મહાભારત · અધ્યાય 12.77

કેષાં પ્રભવતે રાજા વિત્તસ્ય ભરતર્ષભ ।
કયા ચ વૃત્ત્યા વર્તેત તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અબ્રાહ્મણાનાં વિત્તસ્ય સ્વામી રાજેતિ વૈદિકમ્ ।
બ્રાહ્મણાનાં ચ યે કેચિદ્વિકર્મસ્થા ભવન્ત્યુત ॥

વિકર્મસ્થાશ્ચ નોપેક્ષ્યા વિપ્રા રાજ્ઞા કથઞ્ચન ।
ઇતિ રાજ્ઞાં પુરાવૃત્તમભિજલ્પન્તિ સાધવઃ ॥

યસ્ય સ્મ વિષયે રાજ્ઞઃ સ્તેનો ભવતિ વૈ દ્વિજઃ ।
રાજ્ઞ એવાપરાધં તં મન્યન્તે કિલ્વિષં નૃપ ॥

અભિશસ્તમિવાત્માનં મન્યન્તે તેન કર્મણા ।
તસ્માદ્રાજર્ષયઃ સર્વે બ્રાહ્મણાનન્વપાલયન્ ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
ગીતં કેકયરાજેન હિયમાણેન રક્ષસા ॥

કેકયાનામધિપતિં રક્ષો જગ્રાહ દારુણમ્ ।
સ્વાધ્યાયેનાન્વિતં રાજન્નરણ્યે સંશિતવ્રતમ્ ॥
રાજોવાચ ।

ન મે સ્તેનો જનપદે ન કદર્યો ન મદ્યપઃ ।
નાનાહિતાગ્નિર્નાયજ્વા મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

ન ચ મે બ્રાહ્મણોઽવિદ્વાન્નાવ્રતી નાપ્યસોમપઃ ।
દ્વિજાતિર્વિષયે મહ્યં મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

નાનાપ્તદક્ષિણૈર્યજ્ઞૈર્યજન્તે વિષયે મમ ।
નાધીતે ચાવ્રતી કશ્ચિન્મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

અધ્યાપયન્ત્યધીયન્તે યજન્તે યાજયન્તિ ચ ।
દદતિ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ ષટ્્સુ કર્મસ્વવસ્થિતાઃ ॥

પૂજિતાઃ સંવિભક્તાશ્ચ મૃદવઃ સત્યવાદિનઃ ।
બ્રાહ્મણા મે સ્વકર્મસ્થા મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

ન યાચન્તે પ્રયચ્છન્તિ સત્યધર્મવિશારદાઃ ।
નાધ્યાપયન્ત્યધીયન્તે યજન્તે યાજયન્તિ ન ॥

બ્રાહ્મણાન્પરિરક્ષન્તિ સઙ્ગ્રામેષ્વપલાયિનઃ ।
ક્ષત્રિયા મે સ્વકર્મસ્થા મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

કૃષિગોરક્ષવાણિજ્યમુપજીવન્ત્યમાયયા ।
અપ્રમત્તાઃ ક્રિયાવન્તઃ સુવૃત્તાઃ સત્યવાદિનઃ ॥

સંવિભાગં દમં શૌચં સૌહૃદં ચ વ્યપાશ્રિતાઃ ।
મમ વૈશ્યાઃ સ્વકર્મસ્થા મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

ત્રીન્વર્ણાનુપતિષ્ઠન્તે યથાવદનસૂયકાઃ ।
મમ શૂદ્રાઃ સ્વકર્મસ્થા મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

કૃપણાનાથવૃદ્ધાનાં દુર્બલાતુરયોષિતામ્ ।
સંવિભક્તાઽસ્મિ સર્વેષાં મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

કુલાનુરૂપધર્માણાં પ્રસ્થિતાનાં યથાવિધિ ।
અવ્યુચ્છેત્તાઽસ્મિ સર્વેષાં મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

તપસ્વિનો મે વિષયે પૂજિતાઃ પરિપાલિતાઃ ।
સંવિભક્તાશ્ચ સત્કૃત્ય મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

નાસંવિભજ્ય ભોક્તાઽસ્મિ ન વિશામિ પરસ્ત્રિયમ્ ।
સ્વતન્ત્રો જાતુ ન ક્રીડે મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

નાબ્રહ્મચારી ભિક્ષાવાન્ભિક્ષુર્વા બ્રહ્મચર્યવાન્ ।
અનૃત્વિજા હુતં નાસ્તિ મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

કૃતં રાજ્યં મયા સર્વં રાજ્યસ્થેનાપિ કાર્યવત્ । નાહં વ્યુત્ક્રામિતઃ સત્યાન્મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

