મહાભારત · અધ્યાય 12.348

નારદઃ પરિપ્રપચ્છ ભગવન્તં જનાર્દનમ્ । એકાર્ણવે મહાઘોરે નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે ।
શ્રીભગવાનુવાચ ।

શૃણુ નારદ તત્વેન પ્રાદુર્ભાવાન્મહામુને । મત્સ્યઃ કૂર્મો વરાહશ્ચ નરસિંહોઽથ વામનઃ ।
રામો રામશ્ચ રામશ્ચ બુદ્ધઃ કલ્કીતિ તે દશ ॥

પૂર્વં મીનો ભવિષ્યામિ સ્થાપયિષ્યામ્યહં પ્રજાઃ ।
લોકાન્વૈ ધારયિષ્યામિ મજ્જમાનાન્મહાર્ણવે ॥

દ્વિતીયઃ કૂર્મરૂપો મે હેમકૂટનિભઃ સ્મૃતઃ ।
મન્દરં ધારયિષ્યામિ અમૃતાર્થં દ્વિજોત્તમ ॥

મપ્રાં મહાર્ણવે ઘોરે ભારાક્રાન્તાં ભુવં પુનઃ । તતો બલાદહં વિદ્વન્સર્વભૂતહિતાય વૈ ॥

સત્વૈરાક્રાન્તસર્વાઙ્ગાં નષ્ટાં સાગરમેખલામ્ । આનયિષ્યામિ સ્વં સ્થાનં વારાહં રૂપમાસ્થિતઃ ।
હિરણ્યાક્ષં હનિષ્યામિ દૈતેયં બલગર્વિતમ્ ॥

નારસિંહં વષુઃ કૃત્વા હિરણ્યકશિષું પુનઃ ।
સુરકાર્યે હનિષ્યામિ યજ્ઞઘ્નં દિતિનન્દનમ્ ॥

વિરોચનસ્ય બલવાન્બલિઃ પુત્રો મહાસુરઃ । અવધ્યઃ સર્વલોકાનાં સદેવાસુરરક્ષસામ્ ।
ભવિષ્યતિ સ શક્રં ચ સ્વરાજ્યાચ્ચ્યાવયિષ્યતિ ॥

ત્રૈલોક્યેઽપહૃતે તેન વિમુખે ચ શચીપતૌ ।
અદિત્યાં દ્વાદશઃ પુત્રઃ સમ્ભવિષ્યામિ કશ્યપાન્ ॥

વટુર્ગત્વા યજ્ઞસદઃ સ્તૂયમાનો દ્વિજોત્તમૈઃ ।
યજ્ઞસ્તુતિં કરિષ્યામિ શ્રુત્વા પ્રીતો ભવેદ્વલિઃ ॥

કિમિચ્છસિ વટો બ્રૂહીત્યુક્તો યાચે મહદ્વરમ્ ।
દીયતાં ત્રિપદીમાત્રમિતિ યાચે મહાઽસુરમ્ ॥

સ દદ્યાન્મયિ સમ્પ્રીતઃ પ્રતિષિદ્ધશ્ચ મન્ત્રિભિઃ । યાવજ્જલં હસ્તગતં ત્રિભિર્વિક્રમણૈર્યુતમ્ ॥

તતો રાજ્યં પ્રદાસ્યામિ શક્રાયામિતતેજસે ।
દેવતાઃ સ્થાપયિષ્યામિ સ્વસ્વસ્થાનેષુ નારદ ॥

બલિં ચૈવ કરિષ્યામિ પાતાલતલવાસિનમ્ ।
દાનવં ચ બલિશ્રેષ્ઠમબધ્યં સર્વદૈવતૈઃ ॥

ત્રેતાયુગે ભવિષ્યામિ રામો ભૃગુકુલોદ્વહઃ ।
ક્ષત્રં ચોત્સાદયિષ્યામિ સમૃદ્ધબલવાહનમ્ ॥

સન્ધૌ તુ સમનુપ્રાપ્તે ત્રેતાયાં દ્વાપરસ્ય ચ ।
રામો દાશરથિર્ભૂત્વા ભવિષ્યામિ જગત્પતિઃ ॥

ત્રિતોપઘાતાદ્વૈરૂપ્યમેકતોઽથ દ્વિતસ્તથા ।
પ્રાપ્સ્યેતે વાનરત્વં હિ પ્રજાપતિસુતાવૃષી ॥

