મહાભારત · અધ્યાય 13.193

તતસ્ત્વૃષિગણાઃ સર્વે પિતરશ્ચ સદેવતાઃ ।
અરુન્ધતીં તપોવૃદ્ધામપૃચ્છન્ત સમાહિતાઃ ॥

સમાનશીલાં વીર્યેણ વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ । ત્વત્તો ધર્મરહસ્યાનિ શ્રોતુમિચ્છામહે વયમ્ ।
યત્તે ગુહ્યતમં ભદ્રે તત્પ્રભાષિતુમર્હસિ ॥
અરુન્ધત્યુવાચ ।

તપોવૃદ્ધિર્મયા પ્રાપ્તા ભવતાં સ્મરણેન વૈ ।
ભવતાં ચ પ્રસાદેન ધર્માન્વક્ષ્યામિ શાશ્વતાન્ ॥

સગુહ્યાન્સરહસ્યાંશ્ચ તાઞ્શૃણુદ્વમશેષતઃ ।
શ્રદ્દધાને પ્રયોક્તવ્યા યસ્ય શુદ્ધં તથા મનઃ ॥

અશ્રદ્દધાનો માની ચ બ્રહ્મહા ગુરુતલ્પગ ।
અસમ્ભાષ્યા હિ ચત્વારો નૈષાં ધર્મં પ્રકાશયેત્ ॥

અહન્યહનિ યો દદ્યાત્કપિલાં દ્વાદશીઃ સમાઃ ।
માસિમાસિ ચ સત્રેણ યો યજેત સદા નરઃ ॥

ગવાં શતસહસ્રં ચ યો દદ્યાજ્જ્યેષ્ઠપુષ્કરે ।
ન તદ્ધર્મફલં તુલ્યમતિથિર્યસ્ય તુષ્યતિ ॥

શ્રૂયતાં ચાપરો ધર્મો મનુષ્યાણાં સુખાવહઃ ।
શ્રદ્દધાનેન કર્તવ્યઃ સરહસ્યો મહાફલઃ ॥

કલ્યમુત્થાય ગોમધ્યે ગૃહ્ય દર્ભાન્સહોદકાન્ । નિષિઞ્ચેત ગવાં શૃઙ્ગે મસ્તકેન ચ તજ્જલમ્ ।
પ્રતીચ્છેત નિરાહારસ્તસ્યિ ધર્મફલં શૃણુ ॥

શ્રૂયન્તે યાનિ તીર્થાનિ ત્રિષુ લોકેષુ કાનિચિત્ । સિદ્ધચારણજુષ્ટાનિ સેવિતાનિ મહર્ષિભિઃ ।
અભિષેકઃ સમસ્તેષાં ગવાં શૃઙ્ગોદકસ્ય ચ ॥

સાધુસાધ્વિતિ ચોદ્દિષ્ટં દૈવતૈઃ પિતૃભિસ્તથા ।
ભૂતૈશ્ચૈવ સુસંહૃષ્ટૈઃ પૂજિતા સાઽપ્યરુન્ધતી ॥
પિતામહ ઉવાચ ।

અહો ધર્મો મહાભાગે સરહસ્ય ઉદાહૃતઃ ।
વરં દદામિ તે ધન્યે તપસ્તે વર્દતાં સદા ॥
યમ ઉવાચ ।

રમણીયા કથા દિવ્યા યુષ્મત્તો યા મયા શ્રુતા ।
શ્રૂયતાં ચિત્રગુપ્તસ્ય ભાષિતં મમ ચ પ્રિયમ્ ॥

રહસ્યં ધર્મસંયુક્તં શક્યં શ્રોતું મહર્ષિભિઃ ।
શ્રદ્દધાનેન મર્ત્યેન આત્મનો હિતમિચ્છાતા ॥

ન હિ પુણ્યં તથા પાપં કૃતં કિઞ્ચિદ્વિનશ્યતિ ।
પર્વકાલે ચ યત્કિઞ્ચિદાદિત્યં ચાધિતિષ્ઠતિ ॥

પ્રેતલોકં ગતે મર્ત્યે તત્તત્સર્વં વિભાવસુઃ ।
પ્રતિજાનાતિ પુણ્યાત્મા તચ્ચિ તત્રોપયુજ્યતે ॥

કિઞ્ચિદ્ધર્મ પ્રવક્ષ્યામિ ચિત્રગુપ્તમતં શુભમ્ ।
પાનીયં ચૈવ દીપં ચ દાતવ્યં સતતં તથા ॥

ઉપાનહૌ ચ ચ્છત્રં ચ કપિલા ચ યથાતથમ્ ।
પુષ્કરે કપિલા દેયા બ્રાહ્મણે વેદપારગે ॥

અગ્નિહોત્રં ચ યત્નેન સર્વશઃ પ્રતિપાલયેત્ ।
અયં ચૈવાપરો ધર્મશ્ચિત્રગુપ્તેન ભાષિતઃ ॥