નાવજાનામ્યહં વૈદ્યાન્ન વૃદ્ધાન્ન તપસ્વિનઃ ।
રાષ્ટ્રે સ્વપતિ જાગર્મિ મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

શુક્લકર્માસ્મિ સર્વત્ર ન દુર્ગતિભયં મમ । ધર્મચારી ગૃહસ્થશ્ચ મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

વેદાધ્યયનસમ્પન્નસ્તપસ્વી સત્યધર્મવિત્ ।
સ્વામી સર્વસ્ય રાષ્ટ્રસ્ય ધીમાન્મમ પુરોહિતઃ ॥

દાનેન દિવ્યાનભિવાઞ્છામિ લોકાન્ સત્યેનાથ બ્રાહ્મણાનાં ચ ગુપ્ત્યા ।
શુશ્રૂષયા ચાપિ ગુરૂનુપૈમિ ન મે ભયં વિદ્યતે રાક્ષસેભ્યઃ ॥

ન મે રાષ્ટ્રે વિધવા બ્રહ્મબન્ધુ ર્ન બ્રાહ્મણઃ કિતવો નોત ચોરઃ ।
નાયાજ્યયાજી ન ચ પાપકર્મા ન મે ભયં વિદ્યતે રાક્ષસેભ્યઃ ॥

ન મે શસ્ત્રૈરનિર્ભિન્નં ગાત્રે વ્દ્યઙ્ગુલમન્તરમ્ ।
ધર્માર્થં યુધ્યમાનસ્ય મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥

ગોબ્રાહ્મણેભ્યો યજ્ઞેભ્યો નિત્યં સ્વસ્ત્યયનં મમ ।
આશાસતે જના રાષ્ટ્રે મા મમાન્તરમાવિશઃ ॥
રાક્ષસ ઉવાચ ।

નારીણાં વ્યભિચારાચ્ચ અન્યાયાચ્ચ મહીક્ષિતામ્ ।
વિપ્રાણાં કર્મદોષાચ્ચ પ્રજાનાં જાયતે ભયમ્ ॥

અવૃષ્ટિર્મારકો દોષઃ સતતં ક્ષુદ્ભયાનિ ચ ।
વિગ્રહશ્ચ સદા તસ્મિન્દેશે ભવતિ દારુણઃ ॥

યક્ષરક્ષઃપિશાચેભ્યો નાસુરેભ્યઃ કથઞ્ચન ।
ભયમુત્પદ્યતે તત્ર યત્ર વિપ્રાઃ સુસંયતાઃ ॥

ગન્ધર્વાપ્સરસઃ સિદ્ધાઃ પન્નગાશ્ચ સરીસૃપાઃ ।
માનવાન્ન જિઘાંસન્તિ યત્ર નાર્યઃ પતિવ્રતાઃ ॥

બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા યત્ર શૂદ્રાશ્ચ ધાર્મિકાઃ ।
નાઽનાવૃષ્ટિભયં તત્ર ન દુર્ભિક્ષં ન વિભ્રમઃ ॥

ધાર્મિકો યત્ર ભૂપાલો ન તત્રાસ્તિ પરાભવઃ ।
ઉત્પાતા ન ચ દૃશ્યન્તે ન દિવ્યા ન ચ માનુષાઃ ॥

યસ્માત્સર્વાસ્વવસ્થાસુ ધર્મમેવાન્વવેક્ષસે ।
તસ્માત્પ્રાપ્નુહિ કૈકેય ગૃહં સ્વસ્તિ વ્રજામ્યહમ્ ॥

યેષાં ગોબ્રાહ્મણા રક્ષ્યાઃ પ્રજા રક્ષ્યાશ્ચ કેકય ।
ન રક્ષોઽભ્યો ભયં તેષાં કુત એવ તુ પાતકમ્ ॥

યેષાં પુરોગમા વિપ્રા યેષાં બ્રહ્મ પરં બલમ્ ।
સુરક્ષિતાસ્તથા વિપ્રાસ્તે વૈ સ્વર્ગજિતો નૃપાઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તસ્માદ્દ્વિજાતીન્રક્ષેત તે હિ રક્ષન્તિ રક્ષિતાઃ ।
આશીરેષાં ભવેદ્રાજન્રાજ્ઞાં સમ્યક્પ્રવર્તતામ્ ॥

તસ્માદ્રાજ્ઞા વિશેષેણ વિકર્મસ્થા દ્વિજાતયઃ ।
નિયમ્યાઃ સંવિભજ્યાશ્ચ પ્રજાનુગ્રહકારણાત્ ॥

એવં યો વર્તતે રાજા પૌરજાનપદેષ્વિહ ।
અનુભૂયેહ ભદ્રાણિ પ્રાપ્નોતીન્દ્રસલોકતામ્ ॥