તયોર્યે ત્વન્વયે જાતા ભવિષ્યન્તિ વનૌકસઃ । મહાબલા મહાવીર્યાઃ શક્રતુલ્યપરાક્રમાઃ ।

તે સહાયા ભવિષ્યન્તિ સુરકાર્યે મમ દ્વિજ ॥ તતો રક્ષઃપતિં ઘોરં પુલસ્ત્યકુલપાંસનમ્ ।
હનિષ્યે રાવણં રૌદ્રં સગણં લોકકણ્ટકમ્ ॥

વિભીષણાય દાસ્યામિ રાજ્યં તસ્ય યથાક્રમમ્ અયોધ્યાવાસિનઃ સર્વાન્નેષ્યેઽહં લોકમવ્યયમ્ ॥

દ્વાપરસ્ય કલેશ્ચૈવ સન્ધૌ પાર્યવસાનિકે ।
પ્રાદુર્ભાવઃ કંસહેતોર્મથુરાયાં ભવિષ્યતિ ॥

તત્રાહં દાનવાન્હત્વા સુબહૂન્દેવકણ્ટકાન્ ।
કુશસ્થલીં કરિષ્યાસિ નિવાસં દ્વારકાં પુરીમ્ ॥

વસાનસ્તત્ર વૈ પુર્યામદિતેર્વિપ્રિયન્કરમ્ ।
હનિષ્યે નરકં ભૌમં મુરં પીઠં ચ દાનવમ્ ॥

પ્રાગ્જ્યોતિષં પુરં રમ્યં નાનાધનસમન્વિતમ્ ।
કુશસ્થલીં નષ્યિષ્યામિ હત્વા વૈ દાનવોત્તમાન્ ॥

કૃકલાસ ભૂતં ચ નૃગં મોચયિષ્યે ચ વૈ પુનઃ ॥

તત્ર પૌત્રનિમિત્તેન ગત્વા વૈ શોણિતં પુરમ્ । વાણસ્ય ચ પુરં ગત્વા કરિષ્યે કદનં મહત્ ॥

શન્કરં રમહાસેનં બાણપ્રિયહિતે રતમ્ ।
પરાજેષ્યામ્યથોદ્યુક્તૌ દેવૌ લોકનમસ્કૃતૌ ॥

તતઃ સુતં બલેર્જિત્વા બાણં બાહુસહસ્ત્રિણમ્ ।
વિનાશયિષ્યામિ તતઃ સર્વાન્સૌભનિવાસિનઃ ॥

યઃ કાલયવનઃ ખ્યાતો ગર્ગતેજોભિસંવૃતઃ ।
ભવિષ્યતિ વધસ્તસ્ય મત્ત એવ દ્વિજોત્તમ ॥

કંસં કેશિં તથાક્રૂરમરિષ્ટં ચ મહાસુરમ્ ।
ચાણૂરં ચ મહાવીર્યં મુષ્ટિકં ચ મહાબલમ્ ॥

પ્રલમ્બં ધેનુકં ચૈવ અરિષ્ટં વૃષરૂપિણમ્ ।
કાલીયં ચ વશે કૃત્વા યમુનાયા મહાહ્રદે ॥

ગોકુલેષુ તતઃ પશ્ચાદ્ભવાર્થે તુ મહાગિરિમ્ ।
સપ્તરાત્રં ધરિષ્યામિ વર્ષમાણે તુ વાસવે ॥

અપક્રાન્તે તતો વર્ષે ગિરિમૂર્ધ્નિં વ્યવસ્થિતઃ । ઇન્દ્રેણ સહ સંવાદં કરિષ્યામિ તદા દ્વિજ ।
લઘ્વાચ્છિદ્ય ધનં સર્વં વાસુદેવં ચ પૌણ્ડ્રકમ્ ॥

જરાસન્ધશ્ચ બલવાન્સર્વરાજવિરોધનઃ ભવિષ્યત્યસુરઃ સ્ફીતો ભૂમિપાલો ગિરિવ્રજે ॥

મમ બુદ્ધિપરિસ્પન્દાદ્વધસ્તસ્ય ભવિષ્યતિ ।
શિશુપાલં વધિષ્યામિ યજ્ઞે ધર્મસુતસ્ય વૈ ॥

