મહાભારત · અધ્યાય 12.295

તિષ્ઠતે મે સદા તાત કૌતૂહલમિદં હૃદિ ।
તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તઃ કુરુપિતામહ ॥

કથં દેવર્ષિરુશના સદા કાવ્યો મહામતિઃ ।
અસુરાણાં પ્રિયકારઃ સુરાણામપ્રિયે રતઃ ॥

વર્ધયામાસ તેજશ્ચ કિમર્થમમિતૌજસામ્ ।
નિત્યં વૈરનિબદ્ધાશ્ચ દાનવાઃ સુરસત્તમૈઃ ॥

કથં ચાપ્યુશના પ્રાપ શુક્રત્વમમરદ્યુતિઃ ।
ઋદ્ધિં ચ સ કથં પ્રાપ્તઃ સર્વમેતદ્બ્રવીહિ મે ॥

ન યાતિ ચ સ તેજસ્વી મધ્યેન નભસઃ કથમ્ ।
એતદિચ્છામિ વિજ્ઞાતું નિખિલેન પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

શૃણુ રાજન્નવહિતઃ સર્વમેતદ્યથાતથમ્ ।
યથામતિ યથા ચૈતચ્છ્રુતપૂર્વં મયાઽનઘ ॥

એષ ભાર્ગવદાયાદો મુનિર્માન્યો દૃઢવ્રતઃ ।
સુરાણાં વિપ્રિયકરો નિમિત્તે કારણાત્મકે ॥

ઇન્દ્રોઽથ ધનદો રાજા યક્ષરક્ષોધિપઃ સદા ।
પ્રભવિષ્ણુશ્ચ કોશસ્ય જગતશ્ચ તથા પ્રભુઃ ॥

તસ્યાત્માનમથાવિશ્ય યોગસિદ્ધો મહામુનિઃ ।
રુદ્ધ્વા ધનપતિં દેવં યોગેન હૃતવાન્વસુ ॥

હૃતે ધને તતઃ શર્મ ન લેભે ધનદસ્તથા ।
આપન્નમન્યુઃ સંવિગ્નઃ સોભ્યગાત્સુરસત્તમમ્ ॥

નિવેદયામાસ તદા શિવાયામિતતેજસે ।
દેવશ્રેષ્ઠાય રુદ્રાય સૌમ્યાય બહુરૂપિણે ॥

યોગાત્મકેનોશનસા રુદ્ધ્વા મમ હૃતં વસુ ।
યોગેનાત્મગતં કૃત્વા નિઃસૃતશ્ચ મહાતપાઃ ॥

એતચ્છ્રુત્વા તતઃ ક્રુદ્ધો મહાયોગી મહેશ્વરઃ ।
સંરક્તનયનો રાજઞ્શૂલમાદાય તસ્થિવાન્ ॥

ક્વાસૌ ક્વાસાવિતિ પ્રાહ ગૃહીત્વા પરમાયુધમ્ ।
ઉશના દૂરતસ્તસ્ય હ્યભૂજ્જ્ઞાત્વા ચિકીર્ષિતમ્ ॥

સ મહાયોગિનો બુદ્ધ્વા તં રોષં વૈ મહાત્મનઃ ।
ગતિમાગમનં વેત્તિ સ્થાનં ચૈવ તતઃ પ્રભુઃ ॥

સઞ્ચિન્ત્યેગ્રેણ તપસા મહાત્માનં મહેશ્વરમ્ ।
ઉશના યોગસિદ્ધાત્મા શૂલાગ્રે પ્રત્યદૃશ્યત ॥

વિજ્ઞાતરૂપઃ સ તદા તપઃ સિદ્ધોઽથ ધન્વિના ।
જ્ઞાત્વા શૂલં ચ દેવેશઃ પાણિના સમનામયત્ ॥

આનતેનાથ શૂલેન પાણિનામિતતેજસા ।
પિનાકમિતિ ચોવાચ શૂલમુગ્રાયુધઃ પ્રભુઃ ॥

પાણિમધ્યગતં દૃષ્ટ્વા ભાર્ગવં તમુમાપતિઃ ।
આસ્યં વિવૃત્ય ભ્રકુટિં પાણિં સમ્પ્રાક્ષિપચ્છનૈઃ ॥

