મહાભારત · અધ્યાય 12.237

પ્રિયઃ સર્વસ્ય લોકસ્ય સર્વસત્વાભિનન્દિતઃ ।
ગુણૈઃ તર્પૈરુપેતશ્ચ કોન્વસ્તિ ભુવિ માનવઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્ર તે વર્તયિષ્યામિ પૃચ્છતો ભરતર્ષભ ।
ઉગ્રસેનસ્ય સંવાદં નારદે કેશવસ્ય ચ ॥
ઉગ્રસેન ઉવાચ ।

યસ્ય સન્કલ્પતે લોકો નારદસ્ય પ્રકીર્તને ।
મન્યે સ ગુણસમ્પન્નો બ્રૂહિ તન્મમ પૃચ્છતઃ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

કુકુરાધિપ યાન્મન્યે શૃણુ તાન્મે વિવક્ષતઃ ।
નારદસ્ય ગુણાન્સાધૂન્સન્ક્ષેપેણ નરાધિપ ॥

ન ચારિત્રનિમિત્તોઽસ્યાહન્કારો દેહપાતનઃ ।
અભિન્નશ્રુતચારિત્રસ્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

અરતિઃ ક્રોધચાપલ્યે ભયં નૈતાનિ નારદે ॥
અદીર્ઘસૂત્રઃ શૂરશ્ચ તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

ઉપાસ્યો નારદો બાઢં વાચિ નાસ્ય વ્યતિક્રમઃ ।
કામતો યદિ વા લોભાત્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

અધ્યાત્મવિધિતત્ત્વજ્ઞઃ ક્ષાન્તઃ શક્તો જિતેન્દ્રિયઃ ।
ઋજુશ્ચ સત્યવાદી ચ તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

તેજસા યશસા બુદ્ધ્યા જ્ઞાનેન વિનયેન ચ ।
જન્મના તપસા વૃદ્ધસ્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

સુશીલઃ સુખસંવેશઃ સુભોજઃ સ્વાદરઃ શુચિઃ ।
સુવાક્યશ્ચાપ્યનીર્ષ્યશ્ચ તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

કલ્યાણં કુરુતે બાઢં પાપમસ્મિન્ન વિદ્યતે ।
ન પ્રીયતે પરાનર્થૈસ્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

વેદશ્રૂતિભિરાખ્યાનૈરર્થાનભિજિગીષતિ ।
તિતિક્ષુરનવજ્ઞશ્ચ તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

સમત્વાચ્ચ પ્રિયો નાસ્તિ નાપ્રિયશ્ચ કથઞ્ચન ।
મનોઽનુકૂલવાદી ચ તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

બહુશ્રુતશ્ચિત્રકથઃ પણ્ડિતોઽનલસોઽશઠઃ ।
અદીનોઽક્રોધનોઽલુબ્ધસ્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

નાર્થે ધને વા કામે વા ભૂતપૂર્વોઽસ્ય વિગ્રહઃ ।
દોષાશ્ચાસ્ય સમુચ્છિન્નાસ્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

દૃઢભક્તિરનિન્દ્યાત્મા શ્રુતવાનનૃશંસવાન્ ।
વીતસમ્મોહદોષશ્ચ તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

અસક્તઃ સર્વસઙ્ગેષુ સક્તાત્મેવ ચ લક્ષ્યતે ।
અદીર્ઘસંશયો વાગ્મી તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

સમાધિર્નાસ્ય કામાર્થૈ નાત્માનં સ્તૌતિ કર્હિચિત્ ।
અનીર્ષુર્મૃદુસંવાદસ્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

નાહન્કારે મુક્તિરસ્ય ચારિત્રે બુદ્ધિરાસ્થિતા । વેદાર્થવિદ્વિભાગેન યજ્ઞવિદ્યોગવિત્કવિઃ ।
ભક્તિમાન્ય સદા વિદ્વાંસ્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

ત્રિગુણં ગુણભોક્તારં પઞ્ચયજ્ઞાત્મકં તથા ।
યથાવત્સ વિજાનાતિ તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

કલ્યાણં કુરુતે બાઢં પાપમસ્મિન્ન વિદ્યતે । ન પ્રીયતે પરાનર્થૈસ્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજ્યતે ॥

લોકસ્ય વિવિધં ચિત્તં પ્રેક્ષતે ચાપ્યકુત્સયન્ ।
સંસર્ગવિદ્યાકુશલસ્તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

નાસૂયત્યાગમં કઞ્ચિત્સ્વનયેનોપજીવતિ ।
અબન્ધ્યકાલોઽવશ્યાત્મા તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

