મહાભારત · અધ્યાય 13.108

યોઽયં પ્રશ્નસ્ત્વયા પૃષ્ટો ગોપ્રદાનાદિકારિતઃ । નાન્યઃ પ્રષ્ટાસ્તિ લોકેસ્મિંસ્ત્વત્તોન્યો હિ શતક્રતો?

સન્તિ નાનાવિધા લોકા યાંસ્ત્વં શક્ર ન પશ્યસિ ।
પશ્યામિ યાનહં લોકાનેકપત્ન્યશ્ચ યાઃ સ્ત્રિયઃ ॥

કર્મભિશ્ચાપિ સુશુભૈઃ સુવ્રતા ઋષયસ્તથા ।
સશરીરા હિ તાન્યાન્તિ બ્રાહ્મણાઃ શુભબુદ્ધયઃ ॥

શરીરન્યાસમોક્ષેણ મનસા નિર્મલેન ચ ।
સ્વપ્નભૂતાંશ્ચ તાઁલ્લોકાન્પશ્યન્તીહાપિ સુવ્રતાઃ ॥

તે તુ લોકાઃ સહસ્રાક્ષ શૃણુ યાદૃગ્ગુણાન્વિતાઃ ।
ન તત્ર ક્રમતે કાલો ન જરા ન ચ પાવકઃ ॥

તથા નાસ્ત્યશુભં કિઞ્ચિન્ન વ્યાધિસ્તત્ર ન ક્લમઃ ।
યદ્યચ્ચ ગાવો મનસા તસ્મિન્વાઞ્છન્તિ વાસવ ॥

તત્સર્વં પ્રાપયન્તિ સ્મ મમ પ્રત્યક્ષદર્શનાત્ ।
કામગાઃ કામચારિણ્યઃ કામાત્કામાંશ્ચ ભુઞ્જતે ॥

વાપ્યઃ સરાંસિ સરિતો વિવિધાનિ વનાનિ ચ ।
ગૃહાણિ પર્વતાશ્ચૈવ યાવદ્દ્રવ્યં ચ કિઞ્ચન ॥

મનોજ્ઞં સર્વભૂતેભ્યસ્તદ્વનં તત્ર દૃશ્યતે ।
ઈદૃશાન્વિદ્દિ તાઁલ્લોકાન્નાસ્તિ લોકસ્તથાવિધઃ ॥

તત્ર સર્વસહાઃ ક્ષાન્તા વત્સલા ગુરુવર્તિનઃ ।
અહઙ્કારૈર્વિરહિતા યાન્તિ શક્ર નરોત્તમાઃ ॥

યઃ સર્વમાંસાનિ ન ભક્ષયીત પુમાન્સદા ભાવિતો ધર્મયુક્તઃ ।
માતાપિત્રોરર્ચિતા સત્યયુક્તઃ શુશ્રુષિતા બ્રાહ્મણાનામનિન્દ્યઃ ॥

અક્રોધનો ગોષુ તથા દ્વિજેષુ ધર્મે રતો ગુરુશુશ્રૂષકશ્ચ ।
યાવજ્જીવં સત્યવૃત્તે રતશ્ચ દાને રતો યઃ ક્ષમી ચાપરાધે ॥

મૃદુર્દાન્તો દેવપરાયણશ્ચ સર્વાતિથિશ્ચાપિ યથા દયાવાન્ ।
ઈદૃગ્ગુણો માનવસ્તં પ્રયાતિ લોકં ગવાં શાશ્વતં ચાવ્યયં ચ ॥

ન પારદારી પશ્યતિ લોકમેતં ન વૈ ગુરુઘ્નો ન મૃષા સમ્પ્રલાપી ।
સદાપવાદી બ્રાહ્મણેષ્વાત્તવૈરો દોષૈરન્યૈર્યશ્ચ યુક્તો દુરાત્મા ॥

ન મિત્રધ્રુઙ્નૈકૃતિકઃ કૃતઘ્નઃ શઠોઽનુજુર્ધર્મવિદ્વેષકશ્ચ ।
ન બ્રહ્મહા મનસાઽપિ પ્રપશ્યે- દ્ગવાં લોકં પુણ્યકૃતાં નિવાસમ્ ॥

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં નૈપુણ્યેન સુરેશ્વર ।
ગોપ્રદાનરતાનાં તુ ફલં શૃણુ શતક્રતો ॥

દાયાદ્યલબ્ધૈરર્થૈર્યો ગાઃ ક્રીત્વા સમ્પ્રયચ્છતિ ।
ધર્માર્જિતાન્ધૈઃ ક્રીતાન્સ લોકાનાપ્નુતેઽક્ષયાન્ ॥

યો વૈ દ્યૂતે ધનં જિત્વા ગાઃ ક્રીત્વા સમ્પ્રયચ્છતિ ।
સ દિવ્યમયુતં શક્ર વર્ષાણાં ફલમશ્નુતે ॥

