મહાભારત · અધ્યાય 13.162

કથં જ્યેષ્ઠઃ કનિષ્ઠેષુ વર્તેત ભરતર્ષભ ।
કનિષ્ઠાશ્ચ યથા જ્યેષ્ઠે વર્તેરંસ્તદ્બ્રવીહિ મે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

જ્યેષ્ઠવત્તાત વર્તસ્વ જ્યેષ્ઠોસિ હિ તથા ભવાન્ ।
ગુરોર્ગરીયસી વૃત્તિર્યા ચ શિષ્યસ્ય ભારત ॥

ન ગુરાવકૃતપ્રજ્ઞે શક્યં શિષ્યેણ વર્તિતુમ્ ।
ગુરૌ હિ સદૃશી વૃત્તિર્યથા શિષ્યસ્ય ભારત ॥

અન્ધઃ સ્યાદન્ધવેલાયાં જડઃ સ્યાદપિ વા બુધઃ ।
પરિહારેણ તદ્બ્રૂયાદ્યસ્તેષાં સ્યાદ્વ્યતિક્રમઃ ॥

પ્રત્યક્ષં ભિન્નહૃદયા ભેદયેયુર્યથાઽહિતાઃ । શ્રિયાઽભિતપ્તાસ્તદ્ભેદાન્નભિન્નાઃ સ્યુઃ સમાહિતાઃ
શ્રિયાઽભિતપ્તાઃ કૌન્તેય ભેદકામાસ્તથાઽરયઃ ॥

જ્યેષ્ઠઃ કુલં વર્ધયતિ વિનાશયતિ વા પુનઃ ।
હન્તિ સર્વમપિ જ્યેષ્ઠઃ પ્રાયો દુર્વિનયાદિહ ॥

અથ યો વિનિકુર્વીત જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા યવીયસઃ ।
અજ્યેષ્ઠઃ સ્યાદભાગશ્ચ નિયમ્યો રાજભિશ્ચ સઃ ॥

નિકૃતી હિ નરો લોકાન્પાપાન્ગચ્છત્યસંશયમ્ ।
વિફલં તસ્ય પુત્રત્વં મોઘં જનયિતુઃ સ્મૃતમ્ ॥

પિત્રોરનર્થાયક કુલે જાયતે પાપપૂરુષઃ ।
અકીર્તિં જનયત્યેવ કીર્તિમન્તર્દધાતિ ચ ॥

સર્વે ચાપિ વિકર્મસ્થા ભાગં નાર્હન્તિ સોદરાઃ । જ્યેષ્ઠોઽપિ દુર્વિનીતસ્તુ કનિષ્ઠસ્તુ વિશેષતઃ ।
નાપ્રદાય કનિષ્ઠેભ્યો જ્યેષ્ઠઃ કુર્વીત વેતનમ્ ॥

અનુજસ્ય પિતુર્દાયો જઙ્ઘાશ્રમફલોઽધ્વગઃ ।
સ્વયમીહેત લબ્ધં તુ નાકામો દાતુમર્હતિ ॥

ભ્રાતૄણામવિભક્તાનામુત્થાનમપિ ચેત્સહ । ન પુત્રભાગં વિષમં પિતા દદ્યાત્કદાચન ।

ન જ્યેષ્ઠો વાઽવમન્યેત દુષ્કૃતઃ સુકૃતોઽપિ વા ।
ગુરૂણામપરાધો હિ શક્યઃ ક્ષન્તવ્ય એવ ચ ॥

યદિ સ્ત્રી યદ્યવરજ શ્રેયઃ પશ્યેત્તદાચરેત્ ।
ધર્માર્થઃ શ્રેય ઇત્યાહુસ્ત્રયો જ્ઞાતા વિધાયકાઃ ॥

દશાચાર્યાનુપાધ્યાય ઉપાધ્યાયાન્પિતા દશ । દશ ચૈવ પિતૄન્માતા સર્વાં વા પૃથિવીમપિ ।
ગૌરવેણાભિભવતિ નાસ્તિ માતૃસમો ગુરુઃ ॥

માતા ગરીયસી યચ્ચ તેનૈતાં મન્યતે ગુરુમ્ ।
જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા પિતૃસમો મૃતે પિતરિ ભારત ॥

સ હ્યેષાં વૃત્તિદાતા સ્યાત્સ ચૈતાન્પ્રતિપાલયેત્ ।
કનિષ્ઠાસ્તં નમસ્યેરન્સર્વે છન્દાનુવર્તિનઃ ॥

તમેવ ચોપજીવેરન્યથૈવ પિતરં તથા ।
શરીરમેતૌ સૃજતઃ પિતા મતા ચ ભારત ॥

આચાર્યશિષ્ટા યા જાતિઃ સા સત્યા સાઽજરામરા । જ્યેષ્ઠા માતૃસમા ચાપિ ભગિની ભરતર્ષભ ।

ભ્રાતુર્ભાર્યા ચ તદ્વત્સ્યાદ્યસ્યા બાલ્યે સ્તનં પિબેત્ ॥