્ઘૈશ્ચ પ્રીતિયુક્તૈઃ સમાકુલઃ ॥

પિતરં પ્રકૃતિસ્થં ચ દૃષ્ટ્વા હૈમવતી ભૃશમ્ ।
અભવત્પ્રીતિસંયુક્તા મુદિતાત્ર પિનાકિનમ્ ॥

દેવી વિસ્મયસંયુક્તા પ્રષ્ટુકામા મહેશ્વરમ્ । હિતાર્તં સર્વલોકાનાં પ્રજાનાં હિતકામ્યયા ।
દેવદેવં મહાદેવી બભાષેદં વચોઽર્થવત્ ॥

ભગવન્દેવદેવેશ શૂલપાણે મહાદ્યુતે ।
વિસ્મયો મે મહાઞ્જાતસ્તસ્મિન્નેત્રાગ્નિસમ્ભવે ॥

કિમર્થં દેવદેવેશ લલાટેઽસ્મિન્પ્રકાશતે ।
અતિસૂર્યાગ્નિસઙ્કાશં તૃતીયં નેત્રમાયતમ્ ॥

નેત્રાગ્નિના તુ મહતા નિર્દગ્ધો હિમવાનસૌ ।
પુનઃ સન્દૃષ્ટમાત્રસ્તુ પ્રકૃતિસ્થઃ પિતા મમ ॥

એષ મે સંશયો દેવ હૃદિ મે સમ્પ્રવર્તતે ।
દેવદેવ નમસ્તુભ્યં તન્મે સંસિતુમર્હસિ ॥
નારદ ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તયા દેવ્યા પ્રીયમાણોઽબ્રવીદ્ભવઃ ।
સ્થાને સંશયિતું દેવિ ધર્મજ્ઞે પ્રિયભાષિણિ ॥

ત્વદૃતે માં હિ વૈ પ્રષ્ટું ન શક્યં કેન ચેત્પ્રિયે ।
પ્રકાશં યદિ વા ગુહ્યં પ્રિયાર્થં પ્રબ્રવીમ્યહમ્ ॥

શૃણુ તત્સર્વમકિલમસ્યાં સંસદિ ભામિનિ ।
સર્વેષામેવ લોકાનાં કૂટસ્થં વિદ્ધિ માં પ્રિયે ॥

મદધીનાસ્ત્રયો લોકા યથા વિષ્ણૌ તથા મયિ ।
સ્રષ્ટા વિષ્ણુરહં ગોપ્તા ઇત્યેતદ્વિદ્ધિ ભામિનિ ॥

તસ્માદ્યદા માં સ્પૃશતિ શુભં વા યદિ વેતરત્ ।
તથૈવેદં જગત્સર્વં તત્તદ્ભવતિ શોભને ॥

એતદ્ગુહ્યમજાનન્ત્યા ત્વયા બાલ્યાદનિન્દિતે ।
મન્નેત્રે પિહિતે દેવિ ક્રીડનાર્થં દૃઢવ્રતે ॥

તત્કૃતે નષ્ટચન્દ્રાર્કં જગદાસીદ્ભયાકુલમ્ ।
નષ્ટાદિત્યે તમોભૂતે લોકે ગિરિસુતે પ્રિયે ॥

તૃતીયં લોચનં સૃષ્ટં લોકં સંરક્ષિતું મયા ।
કથિતં સંશયસ્થાનં નિર્વિશઙ્કા ભવ પ્રિયે ॥