દાયાદ્યાદ્યાઃ સ્મ વૈ ગાવો ન્યાયપૂર્વૈરુપાર્જિતાઃ ।
પ્રદદ્યાત્તાઃ પ્રદાતૄણાં સમ્ભવન્ત્યપિ ચ ધ્રુવાઃ ॥

પ્રતિગૃહ્ય તુ યો દદ્યાદ્ગાઃ સંશુદ્ધેનિ ચેતસા ।
તસ્યાપીહાક્ષયાઁલ્લોકાન્ધ્રુવાન્વિદ્ધિ શચીપતે ॥

જન્મપ્રભૃતિ સત્યં ચ યો બ્રૂયાન્નિયતેન્દ્રિયઃ ।
ગુરુદ્વિજસહઃ ક્ષાન્તસ્તસ્ય ગોભિઃ સમા ગતિઃ ॥

ન જાતુ બ્રાહ્મણો વાચ્યો યદવાચ્યં શચીપતે ।
મનસા ગોષુ ન દ્રુહ્યેદ્ગોવૃત્તિર્ગોનુકમ્પકઃ ॥

સત્યે ધર્મે ચ નિરતસ્તસ્ય શક્ર ફલં શૃણુ ।
ગોસહસ્રેણ સમિતા તસ્ય ધેનુર્ભવત્યુત ॥

ક્ષત્રિયસ્ય ગુણૈરતૈરન્વિતસ્ય ફલં શૃણુ ।
સપ્તાર્ધશતતુલ્યા ગૌર્ભવતીતિ વિનિશ્ચયઃ ॥

વૈશ્યસ્યૈતે યદિ ગુણાસ્તસ્ય પઞ્ચશતં ભવેત્ ।
શૂદ્રસ્યાપિ વિનીતસ્ય ચતુર્ભાગફલં સ્મૃતમ્ ॥

એતચ્ચૈનં યોઽનુતિષ્ઠેત યુક્તઃ સત્યે રતો ગુરુશુશ્રૂષયા ચ ।
દક્ષઃ ક્ષાન્તો દેવતાર્થી પ્રશાન્તઃ શુચિર્બુદ્ધો ધર્મશીલોઽનહંવાક્ ॥

મહત્ફલં પ્રાપ્યતે સદ્દ્વિજાય દત્ત્વા દોગ્ધ્રીં વિધિનાઽનેન ધેનુમ્ ।
નિત્યં દદ્યાદેકભક્તઃ સદા ચ સત્યે સ્થિતો ગુરુશુશ્રુષિતા ચ ॥

વેદાધ્યાયી ગોષુ યો ભક્તિમાંશ્ચ નિત્યં દત્ત્વા યોઽભિનન્દેત ગાશ્ચ ।
આજાતિતો યશ્ચ ગવાં નમેત ઇદં ફલં શક્ર નિબોધ તસ્ય ॥

યત્સ્યાદિષ્ટ્વા રાજમૂયે ફલં તુ યત્સ્યાદિષ્ટ્વા બહુના કાઞ્ચનેન ।
એતતુલ્યં ફલમપ્યાહુરગ્ર્યં સર્વે સન્ન્તસ્ત્વષયો યે ચ સિદ્ધાઃ ॥

યોઽગ્રં ભક્તં કિઞ્ચિદપ્રાશ્ય દદ્યા- દ્ગોભ્યો નિત્યં ગોવ્રતી સત્યવાદી ।
શાન્તોઽલુબ્ધો ગોસહસ્રસ્ય પુણ્યં સંવત્સરેણાપ્નુયાત્સત્યશીલઃ ॥

યદકેભક્તમશ્નીયાદ્દદ્યાદેકં ગવાં ચ યત્ ।
દશવર્ષાણ્યનન્તાનિ ગોવ્રતી ગોનુકમ્પકઃ ॥

એકેનૈવ ચ ભક્તેન યઃ ક્રીત્વા ગાં પ્રયચ્છતિ ।
યાવન્તિ તસ્યા રોમાણિ સમ્ભવન્તિ શતક્રતો ॥

તાવચ્છતાનાં સ ગવાં ફલમાપ્નોતિ શાશ્વતમ્ ।
બ્રાહ્મણસ્ય ફલં હીદં ક્ષત્રિયસ્ય તુ વૈ શૃણુ ॥

પઞ્ચવાર્ષિકમેવં તુ ક્ષત્રિયસ્ય ફલં સ્મૃતમ્ ।
તતોઽર્ધેન તુ વૈશ્યસ્ય શૂદ્રો વૈશ્યાર્ધતઃ સ્મૃતઃ ॥

યશ્ચાત્માવેક્રયં કૃત્વા ગાઃ ક્રીત્વા સમ્પ્રયચ્છતિ ।
યાવત્સન્દર્શયેદ્ગાં વૈ સ તાવત્ફલમશ્નુતે ॥

