મહાભારત · અધ્યાય 13.150

શુશ્રૂષાનિરતો નિત્યમરિષ્ટાન્યુપલક્ષયેત્ ।
ત્રૈવાર્ષિકં દ્વિવાર્ષિકં વા વાર્ષિકં વા સમુત્થિતમ્ ॥

ષાણ્માસિકં માસિકં વા સાપ્તરાત્રિકમેવ વા ।
સર્વાંસ્તદર્થાન્વા વિદ્યાત્તેષાં ચિહ્નાનિ લભયેત્ ॥

પુરુષં હિરણ્મયં યસ્તુ તિષ્ઠન્તં દક્ષિણામુખમ્ ।
લક્ષયેદુત્તરેણૈવ મૃત્યુસ્ત્રૈવાર્ષિકો ભવેત્ ॥

શુદ્ધમણ્ડલમાદિત્યમરશ્મિં સમ્પ્રપશ્યતઃ ।
સંવત્સરદ્વયેનૈવ તસ્ય મત્યું સમાદિશેત્ ॥

જ્યોત્સ્નાયામાત્મનશ્છાયાં સચ્છિદ્રાં યઃ પ્રપશ્યતિ ।
મૃત્યું સંવત્સરેણૈવ જાનીયાત્સુવિચક્ષણઃ ॥

વિશિરસ્કાં યદા છાયાં પશ્યેત્પુરુષ આત્મનઃ ।
જાનીયાદાત્મનો મૃત્યું ષાણ્માસેનેહ બુદ્ધિમાન્ ॥

કર્ણૌ પિધાય હસ્તાભ્યાં શબ્દં ન શૃણુતે યદિ ।
જાનીયાદાત્મનો મૃત્યું માસેનૈવ વિચક્ષણઃ ॥

શવગન્ધમુપાઘ્રાતિ અન્યદ્વા સુરભિં નરઃ ।
દેવતાયતનસ્થો વૈ સપ્તરાત્રેણ મૃત્યુભાક્ ॥

કર્ણનાસાપનયનં દન્યદૃષ્ટિવિરાગતા ।
લુપ્તસઞ્જ્ઞં હિ કરણં સદ્યો મૃત્યું સમાદિશેત્ ॥

એવમેષામરિષ્ટાનાં પશ્યેદન્યતમં યદિ ।
ન તં કાલં પરીક્ષેત યથાઽરિષ્ટં પ્રકલ્પિતમ્ ॥

અભ્યાસેન તુ કાલસ્ય ગચ્છેત પુલિનં શુચિ ।
તત્ર પ્રાણાન્પ્રમુઞ્ચેત તમીશાનમનુસ્મરન્ ॥

તતોઽન્યદેહમાસાદ્ય ગાન્ધર્વં સ્થાનમાપ્નુયાત્ ।
તત્રસ્થો વસતે વિંશત્પદ્માનિ સુહહાદ્યુતિઃ ॥

ગન્ધર્વૈશ્ચિત્રસેનાદ્યૈઃ સહિતઃ સત્કૃતસ્તથા ।
નીલવૈડૂર્યવર્ણેન વિમાનેનાવભાસયન્ ॥

નભસ્થલમદીનાત્મા સાર્ધમપ્સરસાં ગણૈઃ ।
છન્દકામાનુસારી ચ તત્રતત્ર મહીયતે ॥

મોદતેઽમરતુલ્યાત્મા સદાઽમરગણૈઃ સહ ।
પતિતશ્ચ ક્ષયે કાલે ક્ષણેન વિમલદ્યુતિઃ ॥

વૈશ્યસ્ય બહુવિત્તસ્ય કુલેઽગ્ર્યે બહુગોધને ।
અવાપ્ય તત્ર વૈ જન્મ સ પૂતો દેવકર્મણા ॥

છન્દસા જાગતેનૈવ પ્રાપ્તોપનયનં તતઃ ।
ક્ષૌમવસ્ત્રોપકરણં દ્વિજત્વં સમવાપ્ય તુ ॥

અધીયમાનો વેદાર્થાન્ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ ।
બ્રહ્મચારી જિતક્રોધસ્તપસ્વી જાયતે તતઃ ॥

અધીત્ય દક્ષિણાં દત્ત્વા ગુરવે વિધિપૂર્વકમ્ ।
કૃતદારઃ સમુપૈતિ ગૃહસ્થવ્રતમુત્તમમ્ ॥

