મહાભારત · અધ્યાય 13.199

ઉક્તાસ્તુ ભવતા ભોજ્યાસ્તથાઽભોજ્યાશ્ચ સર્વશઃ ।
અત્ર મે પ્રશ્નસન્દેહસ્તન્મે વદ પિતામહ ॥

બ્રાહ્મણાનાં વિશેષેણ હવ્યકવ્યપ્રતિગ્રહે ।
નાનાવિધેષુ ભોજ્યેષુ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ શંસ મે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

હન્ત વક્ષ્યામિ તે રાજન્બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ ।
પ્રતિગ્રહેષુ ભોજ્યે ચ મુચ્યતે યેન પાપ્મનઃ ॥

ઘૃતપ્રતિગ્રહે ચૈવ સાવિત્રી સમિદાહુતિઃ ।
તિલપ્રતિગ્રહે ચૈવ સમમેતદ્યુધિષ્ઠિર ॥

માંસપ્રતિગ્રહે ચૈવ મધુનો લવણસ્ય ચ ।
આદિત્યોદયનં સ્થિત્વા પૂતો ભવતિ બ્રાહ્મણઃ ॥

કાઞ્ચનં પ્રતિગૃહ્યાથ જપમાનો ગુરુશ્રુતિમ્ ।
કૃષ્ણાયસં ચ વિવૃતં ધારયન્મુચ્યતે દ્વિજઃ ॥

એવં પ્રતિગૃહીતેઽથ ધને વસ્ત્રે તથા સ્ત્રિયામ્ । એવમેવ નરશ્રેષ્ઠ સુવર્ણસ્ય પ્રતિગ્રહે ।

અન્નપ્રતિગ્રહે ચૈવ પાયસેક્ષુરસે તથા ।
ઇક્ષુતૈલપવિત્રાણાં ત્રિસન્ધ્યેઽપ્સુ નિમજ્જનમ્ ॥

વ્રીહૌ પુષ્પે ફલે ચૈવ જલે પિષ્ટમયે તથા ।
યાવકે દધિદુગ્ધે ચ સાવિત્રીં શતશોઽન્વિતામ્ ॥

ઉપાનહૌ ચ ચ્છત્રં ચ પ્રતિગૃહ્યૌર્ધ્વદેહિકે ।
જપેચ્છતં સમાયુક્તસ્તેન મુચ્યતે પાપ્મના ॥

ક્ષેત્રપ્રતિગ્રહે ચૈવ ગ્રહસૂતકયોસ્તથા ।
ત્રીણિ રાત્રાણ્યુપોષિત્વા તેન પાપાદ્વિમુચ્યતે ॥

કૃષ્ણપક્ષે તુ યઃ શ્રાદ્ધં પિતૄણામશ્નુતે દ્વિજઃ ।
અન્નમેતદહોરાત્રાત્પૂતો ભવતિ બ્રાહ્મણઃ ॥

ન ચ સન્ધ્યામુપાસીત ન ચ જાપ્યં પ્રવર્તયેત્ ।
ન સઙ્કિરેત્તદન્નં ચ તતઃ પૂયેત બ્રાહ્મણઃ ॥

ઇત્યર્થમપરાઙ્ણે તુ પિતૄણાં શ્રાદ્ધમુચ્યતે ।
યથોક્તાનાં યદશ્નીયુર્બ્રાહ્મણાઃ પૂર્વકેતિતાઃ ॥

મૃતકસ્ય તૃતીયાહે બ્રાહ્મણો યોઽન્નમશ્નુતે ।
સ ત્રિવેલં સમુન્મજ્જ્ય દ્વાદશાહેન શુધ્યતિ ॥

દ્વાદશાહે વ્યતીતે તુ કૃતશૌચો વિશેષતઃ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો હવિર્દત્ત્વા મુચ્યતે તેન પાપ્મના ॥

મૃતસ્ય દશરાત્રેણ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ દાપયેત્ ।
સાવિત્રીં રૈવતીમિષ્ટિં કૂશ્માણ્ડમઘમર્ષણમ્ ॥

મૃતકસ્ય ત્રિરાત્રે યઃ સમુદ્દિષ્ટે સમશ્નુતે ।
સપ્તત્રિષવણં સ્નાત્વા પૂતો ભવતિ બ્રાહ્મણઃ ॥

સિદ્ધિમાપ્નોતિ વિપુલામાપદં ચૈવ નાપ્નુયાત્ ॥

યસ્તુ શૂદ્રૈઃ સમશ્નીયાદ્બ્રાહ્મણોઽપ્યેકભોજને ।
અશૌચં વિધિવત્તસ્ય શૌચમત્ર વિધીયતે ॥

યસ્તુ વૈશ્યૈઃ સહાશ્નીયાદ્બ્રાહ્મણોઽપ્યેકભોજને ।
સ વૈ ત્રિરાત્રં દીક્ષિત્વા મુચ્યતે તેન કર્મણા ॥

ક્ષત્રિયૈઃ સહ યોઽશ્નીયાદ્બ્રાહ્મણોઽપ્યેકભોજને ।
આપ્લુતઃ સહ વાસોભિસ્તેન મુચ્યેત પાપ્મના ॥

શૂદ્રાસ્ય તુ કુલં હન્તિ વૈશ્યસ્ય પશુબાન્ધવાન્ ।
ક્ષત્રિયસ્ય શ્રિયં હન્તિ બ્રાહ્મણસ્ય સુવર્ચસમ્ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તં ચ શાન્તિં ચ જુહુયાત્તેન મુચ્યતે । સાવિત્રીં રૈવતીમિષ્ટિં કૂશ્માણ્ડમઘમર્ષણમ્ ।

તથોચ્છિષ્ટમથાન્યોન્યં સમ્પ્રાશેન્નાત્ર સંશયઃ ।
રોચના વિરજા રાત્રિર્મઙ્ગલાલમ્ભનાનિ ચ ॥