દુર્યોધનાપરાધેન યુધિષ્ઠિરગુણેન ચ । સમાગતેષુ બલિષુ પૃથિવ્યાં સર્વરાજસુ ॥

વાસવિઃ સુસહાયો વૈ મમ ત્વેકો ભવિષ્યતિ ।
યુધિષ્ઠિરં સ્થાપયિષ્યે સ્વરાજ્યે ભ્રાતૃભિઃ સહ ॥

એવં લોકા વદિષ્યન્તિ નરનારાયણાવૃષી ।
ઉદ્યુક્તૌ દહતઃ ક્ષત્રં લોકકાર્યાર્થમીશ્વરૌ ॥

શસ્ત્રૈર્નિપતિતાઃ સર્વે નૃપા યાસ્યન્તિ વૈ દિવમ્ ॥

કૃત્વા ભારાવતરણં વસુધાયા યથેપ્સિતમ્ ।
સર્વસાત્વતમુખ્યાનાં દ્વારકાયાશ્ચ સત્તમ ॥

કરિષ્યે પ્રલયં ઘોરમાત્મજ્ઞાનાભિસંશ્રયઃ ।
દ્વારકામાત્મસાત્કૃત્વા સમુદ્રં ગમયામ્યહમ્ ॥

તતઃ કલિયુગસ્યાદૌ દ્વિજરાજતરું શ્રિતઃ ।
ભીષયા માગધેનૈવ ધર્મરાજગૃહે વસન્ ॥

કાષાયવસ્રસંવીતો મુણ્ડિતઃ શુક્લદન્તવાન્ ।
શુદ્ધોદનસુતો બુદ્ધો મોહયિષ્યામિ માનવાન્ ॥

શૂદ્રાઃ સુદ્ધેષુ ભુજ્યન્તે મયિ બુદ્ધત્વમાગતે ।
ભવિષ્યન્તિ નરાઃ સર્વે બુદ્ધાઃ કાષાયસંવૃતાઃ ॥

અનધ્યાયા ભવિષ્યન્તિ વિપ્રા યાગવિવર્જિતાઃ ।
અગ્નિહોત્રાણિ સીદન્તિ ગુરુપૂજા ચ નશ્યતિ ॥

ન શૃણ્વન્તિ પિતુઃ પુત્રા ન સ્નુષા નૈવ ભ્રાતરઃ ।
ન પૌત્રા ન કલત્રા વા વર્તન્તેઽપ્યધમોત્તમાઃ ॥

એવમ્ભૂતં જગત્સર્વં શ્રુતિસ્મૃતિવિવર્જિતમ્ ।
ભવિષ્યતિ કલૌ પૂર્ણે હ્યશુદ્ધો ધર્મસન્કરઃ ॥

તેષાં સકાશાદ્ધર્મજ્ઞા દેવબ્રહ્મવિદો નરાઃ ।
ભવિષ્યન્તિ હ્યશુદ્ધાશ્ચ ન્યાયચ્છલવિભાષિણઃ ॥

યે નષ્ટધર્મશ્રોતારસ્તે સમાઃ પાપનિશ્ચયે । તસ્માદેતા ન સમ્ભાષ્યા ન સ્પૃશ્યા ચ હિતાર્થિભિઃ ।
ઉપવાસત્રયં કુર્યાત્તત્સંસર્ગવિશુદ્ધયે ॥

તતઃ કલિયુગસ્યાન્તે બ્રાહ્મણો હરિપિઙ્ગલઃ ।
કલ્કિર્વિષ્ણુયશઃ પુત્રો યાજ્ઞવલ્ક્યઃ પુરોહિતઃ ॥

તસ્મિન્નાશે વનગ્રામે તિષ્ઠેત્સોન્નાસિમો હયઃ । સહયા બ્રાહ્મણાઃ સર્વે તૈરહં સહિતઃ પુનઃ ।
મ્લેચ્છાનુત્સાદયિષ્યામિ પાષણ઼્ડાંશ્ચૈવ સર્વશઃ ॥

પાષણ્ડશ્ચ કલૌ તત્ર માયયૈવ વિનશ્યતે ।
પાષણ઼્ડકાંશ્ચૈવ હત્વા તત્રાન્તં પ્રલયે હ્યહમ્ ॥

તતઃ પશ્ચાદ્ભવિષ્યામિ યજ્ઞેષુ નિરતઃ સદા । રાજ્યં પ્રશાસતિ પુનઃ કુન્તીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ॥

કર્માણ્યપરિમેયાનિ ચતુર્મૂર્તિધરો હ્યહમ્ ।
કૃત્વા લોકાન્ગમિષ્યામિ સ્વાનહં બ્રહ્મસત્કૃતાન્ ॥