ફલમસ્ય પૃથક્ત્વેન શ્રોતુમર્હન્તિ સત્તમાઃ ।
પ્રલયં સર્વભૂતૈસ્તુ ગન્તવ્યં કાલપર્યયાત્ ॥

તત્ર દુર્ગમનુપ્રાપ્તાઃ ક્ષુત્તૃષ્ણાપરિપીડિતાઃ ।
દહ્યમાના વિપચ્યન્તે ન તત્રાસ્તિ પલાયનમ્ ॥

અન્ધકારં તમો ઘોરં પ્રવિશન્ત્યલ્પબુદ્ધયઃ ।
તત્ર ધર્મં પ્રવક્ષ્યામિ યેન દુર્ગાણિ સન્તરેત્ ॥

અલ્પવ્યયં મહાર્થં ચ પ્રેત્ય ચૈવ સુખોદયમ્ ।
પાનીયસ્ય ગુણા દિવ્યાઃ પ્રેતલોકે વિશેષતઃ ॥

તત્ર પુણ્યોદકા નામ નદી તેષાં વિધીયતે ।
અક્ષયં સલિલં તત્ર શીતલં હ્યમૃતોપમમ્ ॥

સ તત્ર તોયં પિબતિ પીનીયં યઃ પ્રયચ્છતિ ।
પ્રદીપસ્ય પ્રદાનેન શ્રૂયતાં ગુણવિસ્તરઃ ॥

તમોન્ધકારં નિયતં દીપદો ન પ્રપશ્યતિ । પ્રભાં ચાસ્ય પ્રયચ્છન્તિ સોમભાસ્કરપાવકાઃ ।
દેવતાશ્ચાનુમન્યન્તે વિમલાઃ સર્વતો દિશઃ ॥

દ્યોતતેં ચ યથાઽદિત્યઃ પ્રેતલોકગતો નરઃ ।
તસ્માદ્દીપઃ પ્રદાતવ્યઃ પાનીયં ચ વિશેષતઃ ॥

કપિલાં યે પ્રયચ્છન્તિ બ્રાહ્મણે વેદપારગે ।
પુષ્કરે ચ વિશેષેણ શ્રૂયતાં તસ્ય યત્ફલમ્ ॥

ગોશતં સવૃષં તેન દત્તં ભવતિ શાશ્વતમ્ । પાપં કર્મ ચ યત્કિઞ્ચિદ્બ્રહ્મહત્યાસમં ભવેત્ ।
શોધયેત્કપિલા હ્યેકા પ્રદત્તં ગોશતં યથા ॥

તસ્માત્તુ કપિલા દેયા કૌમુદ્યાં જ્યેષ્ઠપુષ્કરે ।
ન તેષાં વિષમં કિઞ્ચિન્ન દુઃખં ન ચ કણ્ટકાઃ ॥

ઉપાનહૌ ચ યો દદ્યાત્પાત્રભૂતે દ્વિજોત્તમે ।
છત્રદાને સુખાં છાયાં લભતે પરલોકગઃ ॥

ન હિ દત્તસ્ય દાનસ્ય નાશોઽસ્તીહ કદાચન ।
ચિત્રગુપ્તમતં શ્રુત્વા હૃષ્ટરોમા વિભાવસુઃ ॥

ઉવાચ દેવતાઃ સર્વાઃ પિતૄંશ્ચૈવ મહાદ્યુતિઃ ।
શ્રુતં હિ ચિત્રગુપ્તસ્ય ધર્મગુહ્યં મહાત્મનઃ ॥

શ્રદ્દધાનાશ્ચ યે મર્ત્યા બ્રાહ્મણેષુ મહાત્મસુ ।
દાનમેતત્પ્રયચ્છન્તિ ન તેષાં વિદ્યતે ભયમ્ ॥

ધર્મદોષાસ્ત્વિમે પઞ્ચ યેષાં નાસ્તીહ નિષ્કૃતિઃ ।
અસમ્ભાષ્યા અનાચારા વર્જનીયા નરાધમાઃ ॥

બ્રહ્મહા ચૈવ ગોઘ્નશ્ચ પરદારરતશ્ચ યઃ ।
અશ્રદ્દધાનશ્ચ નરઃ સ્ત્રિયં યશ્ચોપજીવતિ ॥

પ્રેતલોકગતા હ્યેતે નરકે પાપકર્મિણઃ ।
પચ્યન્તે વૈ યથા મીનાઃ પૂયશોણિતભોજનાઃ ॥

અસમ્ભાષ્યાઃ પિતૄણાં ચ દેવાનાં ચૈવ પઞ્ચ તે ।
સ્નાતકાનાં ચ વિપ્રાણાં યે ચાન્યે ચ તપોધનાઃ ॥