મહાભારત · અધ્યાય 12.45

કિમિદં પરમાશ્ચર્યં ધ્યાયસ્યમિતવિક્રમ ।
કચ્ચિલ્લોકત્રયસ્યાસ્ય સ્વસ્તિ લોકપરાયણ ॥

ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચૈવ બુદ્ધૌ સંવેશિતાનિ તે । ચતુર્થં ધ્યાનમાર્ગં ત્વમાલમ્બ્ય પુરુષર્ષભ ।
અપક્રાન્તો યતો જીવસ્તેન મે વિસ્મિતં મનઃ ॥

નિગૃહીતો હિ વાયુસ્તે પઞ્ચકર્મા શરીરગઃ ।
ઇન્દ્રિયાણિ ચ સર્વાણિ મનસિ સ્થાપિતાનિ તે ॥

વાક્ચ સત્વં ચ ગોવિન્દ બુદ્ધૌ સંવેશિતાનિ તે ।
સર્વે ચૈવ ગુણા દેવાઃ ક્ષેત્રજ્ઞે તે નિવેશિતાઃ ॥

નેઙ્ગન્તિ તવ રોમાણિ સ્થિરા બુદ્ધિસ્તથા મનઃ ।
કાષ્ઠકુડ્યશિલાભૂતો નિરીહશ્ચાસિ માધવ ॥

યથા દીપો નિવાતસ્થો નિરિઙ્ગો જ્વલતેઽચ્યુત ।
તથાઽસિ ભગવન્દેન નિશ્ચલો યોગનિશ્ચયાત્ ॥

યદિ શ્રોતુમિહાર્હામિ ન રહસ્યં ચ તે યદિ ।
છિન્ધિ મે સંશયં દેવ પ્રપન્નાયાભિયાચતે ॥

ત્વં હિ કર્તા વિકર્તા ચ ત્વં ક્ષરશ્ચાક્ષરશ્ચ હ ।
અનાદિનિધનો હ્યાદ્યસ્ત્વમેકઃ પુરુષોત્તમ ॥

ત્વં પ્રપન્નાય ભક્તાય શિરસા પ્રણતાય ચ ।
ધ્યાનસ્યાસ્ય યથાતત્ત્વં બ્રૂહિ ધર્મભૃતાં વર ॥

તતઃ સ્વગોચરે ન્યસ્ય મનોબુદ્ધીન્દ્રિયાણિ ચ ।
સ્મિતપૂર્વમુવાચેદં ભગવાન્વાસવાનુજઃ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

શરતલ્પગતો ભીષ્મઃ શામ્યન્નિવ હુતાશનઃ ।
માં ધ્યાતિ પુરુષવ્યાઘ્રસ્તતો મે તદ્ગતં મનઃ ॥

યસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં વિસ્ફૂર્જિતમિવાશનેઃ ।
ન સહેદ્દેવરાજોઽપિ તમસ્મિ મનસા ગતઃ ॥

યેનાભિજિત્ય તરસા સમસ્તં રાજમણ્ડલમ્ ।
ઊઢાસ્તિસ્રઃ પુરા કન્યાસ્તમસ્મિ મનસા ગતઃ ॥

ત્રયોવિંશતિરાત્રં યો યોધયામાસ ભાર્ગવમ્ ।
ન ચ રામેણ નિસ્તીર્ણસ્તમસ્મિ મનસા ગતઃ ॥

યં ગઙ્ગા ગર્ભવિધિના ધારયામાસ ભારતમ્ ।
વસિષ્ઠશિષ્યં તં તાત ગતોઽસ્મિ મનસા નૃપ ॥

દિવ્યાસ્રાણિ મહાતેજા યો ધારયતિ બુદ્ધિમાન્ ।
સાઙ્ગાંશ્ચ ચતુરો વેદાંસ્તમસ્મિ મનસા ગતઃ ॥

રામસ્ય દયિતં શિષ્યં જામદગ્ન્યસ્ય પાણ્ડવ ।
આધારં સર્વ્રવિદ્યાનાં તમસ્મિ મનસા ગતઃ ॥

