મહાભારત · અધ્યાય 12.314

મૃગયાં વિચરન્કશ્ચિદ્વિજને જનકાત્મજઃ ।
વને દદર્શ વિપ્રેન્દ્રમૃષિં વંશધરં ભૃગોઃ ॥

તમાસીનમુપાસીનઃ પ્રણમ્ય શિરસા મુનિમ્ ।
પશ્ચાદનુમતસ્તેન પપ્રચ્છ વસુમાનિદમ્ ॥

ભગવન્કિમિદં શ્રેયઃ પ્રેત્ય ચાપીહ વા ભવેત્ ।
પુરુષસ્યાધ્રુવે દેહે કામસ્ય વશવર્તિનઃ ॥

સત્કૃત્ય પરિપૃષ્ટઃ સન્સુમહાત્મા મહાતપાઃ ।
નિજગાદ તતસ્તસ્મૈ શ્રેયસ્કરમિદં વચઃ ॥
ઋષિરુવાચ ।

મનસઃ પ્રતિકૂલાનિ પ્રેત્ય ચેહ નચેચ્છસિ ।
ભૂતાનાં પ્રતિકૂલેભ્યો નિવર્તસ્ય યતેન્દ્રિયઃ ॥

ધર્મઃ સદા હિતઃ પુંસાં ધર્મશ્ચૈવાશ્રયઃ સતામ્ ।
ધર્માલ્લોકાસ્ત્રયસ્તાત પ્રવૃત્તાઃ સચરાચરાઃ ॥

સ્વાદુકામુક કામાનાં વૈતૃષ્ણ્યં કિં ન ગચ્છસિ ।
મધુ પશ્યસિ દુર્બુદ્ધે પ્રપાતં નાનુપશ્યસિ ॥

યથા જ્ઞાને પરિચયઃ કર્તવ્યસ્તત્ફલાર્થિના ।
તથા ધર્મે પરિચયઃ કર્તવ્યસ્તત્ફલાર્થિના ॥

અસતા ધર્મકામેન વિશુદ્ધં કર્મ દુષ્કરમ્ ।
સતા તુ ધર્મકામેન સુકરં કર્મ દુષ્કરમ્ ॥

વને ગ્રામ્યસુખાચારો યથાગ્રામ્યસ્તથૈવ સઃ ।
ગ્રામે વનસુખાચારો યથા વનચરસ્તથા ॥

મનોવાક્કર્મગે ધર્મે કુરુ શ્રદ્ધાં સમાહિતઃ ।
નિવૃત્તૌ વા પ્રવૃત્તૌ વા સમ્પ્રધાર્ય ગુણાગુણાન્ ॥

નિત્યં ચ બહુ દાતવ્યં સાધુભ્યશ્ચાનસૂયતા ।
પ્રાર્થિતં બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ સત્કૃતં દેશકાલયોઃ ॥

શુભેન વિધિના લબ્ધમર્હાય પ્રતિપાદયેત્ ।
ક્રોધમુત્સૃજ્ય દત્ત્વાઽથ નાનુતપ્યેન્ન કીર્તયેત્ ॥

અનૃશંસઃ શુચિર્દાન્તઃ સત્યવાગાર્જવે સ્થિતઃ ।
યોનિકર્મવિશુદ્ધશ્ચ પાત્રં સ્યાદ્વેદવિદ્દ્વિજઃ ॥

સંસ્કૃતા ચૈકપત્ની ચ જાત્યા યોનિરિહેષ્યતે ।
ઋગ્યજુઃસામગો વિદ્વાન્ષટ્્કર્મા પાત્રમુચ્યતે ॥

સ એવ ધર્મઃ સોઽધર્મસ્તં તં પ્રતિ નરં ભવેત્ ।
પાત્રાકર્મવિશેષેણ દેશકાલાવવેક્ષ્ય ચ ॥

લીલયાઽલ્પં યથા ગાત્રાત્પ્રમૃજ્યાત્તુ રજઃ પુમાન્ ।
બહુયત્નેન ચ મહત્પાપનિર્હરણં તથા ॥

વિરિક્તસ્ય યથા સમ્યગ્ઘૃતં ભવતિ ભેષજમ્ ।
તથા નિર્હૃતદોષસ્ય પ્રેત્ય ધર્મઃ સુખાવહઃ ॥

માનસં સર્વભૂતેષુ વર્તતે વૈ શુભાશુભમ્ ।
અશુભેભ્યઃ સમાક્ષિપ્ય શુભેષ્વેવાવધારય ॥

સર્વં સર્વેણા સર્વત્ર ક્રિયમાણં ચ પૂજય ।
સ્વધર્મે યત્ર રાગસ્તે કામં ધર્મો વિધીયતામ્ ॥

અધૃતાત્મન્ધૃતૌ તિષ્ઠ દુર્બદ્ધે બુદ્ધિમાન્ભવ ।
અપ્રશાન્તઃ પ્રશામ્ય ત્વમપ્રાજ્ઞઃ પ્રાજ્ઞવચ્ચર ॥

તેજસા શક્યતે પ્રાપ્તુમુપાયઃ સહચારિણા ।
ઇહ ચ પ્રેત્ય ચ શ્રેયસ્તસ્ય મૂલં ધૃતિઃ પરા ॥

રાજર્ષિરધૃતિઃ સ્વર્ગાત્પતિતો હિ મહાભિષઃ ।
યયાતિઃ ક્ષીણપુણ્યોપિ ધૃત્યા લોકાનવાપ્તવાન્ ॥

તપસ્વિનાં ધર્મવતાં વિદુષાં ચોપસેવનાત્ ।
પ્રાપ્સ્યસે વિપુલાં બુદ્ધિં તથા શ્રેયોઽભિપત્સ્યસે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સ તુ સ્વભાવસમ્પન્નસ્તચ્છ્રુત્વા મુનિભાષિતમ્ ।
વિનિવર્ત્ય મનઃ કામાદ્ધર્મે બુદ્ધિં ચકાર હ ॥