મહાભારત · અધ્યાય 13.124

પવિત્રાણાં પવિત્રં યચ્છ્રેષ્ઠં લોકેષુ પૂજિતમ્ ।
મહાવ્રતં મહાભાગ તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
પિતુઃ પુત્રસ્ય સંવાદં વ્યાસસ્ય ચ શુકસ્ય ચ ॥

ઋષીણામુત્તમં કૃષ્ણં ભાવિતાત્માનમચ્યુતમ્ ।
પારમ્પર્યવિશેષજ્ઞં સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદમ્ ॥

કૃતશૌચઃ શુકસ્તત્ર કૃતજપ્યઃ કૃતાહ્નિકઃ ।
પરં નિયમમાસ્થાય પરં ધર્મમુપાશ્રિતઃ ॥

પ્રણમ્ય શિરસા વ્યાસં સૂક્ષ્મતત્વાર્થદર્શિનમ્ ।
શુકઃ પપ્રચ્છ વૈ પ્રશ્નં દાનધર્મકુતૂહલઃ ॥

બહુચિત્રાણિ દાનાનિ બહુશઃ શંસસે મુને ।
મહાર્થં પાવનં પુણ્યં કિંસ્વિદ્દાનં મહાફલમ્ ॥

કેન દુર્ગાણિ તરતિ કેન લોકાનવાપ્નુતે ।
કેન વા મહદાપ્નોતિ ઇહ લોકે પરત્ર ચ ॥

કે વા યજ્ઞસ્ય વોઢારઃ કેષુ યજ્ઞઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ । કિઞ્ચ યજ્ઞસ્ય યજ્ઞત્વં કિઞ્ચ યજ્ઞસ્ય ભેષજમ્ ।
યજ્ઞાનામુત્તમં કિઞ્ચ તદ્ભવાન્પ્રબ્રવીતુ મે ॥

સ તસ્મૈ ભજમાનાય જાતકૌતૂહલાય ચ ।
વ્યાસો વ્રતનિધિઃ પ્રાહ ગવામિદમનુત્તમમ્ ॥

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં લોકે શ્રુતિસુખાવહમ્ ।
યત્પવિત્રં પવિત્રાણાં મઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્ ॥

સર્વપાપપ્રશમનં તત્સમાસેન મે શૃણુ । યદિદં તિષ્ઠતે લોકે જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
ગાવસ્તત્પ્રાપ્ય તિષ્ઠન્તિ ગોલોકે પુણ્યદર્શનાઃ ॥

માતરઃ સર્વભૂતાનાં વિશ્વસ્ય જગતશ્ચ હ ।
રુદ્રાણામિહ સાધ્યાનાં ગાવ એવ તુ માતરઃ ॥

રુદ્રાણાં માતરો હ્યેતા હ્યાદિત્યાનાં સ્વસા સ્મૃતાઃ ।
વસૂનાં ચ દુહિત્રસ્તા બ્રહ્મસન્તાનમૂલજાઃ ॥

યાસામધિપતિઃ પૂષા મરુતો વાલબન્ધનાઃ ।
ઐશ્વર્યં વરુણો રાજા વિશ્વેદેવાઃ સમાશ્રિતાઃ ॥

ય એવં વેદ તા ગાવો માતરો દેવપૂજિતાઃ ।
સ વિપ્રો બ્રહ્મલોકાય ગવાં લોકાય વા ધ્રુવઃ ॥

ગાવસ્તુ નાવમન્યેત કર્મણા મનસા ગિરા ।
ગવાં સ્થાનં પરં લોકે પ્રાર્થયેદ્યઃ પરાં ગતિમ્ ॥

ન પદ્ભ્યાં તાડયેદ્ગા વૈ ન દણ્ડેન ન મુષ્ટિના ।
ઇમાં વિદ્યામુપાશ્રિત્ય પાવનીં બ્રહ્મનિર્મિતામ્ ॥

માતૄણામન્વવાયે ચ ન ગોમધ્યે ન ગોવ્રજે ।
નરો મૂત્રપુરીષસ્ય દૃષ્ટ્વા કુર્યાદ્વિસર્જનમ્ ॥

શુદ્ધાશ્ચન્દનશીતાઙ્ગ્યશ્ચન્દ્રરશ્મિસમપ્રભાઃ ।
સૌમ્યાઃ સુરભ્યઃ સુભગા ગાવો ગુગ્ગુલુગન્ધયઃ ॥

સર્વે દેવાઽવિશન્ગા વૈ સમુદ્રમિવ સિન્ધવઃ ।
દિવં ચૈવાન્તરિક્ષં ચ ગવાં વ્યુષ્ટિં સમશ્નુતે ॥

દધિના જુહુયાદગ્નિં દધિના સ્વસ્તિ વાચયેત્ ।
દધિ દદ્યાચ્ચ પ્રાશેત ગવાં વ્યુષ્ટિં સમશ્નુતે ॥

