મહાભારત · અધ્યાય 13.180

શુભેન કર્મણા યદ્વૈ તિર્યગ્યોનૌ ન મુહ્યસે ।
મમૈવ કીટ તત્કર્મ યેન ત્વં ન પ્રમુહ્યસે ॥

અહં ત્વાં દર્શનાદેવ તારયામિ તપોબલાત્ ।
તપોબલાદ્ધિ બલવદ્બલમન્યન્ન વિદ્યતે ॥

જાનામિ પાપૈઃ સ્વકૃતૈર્ગતં ત્વાં કીટ કીટતામ્ ।
અવાપ્સ્ય્સિ પરં ર્ધર્મં માનુષ્યે યદિ મન્યસે ॥

કર્મભૂમિકૃતં દેવા ભુઞ્જતે તિર્યગાશ્ચ યે ।
ધન્યા અપિ મનુષ્યેષુ કામાર્થાશ્ચ યથા ગુણાઃ ॥

વાગ્બુદ્ધિપાણિપાદૈશ્ચ સમુપેતા વિપશ્ચિતઃ ।
કિમાયાતિ મનુષ્યસ્ય મન્દસ્યાર્થસ્ય જીવતઃ ॥

દૈવે યઃ કુરુતે પૂજાં વિપ્રાગ્નિશશિસૂર્યયોઃ ।
બ્રુવન્નપિ કથાં પુણ્યાં તત્ર કીટ ત્વમેષ્યસિ ॥

ગુણભૂતાનિ ભૂતાનિ તત્ર ત્વમુપભોક્ષ્યસે । ક્રમાત્તેઽહં વિનેષ્યામિ બ્રહ્મત્વં યદિ ચેચ્છસિ ।
ભીષ્મ ઉવાચ ।
સ તથેતિ પ્રતિશ્રુત્ય કીટઃ સમવતિષ્ઠત ॥

*તમૃષિં દ્રષ્ટુમગમત્સર્વાસ્વન્યાસુ યોનિષુ ॥

શ્વાવિદ્ગોધાવરાહાણાં તથૈવ મૃગપક્ષિણામ્ ।
શ્વપાકશૂદ્રવૈશ્યાનાં ક્ષત્રિયાણાં ચ યોનિષુ ॥

સ કીટે એવમાખ્યાતમૃષિણા સત્યવાદિના ।
પ્રતિસ્મૃત્યાથ જગ્રાહ પાદૌ મૂર્ધ્નિ કૃતાઞ્જલિઃ ॥
કીટ ઉવાચ ।

ઇદં તદતુલં સ્થાનમીપ્સિતં દશભિર્ગુણૈઃ ।
યદહં પ્રાપ્ય કીટત્વમાગતો રાજપુત્રતામ્ ॥

વહન્તિ મામતિબલાઃ કુઞ્જરા હેમમાલિનઃ ।
સ્યન્દનેષુ ચ કામ્ભોજા યુક્તાઃસમરવાજિનઃ ॥

ઉષ્ટ્રાશ્વતરયુક્તાનિ યાનાનિ ચ વહન્તિ મામ્ ।
સબાન્ધવઃ સહામાત્યશ્ચાશ્નામિ પિશિતાશનમ્ ॥

ગૃહેષુ સ્વનિવાસેષુ સુખેષુ શયનેષુ ચ ।
વરાર્હેષુ મહાભાગ સ્વપામિ ચ સુપૂજિતઃ ॥

સર્વેષ્વપરરાત્રેષુ સૂતમાગધબન્દિનઃ ।
સ્તુવન્તિ માં યથા દેવા મહેન્દ્રં પ્રિયવાદિનઃ ॥

પ્રસાદાત્સત્યસન્ધસ્ય ભવતોઽમિતતેજસઃ । યદહં કીટતાં પ્રાપ્ય સ્મૃતિજાતા જુગુપ્સિતામ્ ।
નનુ નાશોસ્તિ પાપસ્ય યન્મયોપચિતં પુરા ॥

[નમસ્તેઽસ્તુ મહાપ્રાજ્ઞ કિં કરોમિ પ્રશાધિ મામ્ । ત્વત્તપોબલનિર્દિષ્ટમિદં હ્યધિગતં મયા ॥ ]
વ્યાસ ઉવાચ ।

[અર્ચિતોઽહં ત્વયા રાજન્વાગ્ભિરદ્ય યદૃચ્છયા ।
અદ્ય તે કીટતાં પ્રાપ્ય સ્મૃતિર્જાતાજુગુપ્સિતામ્] ॥

શૂદ્રેણાર્થપ્રધાનેન નૃશંસેનાતતાયિના । મમૈતદ્દર્શનં પ્રાપ્તં તચ્ચ વૈ સુકૃતં પુરા ।
તિર્યગ્યોનૌ સ્મ જાતેન મમ ચાભ્યર્ચનાત્તથા ॥

ઇતસ્ત્વં રાજપુત્રત્વાદ્બ્રાહ્મણ્યં સમવાપ્સ્યસિ ।
ગોબ્રાહ્મણકૃતે પ્રાણાન્હિત્વાઽત્મીયાન્રણાજિરે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

રાજપુત્રઃ સુખં પ્રાપ્ય ઈજે ચૈવાપ્તદક્ષિણૈઃ ।
અથ ચોદ્દીપ્યત સ્વર્ગે પ્રભૂતોપ્યવ્યયઃ સુખી ॥

તિર્યગ્યોન્યાઃ શૂદ્રતામભ્યપૈતિ શૂદ્રો વૈશ્યં ક્ષત્રિયત્વં ચ વૈશ્યઃ ।
વૃત્તશ્લાઘી ક્ષત્રિયો બ્રાહ્મણત્વં સ્વર્ગં પુણ્યાદ્બ્રાહ્મણઃ સાધુવૃત્તઃ ॥