મહાભારત · અધ્યાય 12.26

અભિમન્યૌ હતે બાલે દ્રૌપદ્યાસ્તનયેષુ ચ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્ને વિરાટે ચ દ્રુપદે ચ મહીપતૌ ॥

વૃષસેને ચ ધર્મજ્ઞે ધૃષ્ટકેતૌ તુ પાર્થિવે ।
તથાઽન્યેષુ નરેન્દ્રેષુ નાનાદેશ્યેષુ સંયુગે ॥

ન ચ મુઞ્ચતિ માં શોકો જ્ઞાતિઘાતિનમાતુરમ્ ।
રાજ્યકામુકમત્યુગ્રં સ્વવંશોચ્છેદકારિણમ્ ॥

યસ્યાઙ્કે ક્રીડમાનેન મયા વિપરિવર્તિતમ્ ।
સ મયા રાજ્યલુબ્ધેન ગાઙ્ગેયો યુધિ પાતિતઃ ॥

યદા હ્યેનં વિઘૂર્ણન્તં મદર્થં પાર્થસાયકૈઃ ।
તક્ષ્યમાણં યથા વજ્રૈઃ પ્રેક્ષમાણં શિખણ્ડિનમ્ ॥

જીર્ણસિંહમિવ પ્રાજ્ઞં નરસિંહં પિતામહમ્ ।
કીર્યમાણં શરૈર્દીપ્તૈર્દૃષ્ટ્વા મે વ્યથિતં મનઃ ॥

પ્રાડ્ભુખં સીદમાનં ચ રથાત્પરરથારુજમ્ ।
ઘૂર્ણમાનં યથા શૈલં તદા મે કશ્મલોઽભવત્ ॥

યઃ સવાણધનુષ્પાણિર્યોધયામાસ ભાર્ગવમ્ ।
બહૂન્યહાનિ કૌરવ્યઃ કુરુક્ષેત્રે મહામૃધે ॥

સમેતં પાર્થિવં ક્ષત્રં વારાણસ્યાં નદીસુતઃ ।
કન્યાર્થમાહ્વયદ્વીરો રથેનૈકેન સંયુગે ॥

યેન ચોગ્રાયુધો રાજા ચક્રવર્તી દુરાસદઃ ।
દગ્ધશ્ચાસ્ત્રપ્રતાપેન સ મયા યુધિ પાતિતઃ ॥

સ્વયં મૃત્યું રક્ષમાણઃ પાઞ્ચાલ્યં યઃ શિખણ્ડિનમ્ ।
ન બાણૈઃ પાતયામાસ સોઽર્જુનેન નિપાતિતઃ ॥

યદૈનં પતિતં ભૂમાવપશ્યં રુધિરોક્ષિતમ્ ।
તદૈવાવિશદન્યુગ્રો જ્વરો માં મુનિસત્તમ ॥

યેન સંવર્ધિતા બાલા યેન સ્મ પરિરક્ષિતાઃ । સ મયા રાજ્યલુબ્ધેન પાપેન ગુરુધાતિના ।
અલ્પકાલસ્ય રાજ્યસ્ય કૃતે મૂઢેન પાતિતઃ ॥

આચાર્યશ્ચ મહેષ્વાસઃ સર્વપાર્થિવપૂજિતઃ ।
અભિગમ્ય રણે મિથ્યા પાપેનોક્તઃ સુતં પ્રતિ ॥

તન્મે દહતિ ગાત્રાણિ યન્માં ગુરુરભાષત ।
સત્યમાખ્યાહિ રાજંસ્ત્વં યદિ જીવતિ મે સુતઃ ॥

સત્યમામર્શયન્વિપ્રો મયિ તત્પરિપૃષ્ટવાન્ ।
કુઞ્જરં ચાન્તરં કૃત્વા મિથ્યોપચરિતો મયા ॥

