મહાભારત · અધ્યાય 12.32

યુધિષ્ઠિરસ્ય તદ્વાક્યં શ્રુત્વા દ્વૈપાયનસ્તદા ।
પરીક્ષ્ય નિપુણં બુદ્ધ્યા ઋષિઃ પ્રોવાચ પાણ્ડવમ્ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

મા વિષાદં કૃથા રાજન્ક્ષત્રધર્મમનુસ્મરન્ ।
સ્વધર્મેણ હતા હ્યેતે ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભ ॥

કાઙ્ક્ષમાણાઃ શ્રિયં કૃત્સ્નાં પૃથિવ્યાં ચ મબદ્યશઃ ।
કૃતાન્તવિધિસંયુક્તાઃ કાલેન નિધનં ગતાઃ ॥

નૃ ત્વં હન્તા ન ભીમોઽયં નાર્જુનો ન યમાવપિ ।
કાલઃ પર્યાયધર્મેણ પ્રાણાનાદત્ત દેહિનામ્ ॥

ન તસ્ય માતાપિતરૌ નાનુગ્રાહ્યો હિ કશ્ચન ।
કર્મસાક્ષી પ્રજાનાં યસ્તેન કાલેન સંહૃતાઃ ॥

હેતુમાત્રમિદં તસ્ય વિહિતં ભરતર્ષભ ।
યદ્ધન્તિ ભૂતૈર્ભૂતાનિ તદસ્મૈ રૂપમૈશ્વરમ્ ॥

કર્મ મૂર્ત્યાત્મકં વિદ્ધિ સાક્ષિણં શુભપાપયોઃ ।
સુખદુઃખગુણોદર્કં કાલં કાલફલપ્રદમ્ ॥

તેષામપિ મહાબાહો કર્માણિ પરિચિન્તય ।
વિનાશહેતુકાનિ ત્વં યૈસ્તૈ કાલવશં ગતાઃ ॥

આત્મનશ્ચ વિજાનીહિ નિયતવ્રતશીલતામ્ ।
યદા ત્વમીદૃશં કર્મ વિધિનાઽક્રમ્ય કારિતઃ ॥

ત્વષ્ટ્રેવ વિહિતં યન્ત્રં યથા ચેષ્ટયિતુર્વશે ।
કર્મણા કાલયુક્તેન તથેદં ભ્રામ્યતે જગત્ ॥

પુરુષસ્ય હિ દૃષ્ટ્વેમામુત્પત્તિમનિમિત્તતઃ ।
યદૃચ્છયા વિનાશં ચ શોકહર્ષાવનર્થકૌ ॥

વ્યલીકમપિ યત્ત્વત્ર ચિત્તવૈતંસિકં તવ ।
તદર્થમિષ્યતે રાજન્પ્રાયશ્ચિત્તં તદાચર ॥

ઇદં તુ શ્રૂયતે પાર્થ યુદ્ધે દેવાસુરે પુરા ।
અસુરા ભ્રાતરો જ્યેષ્ઠા દેવાશ્ચાપિ યવીયસઃ ॥

તેષામપિ શ્રીનિમિત્તં મહાનાસીત્સમુચ્છ્રયઃ ।
યુદ્ધં વર્ષસહસ્રાણિ દ્વાત્રિંશદભવત્કિલ ॥

એકાર્ણવાં મહીં કૃત્વા રુધિરેણ પરિપ્લુતામ્ ।
જઘ્નુર્દૈત્યાંસ્તથા દેવાસ્ત્રિદિવં ચાભિલેભિરે ॥

તથૈવ પૃથિવીં લબ્ધ્વા બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
સંશ્રિતા દાનવાનાં વૈ સાહ્યાર્થં દર્પમોહિતાઃ ॥

શાલાવૃકા ઇતિ ખ્યાતાસ્ત્રિષુ લોકેષુ ભારત ।
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ તે ચાપિ વિબુર્ધૈર્હતાઃ ॥

ધર્મવ્યુચ્છિત્તિમિચ્છતો યેઽધર્મસ્ય પ્રવર્તકાઃ ।
હન્તવ્યાસ્તે દુરાત્માનો દેવૈર્દૈત્યા ઇવોલ્વણાઃ ॥