દદાતિ યજતે ચૈવ ચજ્ઞૈર્વિપુલદક્ષિણૈઃ ।
અગ્નિહોત્રમુપાસન્વૈ જુહ્વચ્ચૈવ યથાવિધિઃ ॥

ધર્મં સઞ્ચિનુતે નિત્યં મૃદુગામી જિતેન્દ્રિયઃ ।
સ કાલપરિણામાત્તુ મૃત્યુના સમ્પ્રયુજ્યતે ॥

સંસ્કૃતશ્ચાગ્નિહોત્રેણ કૃતપાત્રોપધાનવાન્ ।
સંસ્કૃતો દેહમુત્સૃજ્ય મરુદ્ભિરુપપદ્યતે ॥

મરુદ્ભિઃ સહિતશ્ચાપિ તુલ્યતેજા મહાદ્યુતિઃ ।
બાલાર્કસમવર્ણેન વિમાનેન વિરાજતા ॥

સુખં ચરતિ તત્રસ્તો ગન્થર્વાપ્સરસાં ગણૈઃ ।
વિરજોમ્બરસંવીતસ્તપ્તકાઞ્ચનભૂષણઃ ॥

છન્દકામાનુસારી ચ દ્વિગુણં કાલમાવસેત્ ।
સન્નિવર્તેત કાલેન સ્થાનાદસ્માત્પરિચ્યુતઃ ॥

અવિતૃપ્તવિહારાર્થો દિવ્યભોગાન્વિહાય તુ ।
સઞ્જાયતે નૃપકુલે ગજાશ્વરથસન્કુલે ॥

પાર્થિવીં શ્રિયમાપન્નઃ શ્રીમાન્ધર્મપતિર્યથા ।
જન્મપ્રભૃતિ સંસ્કારં ચૌલોપનયનાનિ ચ ॥

પ્રાપ્ય રાજકુલે તત્ર યથાવદ્વિધિપૂર્વકમ્ ।
છ્દસા ત્રૈષ્ટુભેનેહ દ્વિજત્વમુપનીયતે ॥

અધીત્ય વેદમખિલં ધનુર્વેદં ચ મુખ્યશઃ ।
સમાવૃત્તસ્તતઃ પિત્રા યૌવરાજ્યેઽભિષિચ્યતે ॥

કૃતદારક્રિયઃ શ્રીમાન્રાજ્યં સમ્પ્રાપ્ય ધર્મતઃ ।
પ્રજાઃ પાલયતે સમ્યક્ ષડ્ભાગકૃતસંવિધિઃ ॥

યજ્ઞૈર્બહુભિરીજાનઃ સમ્યગાપ્તાર્થદક્ષિણૈઃ ।
પ્રશાસતિ મહીં શ્રીમાન્રાજ્યમિન્દ્રસમુદ્યુતિઃ ॥

સ્વધર્મનિરતો નિત્યં પુત્રપૌત્રસહાયવાન્ ।
કાલસ્ય વશમાપન્નઃ પ્રાણાંસ્ત્યજતિ સંયુગે ॥

દેવરાજસ્ય ભવનમિન્દ્રલોકમવાપ્નુતે ।
સમ્પૂજ્યમાનસ્ત્રિદિવૈર્વિચચાર યથાસુખમ્ ॥

રાજર્ષિભિઃ પુણ્યકૃદ્ભિર્યથા દેવપતિસ્તથા ।
તૈઃ સ્તૂયતે બન્દિભિસ્તુ નાનાવાદ્યૈઃ પ્રબોધ્યતે ॥

દિવ્યજામ્બૂનદમયં ભ્રાજમાનં સમન્તતઃ ।
વરાપ્સરોભિઃ સમ્પૂર્ણં દેવગન્ધર્વસેવિતમ્ ॥

યાનમારુહ્ય વિચરેદ્યથા શક્રઃ શચીપતિઃ ।
સ તત્ર વસતે ષષ્ટિં પદ્માનીહ મુદાન્વિતઃ ॥

સર્વાઁલ્લોકાનનુચરન્મહર્દ્ધિરવભાસયન્ । અથ પુણ્યક્ષયાત્તસ્માત્સ્થાપ્યતે ભુવિ ભારત ।
જાયતે ચ દ્વિજકુલે વેદવેદાઙ્ગપારગે ॥