મહાભારત · અધ્યાય 13.104

ભૂય એવ કુરુશ્રેષ્ઠ દાનાનાં વિધિમુત્તમમ્ ।
કથયસ્વ મહાપ્રાજ્ઞ ભૂમિદાનં વિશેષતઃ ॥

પૃથિવીં ક્ષત્રિયો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાયેષ્ટિકર્મિણે ।
વિધિવત્પ્રતિગૃહ્ણીયાન્ન ત્વન્યો દાતુમર્હતિ ॥

સર્વવર્ણૈસ્તુ યચ્છક્યં પ્રદાતું ફલકાઙ્ક્ષિભિઃ ।
વેદે વા યત્સમાખ્યાતં તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તુલ્યનામાનિ દેયાનિ ત્રીણિ તુલ્યફલાનિ ચ ।
સર્વકામફલાનીહ ગાવઃ પૃથ્વી સરસ્વતી ॥

યો બ્રૂયાચ્ચાપિ શિષ્યાય ધર્મ્યાં બ્રાહ્મીં સરસ્વતીમ્ ।
પૃથિવીગોપ્રદાનાભ્યાં તુલ્યં સ ફલમશ્નુતે ॥

તથૈવ ગાઃ પ્રશંસન્તિ ન તુ દેયં તતઃ પરમ્ ।
સન્નિકૃષ્ટફલાસ્તા હિ લઘ્વર્થાશ્ચ યુધિષ્ઠિર ॥

માતરઃ સર્વભૂતાનાં ગાવઃ સર્વસુખપ્રદાઃ । વૃદ્ધિમાકાઙ્ક્ષતા નિત્યં ગાવઃ કાર્યાઃ પ્રદક્ષિણાઃ

સન્તાડ્યા ન તુ પાદેન ગવાં મધ્યે ન ચ વ્રજેત્ ।
મઙ્ગલાયતનં દેવ્યસ્તસ્માત્પૂજ્યાઃ સદૈવ ગાઃ ॥

પ્રચોદનં દેવકૃતં ગવાં કર્મસુ વર્તતામ્ ।
પૂર્વમેવાક્ષરં ચાન્યદભિધેયં તતઃ પરમ્ ॥

પ્રચારે વા નિવાતે વા બુધો નોદ્વેજયેત ગાઃ ।
તૃષિતા હ્યભિવીક્ષન્ત્યો નરં હન્યુઃ સબાન્ધવમ્ ॥

પિતૃસદ્માનિ સતતં દેવતાયતનાનિ ચ ।
પૂયન્તે શકૃતા યાસાં પૂતં કિમધિકં તતઃ ॥

ઘાસમુષ્ટિં પરગવે દદ્યાત્સંવત્સરં તુ યઃ ।
અકૃત્વા સ્વયમાહારં વ્રતં તત્સાર્વકામિકમ્ ॥

સ હિ પુત્રાન્યશોઽર્થં ચ શ્રિયં ચાપ્યધિગચ્છતિ ।
નાશયત્યશુભં ચૈવ દુઃસ્વપ્નં ચાપ્યપોહતિ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

દેયાઃ કિંલક્ષણા ગાવઃ કાશ્ચાપિ પરિવર્જયેત્ ।
કીદૃશાય પ્રદાતવ્યા ન દેયાઃ કીદૃશાય ચ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અસદ્વૃત્તાય પાપાય લુબ્ધાયાનૃતવાદિને ।
હવ્યકવ્યવ્યપેતાય ન દેયા ગૌઃ કથઞ્ચન ॥

ભિક્ષવે બહુપુત્રાય શ્રોત્રિયાયાહિતાગ્નયે ।
દત્ત્વા દશગવાં દાતા લોકાનાપ્નોત્યનુત્તમાન્ ॥

જુહોતિ યદ્ભોજયતિ યદ્દદાતિ ગવાં રસૈઃ । સર્વસ્યૈવાંશભાગ્દાતા તન્નિમિત્તં પ્રવર્તિતઃ ॥

યશ્ચૈવ ધર્મં કુરુતે તસ્ય ધર્મફલં ચ યત્ ।
સર્વસ્યૈવાંશભાગ્દાતા તન્નિમિત્તં પ્રવૃત્તયઃ ॥

યશ્ચૈનમુત્પાદયતે યશ્ચૈનં ત્રાયતે ભયાત્ ।
યશ્ચાસ્ય કુરુતે વૃત્તિં સર્વે તે પિતરસ્ત્રયઃ ॥

કલ્મષં ગુરુશુશ્રૂષા હન્તિ માનો મહદ્યશઃ ।
અપુત્રતાં ત્રયઃ પુત્રા અવૃત્તિં દશ ધેનવઃ ॥

વેદાન્તનિષ્ઠસ્ય બહુશ્રુતસ્ય પ્રજ્ઞાનતૃપ્તસ્ય જિતેન્દ્રિયસ્ય ।
શિષ્ટસ્ય દાન્તસ્ય યતસ્ય ચૈવ ભૂતેષુ નિત્યં પ્રિયવાદિનશ્ચ ॥

યઃ ક્ષુદ્ભયાદ્વૈ ન વિકર્મ કુર્યા- ન્મૃદુશ્ચ શાન્તૌ હ્યતિથિપ્રિયશ્ચ ।
શુભે પાત્રે યે ગુણા ગોપ્રદાને તાવાન્દોષો બ્રાહ્મણસ્વાપહારે ।

સર્વાવસ્થં બ્રાહ્મણસ્વાપહારે દારાશ્ચૈષાં દૂરતો વર્જનીયાઃ ॥

વિપ્રદારે પરિહૃતે તદ્ધનેઽપહૃતે ચ તુ ।
પરિત્રાયન્તિ શક્તાસ્તુ નમસ્તેભ્યો મૃતાશ્ચ યે ॥

ન પાલયન્તિ નિહતાન્યે તાન્વૈવસ્વતો યમઃ ।
દણ્ડયન્ભર્સયન્નિત્યં નિરયેભ્યો ન મુઞ્ચતિ ॥

તથા ગવાં પરિત્રાણે પીડને ચ શુભાશુભમ્ । વિપ્રગોષુ વિશેષેણ રક્ષિતેષુ ગૃહેષુ વા ॥