મહાભારત · અધ્યાય 12.284

કિંશીલઃ કિંસમાચારઃ કિંવિદ્યઃ કિમ્પરાયણઃ ।
પ્રાપ્નોતિ બ્રહ્મણઃ સ્થાનં યત્પરં પ્રકૃતેર્ધ્રુવમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

મોક્ષધર્મેષુ નિરતો લઘ્વાહારો જિતેન્દ્રિયઃ ।
પ્રાપ્નોતિ પરમં સ્થાનં યત્પરં પ્રકૃતેર્ધ્રુવમ્ ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
હારીતેન પુરા ગીતં તં નિબોધ યુધિષ્ઠિર ॥

સ્વગૃહાદભિનિઃસૃત્ય લાભેઽલાભે સમો મુનિઃ ।
સમુપોઢેષુ કામેષુ નિરપેક્ષઃ પરિવ્રજેત્ ॥

ન ચક્ષુષા ન મનસા ન વાચા દૂષયેત્પરમ્ ।
ન પ્રત્યક્ષં પરોક્ષં વા દૂષણં વ્યાહરેત્ક્વચિત્ ॥

ન હિંસ્યાત્સર્વભૂતાનિ મૈત્રાયણગતિશ્ચરેત્ ।
નેદં જીવિતમાસાદ્ય વૈરં કુર્વીત કેનચિત્ ॥

અતિવાદાંસ્તિતિક્ષેત નાભિમન્યેત કઞ્ચન ।
ક્રોધ્યમાનઃ પ્રિયં બ્રૂયાદાક્રુષ્ટઃ કુશલં વદેત્ ॥

પ્રદક્ષિણં ચ સવ્યં ચ ગ્રામમધ્યે ચ નાચરેત્ ।
ભૈક્ષચર્યામનાપન્નો ન ગચ્છેત્પૂર્વકેતનમ્ ॥

અવકીર્ણઃ સુગુપ્તશ્ચ ન વાચાઽપ્યપ્રિયં ચરેત્ ।
મૃદુઃ સ્યાદપ્રતીકારો વિસ્રબ્ધઃ સ્યાદરોષણઃ ॥

વિધૂમે ન્યસ્તમુસલે વ્યઙ્ગારે ભુક્તવજ્જને ।
અતીતે પાત્રસઞ્ચારે ભિક્ષાં લિપ્સેત વૈ મુનિઃ ॥

પ્રાણયાત્રિકમાત્રઃ સ્યાન્માત્રાલાભેષ્વનાદૃતઃ ।
અલાભે ન વિહન્યેત લાભશ્ચૈનં ન હર્ષયેત્ ॥

લાભં સાધારણાં નેચ્છેન્ન ભુઞ્જીતાભિપૂજિતઃ ।
અભિપૂજિતલાભં હિ જુગુપ્સેતૈવ તાદૃશઃ ॥

ન ચાન્નદોષાન્નિન્દેત ન ગુણાનભિપૂજયેત્ ।
શય્યાસને વિવિક્તે ચ નિત્યમેવાભિપૂજયેત્ ॥

શૂન્યાગારં વૃક્ષમૂલમરણ્યમથવા ગુહામ્ ।
અજ્ઞાતચર્યાં ગત્વાઽન્યાં તતોઽન્યત્રૈવ સંવિશેત્ ॥

અનુરોધવિરોધાભ્યાં સમઃ સ્યાદચલો ધ્રુવઃ ।
સુકૃતં દુષ્કૃતં ચોભે નાનુરુધ્યેત કર્મણિ ॥

નિત્યતૃપ્તઃ સુસન્તૃષ્ટઃ પ્રસન્નવદનેન્દ્રિયઃ ।
વિભીર્જપ્યપરો મૌની વૈરાગ્યં સમુપાશ્રિતઃ ॥

અભ્યસ્તં ભૌતિકં પશ્યન્ભૂતાનામાગતિં ગતિમ્ । વિસ્મિતઃ સર્વદર્શી ચ પક્વાપક્વેન વર્તયન્ ।
આત્મારામઃ પ્રશાન્તાત્મા લઘ્વાહારો જિતેન્દ્રિયઃ ॥

વાચો વેગં મનસઃ ક્રોધવેગં હિંસાવેગમુદરોપસ્થવેગમ્ ।
એતાન્વેગાન્વિનયેદ્વૈ તપસ્વી નિન્દા ચાસ્ય હૃદયં નોપહન્યાત્ ॥

મધ્યસ્થ એવ તિષ્ઠેત પ્રશંસાનિન્દયોઃ સમઃ ।
એતત્પવિત્રં પરમં પરિવ્રાજક આશ્રયેત્ ॥

મહાત્મા સર્વતો દાન્તઃ સર્વત્રૈવાનપાશ્રિતઃ ।
અપૂર્વચારકઃ સૌમ્યો હ્યનિકેતઃ સમાહિતઃ ॥

વાનપ્રસ્થગૃહસ્થાભ્યાં ન સંસૃજ્યેત કર્હિચિત્ ।
અજ્ઞાતલિપ્સં લિપ્સેત ન ચૈનં હર્ષ આવિશેત્ ॥

વિજાનતાં મોક્ષ એષ શ્રમઃ સ્યાદવિજાનતામ્ ।
મોક્ષયાનમિદં કૃત્સ્નં વિદુષાં હારિતોઽબ્રવીત્ ॥

અભયં સર્વભૂતેભ્યો દત્ત્વા યઃ પ્રવ્રજેદ્ગૃહાત્ ।
લોકાસ્તેજોમયાસ્તસ્ય તથાઽનન્ત્યાય કલ્પતે ॥