હંસઃ કૂર્મશ્ચ મત્સ્યશ્ચ પ્રાદુર્ભાવા દ્વિજોત્તમ । વરાહો નરસિંહશ્ચ વામનો રામ એવ ચ ।
રામો દાશરથિશ્ચૈવ સાત્વતઃ કલ્કિરેવ ચ ॥

યદા વેદશ્રુતિર્નષ્ટા મયા પ્રત્યાહૃતા પુનઃ ।
સર્વદાઃ સશ્રુતીકાશ્ચ કૃતાઃ પૂર્વં કૃતે યુગે ॥

અતિક્રાન્તાઃ પુરાણેષુ શ્રુતાસ્તે યદિ વા ક્વચિત્ ।
અતિક્રાન્તાશ્ચ બહવઃ પ્રાદુર્ભાવા મમોત્તમાઃ ॥

લોકકાર્યાણિ કૃત્વા ચ પુનઃ સ્વાં પ્રકૃતિં ગતાઃ ।
ન હ્યેતદ્બ્રહ્મણા પ્રાપ્તમીદૃશં મમ દર્શનમ્ ॥

યત્ત્વયા પ્રાપ્તમદ્યેહ એકાન્તગતબુદ્ધિના । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં બ્રહ્મન્ભક્તિમતો મયા ।
પુરાણં ચ ભવિષ્યં ચ સરહસ્યં ચ સત્તમ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

એવં સ ભગવાન્દેવો વિશ્વમૂર્તિધરોઽવ્યયઃ ।
એતાવદુક્ત્વા વચનં તત્રૈવાન્તર્દધે પુનઃ ॥

નારદોઽપિ મહાતેજાઃ પ્રાપ્યાનુગ્રહમીપ્સિતમ્ ।
નરનારાયણૌ દ્રષ્ટું બદર્યાશ્રમમાદ્રવત્ ॥

ઇદં મહોપનિષદં ચતુર્વેદસમન્વિતમ્ ।
સાંખ્યયોગકૃતં તેન પઞ્ચરાત્રાનુશબ્દિતમ્ ॥

નારાયણ્ણમુખોદીતં નારદોઽશ્રાવયત્પુનઃ ।
બ્રહ્મણઃ સદને તાત યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

એતદાશ્ચર્યભૂતં હિ માહાત્મ્યં તસ્ય ધીમતઃ ।
કિં વૈ બ્રહ્મા ન જાનીતે યતઃ શુશ્રાવ નારદાત્ ॥

પિતામહોઽપિ ભગવાંસ્તસ્માદ્દેવાદનન્તરઃ ।
કથં સ ન વિજાનીયાત્પ્રભાવમમિતૌજસઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

મહાકલ્પસહસ્રાણિ મહાકલ્પશતાનિ ચ ।
સમતીતાનિ રાજેન્દ્ર સર્ગાશ્ચ પ્રલયાશ્ચ હ ॥

સર્ગસ્યાદૌ સ્મૃતો બ્રહ્મા પ્રજાસર્ગકરઃ પ્રભુઃ । જાનાતિ દેવપ્રવરં ભૂયશ્ચાતોધિકં નૃપ ।
પરમાત્માનમીશાનમાત્મનઃ પ્રભવં તથા ॥

યે ત્વન્યે બ્રહ્મસદને સિદ્ધસઙ્ઘાઃ સમાગતાઃ ।
તેભ્યસ્તચ્છ્રાવયામાસ પુરાણં વેદસમ્મિતમ્ ॥

અષ્ટાવિંશત્સહસ્રાણિ ઋષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ । આત્માનુગામિનાં બ્રહ્મા શ્રાવયામાસ તત્વતઃ ।
એવં પુરા પ્રાપ્તમિદં ભાનુના મુનિભાષિતમ્ ॥

વર્ષષષ્ટિસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ । સૂર્યસ્ય તપતો લોકાન્નિર્મિતા યે પુરઃસરાઃ ।
તેષામકથયત્સૂર્યઃ સર્વેષાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥

સૂર્યાનુગામિભિસ્તાત ઋષિભિસ્તૈર્મહાત્મભિઃ ।
મેરૌ સમાગતા દેવાઃ શ્રાવિતાશ્ચેદનુત્તમમ્ ॥

