મહાભારત · અધ્યાય 12.355

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય નારદઃ પરમેષ્ઠિજઃ ।
દૈવં કૃત્વા યથાન્યાયં પિત્ર્યં ચક્રે તતઃ પરમ્ ॥

તતસ્તં વચનં પ્રાહ જ્યેષ્ઠો ધર્માત્મજઃ પ્રભુઃ ।
ક ઇજ્યતે દ્વિજશ્રેષ્ઠ દૈવે પિત્ર્યે ચ કલ્પિતે ॥

ત્વયા મતિમતાં શ્રેષ્ઠ તન્મે શંસ યથાતથમ્ ।
કિમેતત્ક્રિયતે કર્મ ફલં વાઽસ્ય કિમિષ્યતે ॥
નારદ ઉવાચ ।

ત્વયૈતત્કથિતં પૂર્વં દૈવં કર્તવ્યમિત્યપિ ।
દૈવતં ચ પરો જ્ઞેયઃ પરમાત્મા સનાતનઃ ॥

તતસ્તદ્ભાવિતો નિત્યં યજે વૈકુણ્ઠમવ્યયમ્ ।
તસ્માચ્ચ પ્રસૃતઃ પૂર્વં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥

મમ વૈ પિતરં પ્રીતઃ પરમેષ્ઠ્યપ્યજીજનત્ ।
અહં સન્કલ્પજસ્તસ્ય પુત્રઃ પ્રથમકલ્પિતઃ ॥

યજામિ વૈ પિતૄન્સાધો નારાયણવિધૌ કૃતે ।
એવં સ એવ ભગવાન્પિતા માતા પિતામહઃ ॥

ઇજ્યતે પિતૃયજ્ઞેષુ મયા નિત્યં જગત્પતિઃ ।
શ્રુતિશ્ચાપ્યપરા દેવાઃ પુત્રાન્હિ પિતરોઽયજન્ ॥

વેદશ્રુતિઃ પ્રનષ્ટા ચ પુનરધ્યાપિતા સુતૈઃ ।
તતસ્તે મન્ત્રદાઃ પુત્રાઃ પિતૄણામિતિ વૈદિકમ્ ॥

નૂનં સુરૈસ્તદ્વિદિતં યુવયોર્ભાવિતાત્મનોઃ ।
પુત્રાશ્ચ પિતરશ્ચૈવ પરસ્પરમપૂજયન્ ॥

ત્રીન્પિણ્ડાન્ન્યસ્ય વૈ પિત્ર્યાન્પૂર્વં દત્ત્વા કુશાનિતિ ।
કથં તુ પિણ્ડસઞ્જ્ઞાં તે પિતરો લેભિરે પુરા ॥
નરનારાયણાવૂચતુઃ ।

ઇમાં હિ ધરણીં પૂર્વં નષ્ટાં સાગરમેખલામ્ ।
ગોવિન્દ ઉજ્જહારાશુ વારાહં રૂપમાસ્થિતઃ ॥

સ્થાપયિત્વા તુ ધરણીં સ્વે સ્થાને પુરુષોત્તમઃ ।
જલકર્દમલિપ્તાઙ્ગો લોકકાર્યાર્થમુદ્યતઃ ॥

પ્રાપ્તે ચાહ્નિકકાલે તુ મધ્યદેશગતે રવૌ ।
દંષ્ટ્રાવિલગ્નાંસ્ત્રીન્પિણ્ડાન્વિધૂય સહસા પ્રભુઃ ॥

સ્થાપયામાસ વૈ પૃથ્વ્યાં કુશાનાસ્તીર્ય નારદ ।
સ તેષ્વાત્માનમુદ્દિશ્ય પિત્ર્યં ચક્રે યથાવિધિ ॥

સન્કલ્પયિત્વા ત્રીન્પિણ્ડાન્સ્વેનૈવ વિધિના પ્રભુઃ ।
આત્મગાત્રોષ્મસમ્ભૂતૈઃ સ્નેહગર્ભૈસ્તિલૈરપિ ॥

પ્રોક્ષ્યાપસવ્યં દેવેશઃ પ્રાઙ્ભુખઃ કૃતવાન્સ્વયમ્ ।
મર્યાદાસ્થાપનાર્થં ચ તતો વચનમુક્તવાન્ ॥
વૃષાકપિરુવાચ ।

અહં હિ પિતરઃ સ્રષ્ટુમુદ્યતો લોકકૃત્સ્વયમ્ ।
તસ્ય ચિન્તયતઃ સદ્યઃ પિતૃકાર્યવિધીન્પરાન્ ॥

દંષ્ટ્રાભ્યાં પ્રવિનિર્ધૂતા મમૈતે દક્ષિણાં દિશમ્ ।
આશ્રિતા ધરણીં પીડ્ય તસ્માત્પિતર એવ તે ॥

ત્રયો મૂર્તિવિહીના વૈ પિણ્ડમૂર્તિધરાસ્ત્વિમે ।
ભવન્તુ પિતરો લોકે મયા સૃષ્ટાઃ સનાતનાઃ ॥

પિતા પિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ । અહમેવાત્ર વિજ્ઞેયસ્ત્રિષુ પિણ્ડેષુ સંસ્થિતઃ ।
નાસ્તિ મત્તોઽધિકઃ કશ્ચિત્કો વાન્યોર્ચ્યો મયા સ્વયં

અહમેવ પિતા લોકે અહમેવ પિતામહઃ ।
પિતામહપિતા ચૈવ અહમેવાત્ર કારણમ્ ॥

ઇત્યેતદુક્ત્વા વચનં દેવદેવો વૃષાકપિઃ । વરાહપર્વતે વિપ્ર દત્ત્વા પિણ્ડાન્સવિસ્તરાન્ ।
આત્માનં પૂજયિત્વૈવ તત્રૈવાદર્શનં ગતઃ ॥

એતદર્થં સુભમતે પિતરઃ પિણ્ડસઞ્જ્ઞિતાઃ ।
લભન્તે સતતં પૂજાં વૃષાકપિવચો યથા ॥

યે યજન્તિ પિતૄન્દેવાન્ગુરૂંશ્ચૈવાતિર્થીસ્તથા ।
ગાશ્ચૈવ દ્વિજમુખ્યાંશ્ચ પિતરં માતરં તથા ॥

કર્મણા મનસા વાચા વિષ્ણુમેવ યજન્તિ તે ।
અન્તર્ગતઃ સ ભગવાન્સર્વસત્વશરીરગઃ ॥

સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ ઈશ્વરઃ સુખદુઃખયોઃ ।
મહાન્મહાત્મા સર્વાત્મા નારાયણ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