સુભૃશં રાજ્યલુબ્ધેન પાપેન ગુરુઘાતિના ।
સત્યકઞ્ચુકમુન્મુચ્ય મયા સ ગુરુરાહવે ॥

અશ્વત્થામા હત ઇતિ નિરુક્તઃ કુઞ્જરે હતે ।
કાઁલ્લોકાંસ્તુ ગમિષ્યામિ કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥

અઘાતયં ચ યત્કર્ણં સમરેષ્વપલાયિનમ્ ।
જ્યેષ્ઠભ્રાતરમત્યુગ્રઃ કો મત્તઃ પાપકૃત્તમઃ ॥

અભિમન્યું ચ યદ્વાલં જાતં સિંહમિવાદ્રિષુ ।
પ્રાવેશયમહં લુબ્ધો વાહિનીં દ્રોણપાલિતામ્ ॥

તદાપ્રભૃતિ વીભત્સું ન શક્નોમિ નિરીક્ષિતુમ્ ।
કૃષ્ણં ચ પુણ્ડરીકાક્ષં કિલ્વિષી ભ્રૂણહા યથા ॥

દ્રૌપદીં ચાપ્યદુઃખાર્હાં પઞ્ચપુત્રૈર્વિનાકૃતામ્ ।
શોચામિ પૃથિવીં હીનાં પઞ્ચભિઃ પર્વતૈરિવ ॥

સોઽહમાગસ્કરઃ પાપઃ પૃથિવીનાશકારકઃ ।
આસીન એવમેવેદં શોષયિષ્યે કલેવરમ્ ॥

પ્રાયોપવિષ્ટં જાનીધ્વમથ માં ગુરુઘાતિનમ્ ।
જાતિષ્વન્યાસ્વપિ યથા ન ભવેયં કુલાન્તકૃત્ ॥

ન ભોક્ષ્યે ન ચ પાનીયમુપયોક્ષ્યે કથઞ્ચન ।
શોષયિષ્યે પ્રિયાન્પ્રાણાનિહસ્થોઽહં તપોધનાઃ ॥

યથેષ્ટં ગમ્યતાં કામમનુજાને પ્રસાદ્ય વઃ ।
સર્વે મામનુજાનીત ત્યક્ષ્યામીદં કલેવરમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવચા ।

તમેવંવાદિનં પાર્થં બન્ધુશોકેન વિહ્વલમ્ ।
મૈવમિત્યબ્રવીદ્વ્યાસો નિગૃહ્ય મુનિસત્તમઃ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

અતિવેલં મહારાજ ન શોકં કર્તુમર્હસિ ।
પુનરુક્તં તુ વક્ષ્યામિ દિષ્ટમેતદિતિ પ્રભો ॥

સંયોગા વિપ્રયોગાશ્ચ જાતાનાં પ્રાણિનાં ધ્રુવમ્ ।
બુદ્ધુદા ઇવ તોયેષુ ભવન્તિ ન ભવન્તિ ચ ॥

સર્વે ક્ષયાન્તા નિચયાઃ પતનાન્તાઃ સમુચ્છ્રયાઃ ।
સંયોગા વિપ્રયોગાન્તા મરણાન્તં હિ જીવિતમ્ ॥

સુખં દુઃખાન્તમાલસ્યં દાક્ષ્યં દુઃખં સુખોદયમ્ ।
ભૂતિઃ શ્રીર્હ્રીર્ધૃતિઃ કીર્તિર્દક્ષે વસતિ નાલસે ॥

નાલં સુખાય સુહૃદો નાલે દુઃખાય શત્રવઃ ।
ન ચ પ્રજ્ઞાલમર્થેભ્યો ન સુખેભ્યોઽપ્યલં ધનમ્ ॥

યથા સૃષ્ટોઽસિ કૌન્તેય ધાત્રા કર્મસુ તત્ક્રરુ ।
અત એવ હિ સિદ્ધિસ્તે નેશસ્ત્વં હ્યાત્મનો નૃપ ॥