સ તુ પ્રવિષ્ટ ઉશના કોષ્ઠં માહેશ્વરં પ્રભુઃ ।
વ્યચરચ્ચાપિ તત્રાસૌ મહાત્મા ભૃગુનન્દનઃ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

કિમર્થં વ્યચરદ્રાજન્નુશના તસ્ય ધીમતઃ ।
જઠરે દેવદેવસ્ય કિઞ્ચાકાર્ષીન્મહાદ્યુતિઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

પુરા સોઽન્તર્જલગતઃ સ્થાણુભૂતો મહાવ્રતઃ ।
વર્ષાણામભવદ્રાજન્પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ॥

ઉદતિષ્ઠત્તપસ્તપ્ત્વા દુશ્ચરં ચ મહાહ્રદાત્ ।
તતો દેવાતિદેવસ્તં બ્રહ્મા વૈ સમસર્પત ॥

તપોવૃદ્ધિમપૃચ્છચ્ચ કુશલં ચૈવમવ્યયઃ ।
તપઃ સુચીર્ણમિતિ ચ પ્રોવાચ વૃષભધ્વજઃ ॥

તત્સંયોગેન વૃદ્ધિં ચાપ્યપશ્યત્સ તુ શન્કરઃ ।
મહામતિરચિન્ત્યાત્મા સત્યધર્મરતઃ સદા ॥

સ તેનાઢ્યો મહાયોગી તપસા ચ ધનેન ચ ।
વ્યરાજત મહારાજ ત્રિષુ લોકેષુ વીર્યવાન્ ॥

તતઃ પિનાકી યોગાત્મા ધ્યાનયોગં સમાવિશત્ ।
ઉશના તુ સમુદ્વિગ્નો નિલિલ્યે જઠરે તતઃ ॥

તુષ્ટાવ ચ મહાયોગી દેવં તત્રસ્થ એવ ચ ।
નિઃસારં કાઙ્ક્ષમાણઃ સ તેન સ્મ પ્રતિહન્યતે ॥

ઉશના તુ તથોવાચ જઠરસ્થો મહામુનિઃ ।
પ્રસાદં મે કુરુષ્વેતિ પુનઃ પુનરરિન્દમ્ ॥

તમુવાચ મહાદેવો ગચ્છ શિશ્નેન મોક્ષણમ્ ।
ઇતિ સર્વાણિ સ્રોતાંસિ રુદ્ધ્વા ત્રિદશપુઙ્ગવઃ ॥

અપશ્યમાનસ્તદ્દ્વારં સર્વતઃ પિહિતો મુનિઃ ।
પર્યક્રામદ્દહ્યમાન ઇતશ્ચેતશ્ચ તેજસા ॥

સ વૈ નિષ્ક્રમ્ય શિશ્નેન શુક્રત્વમભિપેદિવાન્ ।
કાર્યેણ તેન નભસો નાધ્યગચ્છત મધ્યતઃ ॥

તત એવ ચ દેવેષુ અપ્રવિષ્ટો મહામુનિઃ । પૌરોહિત્યં ચ દૈત્યાનાં શક્રતેજોવિવૃદ્ધયે ॥

વિનિષ્ક્રાન્તં તુ તં દૃષ્ટ્વા જ્વલન્તમિવ તેજસા ।
ભવો રોષસમાવિષ્ટઃ શૂલોદ્યતકરઃ સ્થિતઃ ॥

અવારયત તં દેવી ક્રુદ્ધં પશુપતિં પતિમ્ ।
પુત્રત્વમગમદ્દેવ્યા વારિતે શન્કરે ચ સઃ ॥
દેવ્યુવાચ ।

હિંસનીયસ્ત્વયા નૈવ મમ પુત્રત્વમાગતઃ ।
ન હિ દેવોદરાત્કશ્ચિન્નિઃસૃતો નાશમર્હતિ ॥

તતઃ પ્રીતો ભવો દેવ્યાઃ પ્રહસંશ્ચેદમબ્રવીત્ ।
ગચ્છત્વેષ યથાકામમિતિ રાજન્પુનઃ પુનઃ ॥

તતઃ પ્રણમ્ય વરદં દેવં દેવીમુમાં તથા ।
ઉશના પ્રાપ તદ્ધીમાન્ગતિમિષ્ટાં મહામુનિઃ ॥

એતત્તે કથિતં તાત ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ ।
ચરિતં ભરતશ્રેષ્ઠ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