ઘૃતેન જુહુયાદગ્નિં ઘૃતેન સ્વસ્તિ વાચયેત્ ।
ઘૃતમાલભ્ય પ્રાશ્નીયાદ્ગવાં વ્યુષ્ટિં સમશ્નુતે ॥

ગાવઃ સઞ્જીવના યાસ્તુ ગાવો દાનમનુત્તમમ્ ।
તાઃ પુણ્યગોપાઃ સુફલા ભજમાનં ભજન્તુ મામ્ ॥

યેન દેવાઃ પવિત્રેણ સ્વર્ગલોકમિતો ગતાઃ ।
તત્પવિત્રં પવિત્રાણાં મમ મૂર્ધ્નિ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

વીણામૃદઙ્ગપણવા ગવાં ગાત્રં પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
ક્રીડારતિવિહારાર્થે ત્રિષુ લોકેષુ વર્તતે ॥

ન તત્ર દેવા વર્તન્તે નાગ્નિહોત્રાણિ જુહ્વતિ ।
ન યજ્ઞૈરિજ્યતે ચાત્ર યત્ર ગૌર્વૈ ન દૃશ્યતે ॥

ક્ષીરં દધિ ઘૃથં યાસાં રસાનામુત્તમો રસઃ ।
અમૃતપ્રભવા ગાવસ્ત્રૈલોક્યં યેન જીવતિ ॥

ઇમામાહૂય ધેનું ચ સવત્સાં યજ્ઞમાતરમ્ ।
ઉપાહ્વયન્તિ યાં વિપ્રા ગાવો યજ્ઞહવિષ્કૃતમ્ ॥

યા મેધ્યા પ્રથમં કર્મ ઇયં ધેનુઃ સરસ્વતી ।
પૌર્ણમાસેન વત્સેન કામં કામગુણાન્વિતા ॥

યત્ર સર્વમિદં પ્રોતં યત્કિઞ્ચિજ્જઙ્ગમં જગત્ ।
સ ગૌર્વૈ પ્રથમા પુણ્યા સર્વભૂતહિતે રતા ॥

ધારણાઃ પાવનાઃ પુણ્યા ભાવના ભૂતભાવનાઃ ।
ગાવો મામભિરક્ષન્તુ ઇહ લોકે પરત્ર ચ ॥

એષ યજ્ઞઃ સહોપાઙ્ગ એષ યજ્ઞઃ સનાતનઃ ।
વેદાઃ સહોપનિષદો ગવાં રૂપાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

એતત્તાત મયા પ્રોક્તં ગવામિહ પરં મતમ્ ।
સર્વતઃ શ્રાવયેન્નિત્યં પ્રયતો બ્રહ્મસંસદિ ॥

શ્રુત્વા લભેત તાઁલ્લોકાન્યે મયા પરિકીર્તિતાઃ । શ્રાવયિત્વાપિ પ્રીતાત્મા લોકાંસ્તાન્પ્રતિપદ્યતે

ધેનુમેકાં સમાદદ્યાદહન્યહનિ પાવનીમ્ ।
તત્તથા પ્રાપ્નુયાદ્વિપ્રઃ પઠન્વૈ ગોમતીં સદા ॥

અથ ધેનુર્ન વિદ્યતે તિલધેનુમનુત્તમામ્ ।
દદ્યાદ્ગોમતિકલ્પેન તાં ધેનું સર્વપાવનીમ્ ॥

આહ્નિકં ગોમતીં નિત્યં યઃ પઠેત સદા નરઃ ।
સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યેત પ્રયતાત્મા ય આચરેત્ ॥

ઘૃતં વા નિત્યમાલભ્ય પ્રાશ્ય વા ગોમતીં જપેત્ ।
સ્નાત્વા વા ગોકરીષેણ પઠન્પાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥

મનસા ગોમતીં જપ્યેદ્ગોમત્યા નિત્યમાહ્નિકમ્ ।
ન ત્વેન દિવસં કુર્યાદ્વ્યર્થં ગોમત્યપાઠકઃ ॥

ગોમતીં જપમાના હિ દેવા દેવત્વમાપ્નુવન્ ।
ઋષિત્વમૃષયશ્ચાપિ ગોમત્યા સર્વમાપ્નુવન્ ॥

બદ્ધો બન્ધાત્પ્રમુચ્યેત કૃચ્છ્રાન્મુચ્યેત સઙ્કટાત્ ।
ગોમતીં સેવતે યસ્તુ લભતે પ્રિયસઙ્ગમમ્ ॥

એતત્પવિત્રં કાર્ત્સ્ન્યેન એતદ્વ્રતમનુત્તમમ્ ।
એતત્તુ પૃથિવીપાલ પાવનં શૃણ્વતાં સદા ॥

પુત્રકામાશ્ચ યે કેચિદ્ધનકામાશ્ચ માનવાઃ ।
અદ્ધાને ચોરવૈરિભ્યો મુચ્યતે ગોમતીં પઠન્ ॥

પૂર્વવૈરાનુબન્ધેષુ રણએ ચાપ્યાતતાયિનઃ ।
લભેત જયમેવાશુ સદા ગોમતિપાઠકઃ ॥