એકીકૃત્યેન્દ્રિયગ્રામં મનઃ સંયમ્ય મેધયા । શરણં મામુપાગચ્છત્તતો મે તદ્ગતં મનઃ ॥

સ હિ ભૂતં ભવિષ્યચ્ચ ભવચ્ચ ભરતર્ષભ ।
વેત્તિ ધર્મવિદાં શ્રેષ્ઠસ્તમસ્મિ મનસા ગતઃ ॥

તસ્મિન્હિ પુરુષવ્યાઘ્રે શાન્તે ભીષ્મે મહાત્મનિ ।
ભવિષ્યતિ મહી પાર્થ નષ્ટચન્દ્રેવ શર્વરી ॥

તદ્યુધિષ્ઠિર ગાઙ્ગેયં ભીષ્મં ભીમપરાક્રમમ્ ।
અભિગમ્યોપસન્ગૃહ્ય પૃચ્છ યત્તે મનોગતમ્ ॥

ચાતુર્વિદ્યં ચાતુર્હોત્રં ચાતુરાશ્રમ્યમેવ ચ ।
રાજધર્માંશ્ચિ નિખિલાન્પૃચ્છૈનં પૃથિવીપતે ॥

તસ્મિન્નસ્તમિતે ભીષ્મે કૌરવાણાં ધુંરધરે ।
જ્ઞાનાન્યલ્પીભવિષ્યન્તિ તસ્માત્ત્વાં ચોદયામ્યહમ્ ॥

તચ્છ્રુત્વા વાસુદેવસ્ય તથ્યં વચનમુત્તમમ્ ।
સાશ્રુકણ્ઠઃ સ ધર્મજ્ઞો જનાર્દનમુવાચ હ ॥

યદ્ભવાનાહ ભીષ્મસ્ય પ્રભાવં પ્રતિ માધવ ।
તથા તન્નાત્ર સન્દેહો વિદ્યતે મમ માધવ ॥

મહાભાગ્યં ચ ભીષ્મસ્ય પ્રભાવશ્ચ મહાદ્યુતે ।
શ્રુતં મયા કથયતાં બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ ॥

ભવાંશ્ચ કર્તા લોકાનાં યદ્બ્રવીત્યરિસૂદન ।
તથા તદ્રનભિધ્યેયં વાક્યં યાદવનન્દન ॥

યદિ ત્વનુગ્રહવતી બુદ્ધિસ્તે મયિ માધવ ।
ત્વામગ્રતઃ પુરસ્કૃત્ય ભીષ્મં યાસ્યામહે વયમ્ ॥

આવૃત્તે ભગવત્યર્કે સ હિ લોકાન્ગમિષ્યતિ ।
ત્વદ્દર્શનં મહાબાહો તસ્માદર્હતિ કૌરવઃ ॥

તવ હ્યાદ્યસ્ય દેવસ્ય ક્ષરસ્યૈવાક્ષરસ્ય ચ ।
દર્શનં ત્વસ્ય લાભઃ સ્યાત્ત્વં હિ બ્રહ્મમયો નિધિઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શ્રુત્વૈવં ધર્મરાજસ્ય વચનં મધુસૂદનઃ ।
પાર્શ્વસ્થં સાત્યકિં પ્રાહ રથો મે યુજ્યતામિતિ ॥

સાત્યકિસ્ત્વાશુ નિષ્ક્રમ્ય કેશવસ્ય સમીપતઃ ।
દારુકં પ્રાહ કૃષ્ણસ્ય યુજ્યતાં રથ ઇત્યુત ॥

સ સાત્યકેરાશુ વચો નિશમ્ય રથોત્તમં કાઞ્ચનભૂષિતાઙ્ગમ્ ।
મસારગલ્વર્કમયૈર્વિભઙ્ગૈ ર્વિભૂષિતં હેમનિબદ્ધચક્રમ્ ॥

દિવાકરાંશુપ્રભમાશુગામિનં વિચિત્રનાનામણિભૂષિતાન્તરમ્ ।
નવોદિતં સૂર્યમિવ પ્રતાપિનં વિચિત્રતાર્ક્ષ્યધ્વજિનં પતાકિનમ્ ॥

સુગ્રીવશૈબ્યપ્રપ્નુખૈર્વરાશ્વૈ ર્મનોજવૈઃ કાઞ્ચનભૂષિતાઙ્ગૈઃ ।
સંયુક્તમાવેદયદચ્યુતાય કૃતાઞ્જલિર્દારુકો રાજસિંહ ॥