મહાભારત · અધ્યાય 13.139

તથા વિધૌ પ્રવૃત્તે તુ સર્વ એવ મહર્ષયઃ ।
પિતૃયજ્ઞાનકુર્વન્ત વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

ઋષયો ધર્મનિત્યાસ્તુ કૃત્વા નિવપનાન્યુત ।
તર્પણં ચાપિ કુર્વન્ત તીર્થામ્ભોભિર્યતવ્રતાઃ ॥

નિવાપૈર્દીયમાનૈશ્ચ ચાતુર્વર્ણ્યેન ભારત ।
તર્પિતાઃ પિતરો દેવાસ્તત્રાન્નં જરયન્તિ વૈ ॥

અજીર્ણૈસ્ત્વભિહન્યન્તે તે દેવાઃ પિતૃભિઃ સહ ॥
સોમમેવાભ્યપદ્યન્ત તદા હ્યન્નાભિપીડિતાઃ ॥

તેઽબ્રુવન્સોમમાસાદ્ય પિતરોઽજીર્ણપીડિતાઃ ।
નિવાપાન્નેન પીડ્યામઃ શ્રેયો નોત્ર વિધીયતામ્ ॥

તાન્સોમઃ પ્રત્યુવાચાથ શ્રેયશ્ચેદીપ્સિતં સુરાઃ ।
સ્વયમ્ભૂસદનં યાત સ વઃ શ્રેયોઽભિધાસ્યતિ ॥

તે સોમવચનાદ્દેવાઃ પિતૃભિઃ સહ ભારત ।
મેરુશૃઙ્ગે સમાસીનં પિતામહમુપાગમન્ ॥
પિતર ઊચુઃ ।

નિવાપાન્નેન ભગવન્ભૃશં પીડ્યામહે વયમ્ ।
પ્રસાદં કુરુ નો દેવ શ્રેયો નઃ સંવિધીયતામ્ ॥

ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા સ્વયમ્ભૂરિદમબ્રવીત્ । એષ મે પાર્શ્વતો વહ્નિર્યુષ્મચ્છ્રેયો વિધાસ્યતિ ।
અગ્નિરુવાચ ।

સહિતાસ્તસ્ય ભોક્ષ્યામો નિવાપે સમુપસ્થિતે ।
જરયિષ્યથ ચાપ્યન્નં મયા સાર્ધં ન સંશયઃ ॥

એતચ્છ્રુત્વા તુ પિતરસ્તતસ્તે વિજ્વરાઽભવન્ ।
એતસ્માત્કારણાચ્ચાગ્નેઃ પ્રાગ્ભાગો દીયતે નૃપ ॥

નિવાપે ચાગ્નિપૂર્વં વૈ નિવૃત્તે પુરુષર્ષભ ।
ન બ્રહ્મરાક્ષસાસ્તં વૈ નિવાપં ધર્ષયન્ત્યુત ॥

રક્ષાંસિ નાભિવર્ધન્તે સ્થિતે દેવે હુતાશને ।
પૂર્વં પિણ્ડં પિતુર્દદ્યાત્તતો દદ્યાત્પિતામહે ॥

પ્રપિતામહાય ચ તત એષ શ્રાદ્ધવિધિઃ સ્મૃતઃ । બ્રૂયાચ્છ્રાદ્ધે ચ સાવિત્રીં પિણ્ડે પિણ્ડે સમાહિતઃ ।
સોમાયેતિ ચ વક્તવ્યં તથા પિતૃમતેતિ ચ ॥

રજસ્વલા ચ યા નારી વ્યઙ્ગિતા કર્ણયોશ્ચ યા ।
નિવાપે નોપતિષ્ઠેત સઙ્ગ્રાહ્યા નાન્યવંશજા ॥

જલં પ્રતરમાણસ્ચ કીર્તયેત પિતામહાન્ ।
નદીમાસાદ્ય કુર્વીત પિતૄણાં પિતૃતર્પણમ્ ॥

પૂર્વં સ્વવંશજાનાં તુ કૃત્વાઽદ્ભિસ્તર્પણં પુનઃ ।
સુહૃત્સમ્બન્ધિવર્ગાણાં તતો દદ્યાજ્જલાઞ્જલિમ્ ॥

કલ્માષગોયુગેનાથ યુક્તેન તરતો જલમ્ ।
પિતરોઽભિલષન્તે વૈ નાવં ચાપ્યધિરોહિતાઃ ॥

સદા નાવિ જલં તજ્જ્ઞાઃ પ્રયચ્છન્તિ સમાહિતાઃ ।
માસાર્ધે કૃષ્ણપક્ષસ્ય કુર્યાન્નિર્વપણાનિ વૈ ॥

પુષ્ટિરાયુસ્તથા વીર્યં શ્રીશ્ચૈવ પિતૃભક્તિતઃ ॥

પિતામહઃ પુલસ્ત્યશ્ચ વસિષ્ઠઃ પુલહસ્તથા । અઙ્ગિરાશ્ચ ક્રતુશ્ચૈવ કશ્યપશ્ચ મહાનૃષિઃ ।

એતે કુરુકુલશ્રેષ્ઠ મહાયોગેશ્વરાઃ સ્મૃતાઃ ॥ એતે ચ પિતરો રાજન્નેષ શ્રાદ્ધવિધિઃ પરઃ ।

પ્રેતાસ્તુ પિણ્ડસમ્બન્ધાન્મુચ્યન્તે તેન કર્મણા ॥ ઇત્યેષા પુરુષશ્રેષ્ઠ શ્રાદ્ધોત્પત્તિર્યથાગમમ્ ।

વ્યાખ્યાતા પૂર્વનિર્દિષ્ટા કિં તે વક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્ ॥