કૃતશ્રમઃ કૃતપ્રજ્ઞો ન ચ તૃપ્તઃ સમાધિતઃ ।
નિત્યયુક્તોઽપ્રમત્તશ્ચ તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

નાપત્રપશ્ચ યુક્તશ્ચ નિયુક્તઃ શ્રેયસે પરૈઃ ।
અભેત્તા પરગુહ્યાનાં તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

ન હૃષ્યત્યર્થલાભેષુ નાલાભે તુ વ્યથત્યપિ ।
સ્થિરબુદ્ધિરસક્તાત્મા તસ્માત્સર્વત્ર પૂજિતઃ ॥

તં સર્વગુણસમ્પન્નં દક્ષં શુચિમનામયમ્ ।
કાલજ્ઞં ચ પ્રિયજ્ઞં ચ કઃ પ્રિયં ન કરિષ્યતિ ॥

ઇત્યુક્તઃ સમ્પ્રશસ્યૈનમુગ્રસેનો ગતો ગૃહાત્ ।
આસ્તે કૃષ્ણસ્તથૈકાન્તે પર્યઙ્કે રત્નભૂષિતે ॥

કદાચિત્તત્ર ભગવાન્પ્રવિવેશ મહામુનિઃ ।
તમભ્યર્ચ્ય યથાન્યાયં તૂષ્ણીમાસ્તે જનાર્દનઃ ॥

તં ખિન્નમિવ સંલક્ષ્ય કેશવં વાક્યમબ્રવીત્ । કિમિદં કેશવ તવ વૈમનસ્યં જનાર્દન ।
અભૂતપૂર્વં ગોવિન્દ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ॥
શ્રીવાસુદેવ ઉવાચ ।

નાસુહૃત્પરમં મેઽદ્ય નાપદોઽર્હતિ વેદિતુમ્ ।
અપણ્ડિતો વાપિ સુહૃત્પણ્ડિતો વાઽપ્યનાત્મવાન્ ॥

સ ત્વં સુહૃચ્ચ વિદ્વાંશ્ચ જિતાત્મા શ્રોતુમર્હસિ ।
અપ્યેતદ્ધૃદિ યદ્દુઃખં તદ્ભવાઞ્શ્રોતુમર્હતિ ॥

દાસ્યમૈશ્વર્યવાદેન જ્ઞાતીનાં ચ કરોમ્યહમ્ ।
દ્વિષન્તિ સતતં ક્રુદ્ધા જ્ઞાતિસમ્બન્ધિવાન્ધવાઃ ॥

દિવ્યા અપિ તથા ભોગા દત્તાસ્તેષાં મયા પૃથક્ ।
તથાઽપિ ચ દ્વિષન્તો માં વર્તન્તે ચ પરસ્પરમ્ ॥
નારદ ઉવાચ ।

અનાયસેન શસ્ત્રેણ પરિમૃજ્યાનુમૃજ્ય ચ ।
જિહ્વામુદ્ધર ચૈતેષાં ન વક્ષ્યન્તિ તતઃ પરમ્ ॥
ભગવાનુવાચ ।

અનાયસં કથં વિન્દ્યાં શસ્ત્રં મુનિવરોત્તમ ।
યેનષામુદ્ધરે જિહ્વાં બ્રૂહિ તન્મે યથાતથમ્ ॥
નારદ ઉવાચ ।

ગોહિરણ્યં ચ વાસાંસિ રત્નાદ્યં યદ્ધનં બહુ ।
આસ્યે પ્રક્ષિપ ચૈતેષાં શસ્ત્રમેતદનાયસમ્ ॥

સુહૃત્સમ્બન્ધિમિત્રાણાં ગુરૂણાં સ્વજનસ્ય ચ ।
આખ્યાતં શસ્રમેતદ્ધિ તેન ચ્છિન્ધિ પુનઃ પુનઃ ॥

તવૈશ્વર્યપ્રદાનાનિ શ્લાધ્યમેષાં વચાંસિ ચ ।
સમર્થં ત્વામભિજ્ઞાય પ્રવદન્તિ ચ તે નરાઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તતઃ પ્રહસ્ય ભગવાન્સમ્પૂજ્ય ચ મહામુનિમ્ ।
તથાઽકરોન્મહાતેજા મુનિવાક્યેન ચોદિતઃ ॥

એવમ્પ્રભાવો બ્રહ્મર્ષિર્નારદો મુનિસત્તમઃ ।
પૃષ્ટવાનસિ યન્માં ત્વં તદુક્તં રાજસત્તમ ॥

સર્વધર્મહિતે યુક્તાઃ સત્યધર્મપરાયણાઃ । લોકપ્રિયત્વં ગચ્છન્તિ જ્ઞાનવિજ્ઞાનકોવિદાઃ ॥