રોમ્ણિ રોમ્ણિ મહાભાગ લોકાશ્ચાસ્યાક્ષયાઃ સ્મૃતાઃ સઙ્ગ્રામેષ્વર્જયિત્વા તુ યો વૈ ગાઃ સમ્પ્રયચ્છતિ ।
આત્મવિક્રયતુલ્યાસ્તાઃ શાશ્વતા વિદ્ધિ કૌશિક ॥

અભાવે યો ગવાં દદ્યાત્તિલધેનું યતવ્રતઃ ।
દુર્ગાત્સ તારિતો ધેન્વા ક્ષીરનદ્યાં પ્રમોદત્તે ॥

ન ત્વેવાસાં દાનમાત્રં પ્રશસ્તં પાત્રં કાલો ગોવિશેષો વિધિશ્ચ ।
કાલજ્ઞાનં વિપ્રગવાન્તરં હિ દુઃખં જ્ઞાતું પાવકાદિત્યભૂતમ્ ॥

સ્વાધ્યાયાઢ્યં શુદ્ધયોનિં પ્રશાન્તં વૈતાનસ્થં પાપભીરું બહુજ્ઞમ્ ।
ગોષુ ક્ષાન્તં નાતિતીક્ષ્ણં શરણ્યં વૃત્તિગ્લાનં તાદૃશં પાત્રમાહુઃ ।

વૃત્તિગ્લાને સીદતિ ચાતિમાત્રં તુષ્ટ્યર્થં વા હોમ્યહેતોઃ પ્રસૂતેઃ ।
ગુર્વર્થં વા બાલસંવૃદ્ધયે વા ધેનું દદ્યાદ્દેશકાલે વિશિષ્ટે ॥

અન્તર્જ્ઞાતાઃ સક્રયજ્ઞાનલબ્ધાઃ પ્રાણૈઃ ક્રીતાસ્તેજસા યૌતકાશ્ચ ।
કૃચ્છ્રોત્સૃષ્ટાઃ પોષણાભ્યાગતાશ્ચ દ્વારૈરેતૈર્ગોવિશેષાઃ પ્રશસ્તાઃ ॥

બલાન્વિતાઃ શીલવયોપપન્નાઃ સર્વાઃ પ્રશંસન્તિ સુગન્ધવત્યઃ
યથા હિ ગઙ્ગા સરિતાં વરિષ્ઠા તથાઽર્જુનીનાં કપિલા વરિષ્ઠા ॥

તિસ્રો રાત્રીસ્ત્વદ્ભિરુપોષ્ય ભૂમૌ તૃપ્તા ગાવસ્તર્પિતેભ્યઃ પ્રદેયાઃ ।
વત્સૈઃ પુષ્ટૈઃ ક્ષીરપૈઃ સુપ્રચારા- સ્ત્ર્યહં દત્ત્વા ગોરસૈર્વર્તિતવ્યમ્ ॥

દત્ત્વા ધેનું સુવ્રતાં સાધુદોહાં કલ્યાણવત્સામપલાયિનીં ચ ।
યાવન્તિ રોમાણિ ભવન્તિ તસ્યા- સ્તાવન્તિ વર્ષામિ ભવન્ત્યમુત્ર ॥

તથાઽનડ્વાહં બ્રાહ્મણાય પ્રદાય ધુર્યં યુવાનં બલિનં વિનીતમ્ ।
હલસ્ય વોઢારમનન્તવીર્યં પ્રાપ્નોતિ લોકાન્દશધેનુદસ્ય ॥

કાન્તારાદ્બ્રાહ્મ્ણાન્ગાશ્ચ યઃ પરિત્રાતિ કૌશિક ।
ક્ષેમેણ સ વિમુચ્યેત તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥

અશ્વમેધક્રતોસ્તુલ્યં ફલં ભવતિ શાશ્વતમ્ ।
મૃત્યુકાલે સહસ્રાક્ષ યાં વૃત્તિમનુકાઙ્ક્ષતે ॥

લોકાન્બહુવિધાન્દિવ્યાન્યચ્ચાસ્ય હૃદિ વર્તતે ।
તત્સર્વં સમવાપ્નોતિ કર્મણૈતેન માનવઃ ॥

ગોભિશ્ચ સમનુજ્ઞાતઃ સર્વત્ર ચ મહીયતે ।
યસ્ત્વેતેનૈવ કલ્પેન ગાં વનેષ્વનુગચ્છતિ ॥

તૃણગોમયપર્ણાશી નિસ્પૃહો નિયતઃ શુચિઃ ।
અકામં તેન વસ્તવ્યં મુદિતેન શતક્રતો ॥

મમ લોકે વસતિ સ લોકે વા યત્ર ચેચ્છતિ ॥