દેવાનાં તુ સકાશાદ્વૈ તતઃ શ્રુત્વાઽસિતો દ્વિજઃ ।
શ્રાવયામાસ રાજેન્દ્ર પિતૄન્વૈ મુનિસત્તમઃ ॥

મમ ચાપિ પિતા તાત કથયામાસ શન્તનુઃ ।
તતો મયાપિ શ્રુત્વા ચ કીર્તિતં તવ ભારત ॥

સુરૈર્વા મુનિભિર્વાપિ પુરાણં યૈરિદં શ્રુતમ્ ।
સર્વે તે પરમાત્માનં પૂજયન્તે સમન્તતઃ ॥

ઇદમાખ્યાનમાર્ષેયં પારમ્પર્યાગતં નૃપ ।
નાવાસુદેવભક્તાય ત્વયા દેયં કથઞ્ચન ॥

આખ્યાનમુત્તમં ચેદં શ્રાવયેદ્યઃ સદા નૃપ । તદૈવ મનુજો ભક્તઃ શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ ।
પ્રાપ્નુયાદચિરાદ્રાજન્વિષ્ણુલોકં ચ શાશ્વતમ્ ॥

મત્તોન્યાનિ ચ તે રાજન્નુપાખ્યાનશતાનિ વૈ ।
યાનિ શ્રુતાનિ સર્વાણિ તેષાં સારોયમુદ્ધૃતઃ ॥

સુરાસુરૈર્યથા રાજન્નિર્મથ્યામૃતમુદ્ધૃતમ્ ।
એવમેતત્પુરા વિપ્રૈઃ કથામૃતમિહોદ્ધૃતમ્ ॥

યશ્ચેદં પઠતે નિત્યં યશ્ચેદં શૃણુયાન્નરઃ ।
એકાન્તભાવોપગત એકાન્તે સુસમાહિતઃ ॥

પ્રાપ્ય શ્વેતં મહાદ્વીપં ભૂત્વા ચન્દ્રપ્રભો નરઃ ।
સ સહસ્રાર્ચિપં દેવં પ્રવિશેન્નાત્ર સંશયઃ ॥

મુચ્યેદાર્તસ્તથા રોગાચ્છ્રુત્વેમામાદિતઃ કથામ્ ।
જિજ્ઞાસુર્લભતે કામાન્ભક્તો ભક્તગતિં વ્રજેત્ ॥

ત્વયાપિ સતતં રાજત્રભ્યર્ચ્યઃ પુરુષોત્તમઃ ।
સ હિ માતા પિતા ચૈવ કૃત્સ્નસ્ય જગતો ગુરુઃ ॥

બ્રહ્મણ્યદેવો ભગવાન્પ્રીયતાં તે સનાતનઃ ।
યુધિષ્ઠિર મહાબાહો મહાબુદ્ધિર્જનાર્દનઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શ્રુત્વૈતદાખ્યાનવરં ધર્મરાડ્્જનમેજય ।
ભ્રાતરશ્ચાસ્ય તે સર્વે નારાયણપરાભવન્ ॥

જિતં ભગવતા તેન પુરુષેણેતિ ભારત ।
નિત્યં જપ્યપરા ભૂત્વા સારસ્વતમુદીરયન્ ॥

યો હ્યસ્માકં ગુરુઃ શ્રેષ્ઠઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનો મુનિઃ ।
જગૌ પરમકં જપ્યં નારાયણમુદીરયન્ ॥

ગત્વાન્તરિક્ષાત્સતતં ક્ષીરોદમમૃતાશયમ્ ।
પૂજયિત્વા ચ દેવેશં પુનરાયાત્સ્વગાશ્રમમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં નારદોક્તં મયેરિતમ્ ।
પારમ્પર્યાગતં હ્યેતત્પિત્રા મે કથિતં પુરા ॥
સૌતિરુવાચ ।

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં વૈશમ્પાયનકીર્તિતમ્ ।
જનમેજયેન તચ્છ્રુત્વા કૃતં સમ્યગ્યથાવિધિ ॥

યૂયં હિ તપ્તતપસઃ સર્વે ચ ચરિતવ્રતાઃ । શૌનકસ્ય મહાસત્રં પ્રાપ્તાઃ સર્વે દ્વિજોત્તમાઃ ।

યજધ્વં સુહુતૈર્યજ્ઞૈઃ શાશ્વતં પરમેશ્વરમ્ ।
પારમ્પર્યાગતં હ્યેતત્પિત્રા મે કથિતં પુરા ॥