મહાભારત · અધ્યાય 12.292

શોકાદ્દુઃખાચ્ચ મૃત્યોશ્ચ ત્રસન્તે પ્રાણિનઃ સદા ।
ઉભયં નો યથા ન સ્યાત્તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
નારદસ્ય ચ સંવાદં સમઙ્ગસ્ય ચ ભારત ॥
નારદ ઉવાચ ।

ઉરસેવ પ્રણમસે બાહુભ્યાં તરસીવ ચ ।
સમ્પ્રહૃષ્ટમના નિત્યં વિશોક ઇવ લક્ષ્યસે ॥

ઉદ્વેગં ન હિ તે કિઞ્ચિત્સુસૂક્ષ્મમપિ લક્ષયે ।
નિત્યતૃપ્ત ઇવ સ્વસ્થો બાલવચ્ચ વિચેષ્ટસે ॥
સમઙ્ગ ઉવાચ ।

ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યચ્ચ સર્વભૂતેષુ નારદ ।
તેષાં તત્ત્વાનિ જાનામિ તતો ન વિમના હ્યહમ્ ॥

ઉપક્રમાનહં વેદ પુનરેવ ફલોદયાન્ ।
લોકે ફલાનિ ચિત્રાણિ તતો ન વિમના હ્યહમ્ ॥

અનાથાશ્ચાપ્રતિષ્ઠાશ્ચ ગતિમન્તશ્ચ નારદ ।
અન્ધા જડાશ્ચ જીવન્તિ પશ્યાસ્માનપિ જીવતઃ ॥

વિહિતેનૈવ જીવન્તિ અરોગાઙ્ગા દિવૌકસઃ ।
બલવન્તોઽબલાશ્ચૈવ તદ્વદસ્માન્સભાજય ॥

સહસ્રિણોઽપિ જીવન્તિ જીવન્તિ શતિનસ્તથા ।
શાકેન ચાન્યે જીવન્તિ પશ્યાસ્માનપિ જીવતઃ ॥

યદા ન શોચેમહિ કિં નુ નઃ સ્યા દ્ધર્મેણ વા નારદ કર્મણા વા ।
કૃતાન્તવશ્યાનિ યદા સુખાનિ દુઃખાનિ વા યન્ન વિધર્ષયન્તિ ॥

યસ્મૈ પ્રાજ્ઞાઃ કથયન્તે મનુષ્યાઃ પ્રજ્ઞામૂલં હીન્દ્રિયાણાં પ્રસાદઃ ।
મુહ્યન્તિ શોચન્તિ તથેન્દ્રિયાણિ પ્રજ્ઞાલાભો નાસ્તિ મૂઢેન્દ્રિયસ્ય ॥

મૂઢસ્ય દર્પઃ સ પુનર્મોહ એવ મૂઢસ્ય નાયં ન પરોઽસ્તિ લોકઃ ।
ન હ્યેવ દુઃખાનિ સદા ભવન્તિ સુખસ્ય વા નિત્યશો લાભ એવ ॥

ભાવાત્મકં સમ્પરિવર્તમાનં ન માદૃશઃ સઞ્જ્વરં જાતુ કુર્યાત્ ।
ઇષ્ટાન્ભોગાન્નાનુરુધ્યેત્સુખં વા ન ચિન્તયેદ્દુઃખમભ્યાગતં વા ॥

સમાહિતો ન સ્પૃહયેત્પરેષાં નાનાગતં ચાભિનન્દેચ્ચ લાભમ્ ।
ન ચાપિ હૃષ્યેદ્વિપુલેઽર્થલાભે તથાઽર્થનાશે ચ ન વૈ વિષીદેત્ ॥

ન બાન્ધવા ન ચ વિત્તં ન કૌલ્યં ન ચ શ્રુતં ન ચ મન્ત્રા ન વીર્યમ્ ।
દુઃખાન્ત્રાતું સર્વ એવોત્સહન્તે પરત્ર શીલેન તુ યાન્તિ શાન્તિમ્ ॥

નાસ્તિ બુદ્ધિરયુક્તસ્ય નાયોગાદ્વિન્દતે સુખમ્ ।
ધૃતિશ્ચ દુઃખત્યાગશ્ચેત્યુભયં તુ સુખં નૃપ ॥

પ્રિયં હિ હર્ષજનનં હર્ષ ઉત્સેકવર્ધનઃ ।
ઉત્સેકો નરકાયૈવ તસ્માત્તાન્સન્ત્યજામ્યહમ્ ॥

એતાઞ્શોકભયોત્સેકાન્મોહનાન્સુખદુઃખયોઃ ।
પશ્યામિ સાક્ષિવલ્લોકે દેહસ્યાસ્ય વિચેષ્ટનાત્ ॥

અર્થકામૌ પરિત્યજ્ય વિશોકો વિગતજ્વરઃ ।
તૃષ્ણામોહૌ તુ સન્ત્યજ્ય ચરામિ પૃથિવીમિમામ્ ॥

ન ચ મૃત્યોર્ન ચાધર્માન્ન લોભાન્ન કુતશ્ચન ।
પીતામૃતસ્યેવાત્યન્તમિહ વામુત્ર વા ભયમ્ ॥

એતદ્બ્રહ્મન્વિજાનામિ મહત્કૃત્વા તપોઽવ્યયમ્ ।
તેન નારદ સમ્પ્રાપ્તો ન માં શોકઃ પ્રબાધતે ॥