મહાભારત · અધ્યાય 13.182

વિદ્યા તપશ્ચ દાનં ચ કિમેતેષાં વિશિષ્યતે ।
પૃચ્છામિ ત્વાં સતાં શ્રેષ્ઠ તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
મૈત્રેયસ્ય ચ સંવાદં કૃષ્ણદ્વૈપાયનસ્ય ચ ॥

કૃષ્ણદ્વૈપાયનો રાજન્નજ્ઞાતચરિતં ચરન્ ।
વારાણસ્યામુપાતિષ્ઠન્મૈત્રેયં સ્વૈરિણીકુલે ॥

તમુપચ્છન્નમાસીનં જ્ઞાત્વા સ મુનિસત્તમઃ ।
અર્ચિત્વા ભોજયામાસ મૈત્રેયોઽશનમુત્તમમ્ ॥

તદન્નમુત્તમં ભુક્ત્વા ગુણવત્સાર્વકામિકમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠમાનોઽસ્મયત પ્રીતઃ કૃષ્ણો મહામનાઃ ॥

તમુત્સ્મયન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય મૈત્રેયઃ કૃષ્ણમબ્રવીત્ । કારણં બ્રૂહિ ધર્માત્મન્વ્યસ્મયિષ્ઠાઃ કુતશ્ચ તે ।
તપસ્વિનો ધૃતિમતઃ પ્રમોદઃ સમુપાગતઃ ॥

એતદિચ્છામિ તે વિદ્વન્નભિવાદ્ય પ્રણમ્ય ચ ।
આત્મનશ્ચ તપોભાગ્યં સુખભાગ્યં મમેહ ચ ॥

તપોભાગ્યાન્મહાભાગ સુખભાગ્યાત્તથૈવ ચ । પૃથગાચરિતં તાત પૃથગાચરિતાત્મનઃ ।
અલ્પાન્તરમહં મન્યે વિશિષ્ટમપિ ચાન્વયાત્ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

અતિચ્છેદાતિવાદાભ્યાં સ્મયોઽયં સમુપાગતઃ ।
અસત્યં વેદવચનં કસ્માદ્વેદોઽનૃતં વદેત્ ॥

ત્રીણ્યેવ તુ પદાન્યાહુઃ પુરુષસ્યોત્તમં પ્રતિ ।
ન દ્રુહ્યેચ્ચૈવ દદ્યાચ્ચ સત્યં ચૈવ પરાન્વદેત્ ॥

ઇતિ વેદોક્તમૃષિભિઃ પુરસ્તાત્પરિકલ્પિતમ્ ।
ઇદાનીં ચૈવ નઃ કૃત્યં પુરસ્તાચ્ચ પરિશ્રુતમ્ ॥

અલ્પોઽપિ તાદૃશો ન્યાસો ભવત્યુત મહાફલઃ ।
તૃષિતાય ચ યદ્દત્તં હૃદયેનાનસૂયતા ॥

તોષિતાસ્ત્રિદશા યત્તે દત્ત્વૈતદ્દર્શનં મમ ।
અજૈષીર્મહતો લોકાન્મહાયજ્ઞૈરિવ પ્રભો ॥

તતો દાનપવિત્રેણ પ્રીતોઽસ્મિ તપસૈવ ચ ।
દૂરાત્પુણ્યવતો ગન્ધઃ પુણ્યસ્યૈવ ચ દર્શનાત્ ॥

પુણ્યશ્ચ વાતિગન્ધસ્તે મન્યે કર્મ વિધાનજમ્ ।
અથ કર્માર્જિતસ્તાત યથાચૈવાનુલેપનાત્ ॥

શુભં સર્વપવિત્રેબ્યો દાનમેવ પરં દ્વિજ । [નોચેત્સર્વપવિત્રેભ્યો દાનમેવ પરં ભવેત્ ॥ ]

યાનીમાન્યુત્તમાનીહ વેદોક્તાનિ પ્રશંસતિ ।
તેષાં શ્રેષ્ઠતરં દાનમિતિ મે નાત્ર સંશયઃ ॥

દાનવદ્ભિઃ કૃતઃ પન્થા યેન યાન્તિ મનીષિણઃ ।
તે હિ પ્રાણસ્ય દાતારસ્તેષુ ધર્મઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

યથા વેદાઃ સ્વધીતાશ્ચ યથા ચેન્દ્રિયસંયમઃ ।
સર્વત્યાગો યતા ચેહ તતા દાનમનુત્તમમ્ ॥

ત્વં હિ તાત સુખાદેવ શુભમેષ્યસિ શોભનમ્ ।
સુખાત્સુખતરપ્રાપ્તિમાપ્નુતે મતિમાન્નરઃ ॥

તન્નઃ પ્રત્યક્ષમેવેદમુપલક્ષ્યમસંશયમ્ ।
શ્રીમન્તઃ પ્રાપ્નુવન્ત્યર્થાન્દાનં યજ્ઞં તથા સુખમ્ ॥

સુખાદેવ પરં દુઃખં દુઃખાદન્યત્પરં સુખમ્ ।
દૃશ્યતે હિ મહાપ્રાજ્ઞ નિયતં વૈ સ્વભાવતઃ ॥

વિવિધાનીહ વૃત્તાનિ નરસ્યાહુર્મનીષિણઃ ।
પુણ્યમન્યત્પાપમન્યન્ન પુણ્યં ન ચ પાપકમ્ ॥

ન વૃત્તં મન્યતેઽન્યસ્ય મન્યતેઽન્યસ્ય પાતકમ્ ।
યથા સ્વકર્મનિર્વૃત્તં ન પુણ્યં ન ચ પાપકમ્ ॥

યજ્ઞદાનતપઃશીલા નરા વૈ પુણ્યકર્મિણઃ ।
યેઽભિદ્રુહ્યન્તિ ભૂતાનિ તે વૈ પાપકૃતો જનાઃ ॥

દ્રવ્યાણ્યાદદતે ચૈવ દુઃખં યાન્તિ પતન્તિ ચ ।
તતોઽન્યત્કર્મ યત્કિઞ્ચિન્ન પુણ્યં ન ચ પાતકમ્ ॥

નિત્યં ચાકૃપણો ભુઙ્ક્તે સ્વજનૈર્દેહિ યાચતઃ । ભાગ્યક્ષયેણ ક્ષીયન્તે નોપભોગેન સઞ્ચયાઃ ॥

રમસ્વૈધસ્વ મોદસ્વ દેહિ દાને રમસ્વ ચ ।
ન ત્વામતિભવિષ્યન્તિ વૈદ્યા ન ચ તપસ્વિનઃ ॥