મહાભારત · અધ્યાય 13.11

આનૃશંસ્યસ્ય ધર્મજ્ઞ ગુણાન્ભક્તજનસ્ય ચ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ ધર્મજ્ઞ તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
વાસવસ્ય ચ સંવાદં શુકસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥

વિષયે કાશિરાજસ્ય ગ્રામાન્નિષ્ક્રમ્ય લુબ્ધકઃ ।
સવિષં કાણ્ડમાદાય મૃગયામાસ વૈ મૃગમ્ ॥

તત્ર ચામિષલુબ્ધેન લુબ્ધકેન મહાવને ।
અવિદૂરે મૃગાન્દૃષ્ટ્વા બાણઃ પ્રતિસમાહિતઃ ॥

તેન દુર્વારિતાસ્ત્રેણ નિમિત્તચપલેષુણા ।
મહાન્વનતરુસ્તત્ર વિદ્ધો મૃગજિઘાંસયા ॥

સ તીક્ષ્ણવિષદિગ્ધેન શરેણાતિબલાત્ક્ષતઃ ।
ઉત્સૃજ્ય ફલપત્રાણિ પાદપઃ શોષમાગતઃ ॥

તસ્મિન્વૃક્ષે તથાભૂતે કોટરેષુ ચિરોષિતઃ ।
ન જહાતિ શુકો વાસં તસ્ય ભક્ત્યા વનસ્પતેઃ ॥

નિષ્પ્રચારો નિરાહારો ગ્લાનઃ શિથિલવાગપિ ।
કૃતજ્ઞઃ સહ વૃક્ષેણ ધર્માત્મા સોપ્યશુષ્યત ॥

તમુદારં મહાસત્વમતિમાનુષચેષ્ટિતમ્ ।
સમદુઃખસુખં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતઃ પાકશાસનઃ ॥

તતશ્ચિન્તામુપગતઃ શક્રઃ કથમયં દ્વિજઃ ।
તિર્યગ્યોનાવસમ્ભાવ્યમાનૃશંસ્યમવસ્થિતઃ ॥

અથવા નાત્ર ચિત્રં હીત્યભવદ્વાસવસ્ય તુ ।
પ્રાણિનામપિ સર્વેષાં સર્વં સર્વત્ર દૃશ્યતે ॥

તતો બ્રાહ્મણવેષેણિ માનુષં રૂપમાસ્થિતઃ ।
અવતીર્ય મહીં શક્રસ્તં પક્ષિણમુવાચ હ ॥

શુક ભો પક્ષિણાંશ્રેષ્ઠ દાક્ષેયી સુપ્રજાસ્ત્વયા ।
પૃચ્છે ત્વાં શુકમેનં ત્વં કસ્માન્ન ત્યજસિ દ્રુમમ્ ॥

અથ પૃષ્ટઃ શુકઃ પ્રાહ મૂર્ધ્ના સમભિવાદ્ય તમ્ ।
સ્વાગતં દેવરાજ ત્વં વિજ્ઞાતસ્તપસા મયા ॥

તતો દશશતાક્ષેણ સાધુસાધ્વિતિ ભાષિતમ્ ।
અહો વિજ્ઞાનમિત્યેવં મનસા પૂજિતસ્તતઃ ॥

તમેવં શુભકર્માણં શુકં પરમધાર્મિકમ્ ।
જાનન્નપિ ચ તત્પાપં પપ્રચ્છ બલસૂદનઃ ॥

નિષ્પત્રમફલં શુષ્કમશરણ્યં પતત્ત્રિણામ્ ।
કિમર્થં સેવસે વૃક્ષં યદા મહદિદં વનમ્ ॥

અન્યેઽપિ બહવો વૃક્ષાઃ પત્રસઞ્છન્નકોટરાઃ ।
શુભાઃ પર્યાપ્તસઞ્ચારા વિદ્યન્તેઽસ્મિન્મહાવને ॥

ગતાયુષમસામર્થ્યં ક્ષીણસારં હતશ્રિયમ્ ।
વિમૃશ્ય પ્રજ્ઞયા ધીર જહીમં હ્યસ્થિરં દ્રુમમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તદુપશ્રુત્ય ધર્માત્મા શુકઃ શક્રેણ ભાષિતમ્ ।
સુદીર્ઘમતિનિઃશ્વસ્ય દીનો વાક્યમુવાચ હ ॥

અનતિક્રમણીયાનિ દૈવતાનિ શચીપતે ।
યત્રાભવંસ્તત્ર ભવાંસ્તન્નિબોધ સુરાધિપ ॥

અસ્મિન્નહં દ્રુમે જાતઃ સાધુભિશ્ચ ગુણૈર્યુતે ।
ચાલભાવેન સઙ્ગુપ્તઃ શત્રુભિશ્ચ ન ધર્ષિતઃ ॥

કિમનુક્રોશ્યં વૈફલ્યમુત્પાદયસિ મેઽનઘ । અનુરક્તસ્ય ભક્તસ્ય સંસ્પૃશે ન ચ પાવકમ્ ।
આનૃશંસ્યાભિયુક્તસ્ય ભક્તસ્યાનન્યગસ્ય ચ ॥

અનુક્રોશો હિ સાધૂનાં મહદ્ધર્મસ્ય લક્ષણમ્ ।
અનુક્રોશશ્ચ સાધૂનાં સદા પ્રીતિં પ્રયચ્છતિ ॥

ત્વમેવ દૈવતૈઃ સર્વૈઃ પૃચ્છ્યસે ધર્મસંશયાત્ ।
અતસ્ત્વં દેવદેવાનામાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

નાર્હસે માં સહસ્રાક્ષ દ્રુમં ત્યાજયિતું ચિરાત્ ।
સમસ્થમુપજીવન્વૈ વિષમસ્થં કથં ત્યજેત્ ॥

તસ્ય વાક્યેન સૌમ્યેન હર્ષિતઃ પાકશાસનઃ ।
શુકં પ્રોવાચ ધર્મજ્ઞમાનૃશંસ્યેન તોષિતઃ ॥

વરં વૃણીષ્વેતિ તદા સ ચ વવ્રે વરં શુકઃ ।
આનૃશંસ્યપરો નિત્યં તસ્ય વૃક્ષસ્ય સમ્ભવમ્ ॥

વિદિત્વા ચ દૃઢાં ભક્તિં તાં શુકે શીલસમ્પદમ્ ।
પ્રીતઃ ક્ષિપ્રમથો વૃક્ષમમૃતેનાવસિક્તવાન્ ॥

તતઃ ફલાનિ પત્રાણિ શાખાશ્ચાપિ મનોહરાઃ ।
શુકસ્ય દૃઢભક્તિત્વાચ્છ્રીમત્તાં પ્રાપ સ દ્રુમઃ ॥

શુકશ્ચ કર્મણા તેન આનૃશંસ્યકૃતેન વૈ ।
આયુષોન્તે મહારાજ પ્રાપ શક્રસલોકતામ્ ॥

એવમેવ મનુષ્યેન્દ્ર ભક્તિમન્તં સમાશ્રિતઃ ।
સર્વાર્થસિદ્ધિં લભતે શુકં પ્રાપ્ય યથા દ્રુમઃ ॥