એકં હત્વા યદિ કુલે શિષ્ટાનાં સ્યાદનામયમ્ ।
કુલં હત્વા ચ રાષ્ટ્રે ચ ન તદ્વૃત્તોપઘાતકમ્ ॥

અધર્મરૂપો ધર્મો હિ કશ્ચિદસ્તિ નરાધિપ ।
ધર્મરૂપો હ્યધર્મશ્ચ તચ્ચ જ્ઞેયં વિપશ્ચિતા ॥

તસ્માત્સંસ્તમ્ભયાત્માનં શ્રુતવાનસિ પાણ્ડવ ।
દેવૈઃ પૂર્વગતં માર્ગમનુયાતોઽસિ ભારત ॥

ન હીદૃશા ગમિષ્યન્તિ નરકં પાણ્ડવર્ષભ ।
ભ્રાતૄનાશ્વાસયૈતાંસ્ત્વં સુહૃદશ્ચ પરન્તપ ॥

યો હિ પાપસમારમ્ભે કાર્યે તદ્ભાવભાવિતઃ ।
કુર્વન્નપિ તથૈવ સ્યાત્કૃત્વા ચ નિરપત્રપઃ ॥

તસ્મિંસ્તત્કલુષં સર્વં સમસ્તમિતિ શબ્દિતમ્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં ન તસ્યાસ્તિ હ્રાસો વા પાપકર્મણઃ ॥

ત્વં તુ શુક્લાભિજાતીયઃ પરદોષેણ કારિતઃ ।
અનિચ્છમાનઃ કર્મેદં કૃત્વા ચ પરિતપ્યસે ॥

અશ્વમેધો મહાયજ્ઞઃ પ્રાયશ્ચિત્તમુદાહૃતમ્ ।
તમાહર મહારાજ વિપાપ્મૈવં ભવિષ્યસિ ॥

મરુદ્ભિઃ સહ જિત્વાઽરીન્ભગવાન્પાકશાસનઃ ।
એકૈકં ક્રતુમાહૃત્ય શતકૃત્વઃ શતક્રતુઃ ॥

ધૂતપાપ્મા જિતસ્વર્ગો લોકાન્પ્રાપ્ય સુખોદયાન્ ।
મરુદ્ગણૈર્વૃતઃ શક્રઃ શુશુભે ભાસયન્દિશઃ ॥

સ્વર્ગે લોકે મહીયન્તમપ્સરોભિઃ શચીપતિમ્ ।
ઋષયઃ પર્યુપાસન્તે દેવાશ્ચ વિબુધેશ્વરમ્ ॥

સેયં ત્વામનુસમ્પ્રાપ્તા વિક્રમેણ વસુન્ધરા ।
નિર્જિતાશ્ચ મહીપાલા વિક્રમેણ ત્વયાઽનધ ॥

તેષાં પુરાણિ રાષ્ટ્રાણિ ગત્વા રાજન્સુહૃદ્વૄતઃ ।
ભ્રાતૄન્પુત્રાંશ્ચ પૌત્રાંશ્ચ સ્વેસ્વે રાજ્યેઽભિષેચય ॥

બાલાનપિ ચ ગર્ભસ્થાન્સાન્ત્વેન સમુદાચરન્ ।
રઞ્જયન્પ્રકૃતીઃ સર્વાઃ પરિપાહિ વસુન્ધરામ્ ॥

કુમારો નાસ્તિ યેષાં ચ કન્યાસ્તત્રાભિષેચય ।
કામાશયો હિ સ્ત્રીવર્ગઃ શોકમેવં પ્રહાસ્યસિ ॥

એવમાશ્વાસનં કૃત્વા સર્વરાષ્ટ્રેષુ ભારત ।
યજસ્વ વાજિમેધેન યથેન્દ્રો વિજયી પુરા ॥

અશોચ્યાસ્તે મહાત્માનઃ ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભ ।
સ્વકર્મભિર્ગતા નાશં કૃતાન્તબલમોહિતાઃ ॥

અવાપ્તઃ ક્ષત્રધર્મસ્તે રાજ્યં પ્રાપ્તમકણ્ટકમ્ ।
રક્ષ સ્વધર્મં કૌન્તેય શ્રેયાન્યઃ પ્રેત્યભાવિકઃ ॥