મહાભારત · અધ્યાય 12.232

શતક્રતુરથાપશ્યદ્બલેર્દીપ્તાં મહાત્મનઃ ।
સ્વરૂપિણીં શરીરાદ્ધિ નિષ્ક્રામન્તીં તદા શ્રિયમ્ ॥

તાં દૃષ્ટ્વા પ્રભયા દીપ્તાં ભગવાન્પાકકશાસનઃ ।
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયનો બલિં પપ્રચ્છ વાસવઃ ॥

બલે કેયમપક્રાન્તા રોચમાના શિખણ્ડિની ।
ત્વત્તઃ સ્થિતા સકેયૂરા દીપ્યમાના સ્વતેજસા ॥
બલિરુવાચ ।

ન હીમામાસુરીં વેદ્મિ ન દૈવીં ચ ન માનુષીમ્ ।
ત્વમેનાં પૃચ્છ વા મા વા યથેષ્ટં કુરુ વાસવ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

કા ત્વં બલેરપક્રાન્તા રોચમાના શિખણ્ડિની ।
અજાનતો મમાચક્ષ્વ નામધેયં શુચિસ્મિતે ॥

કા ત્વં તિષ્ઠસિ મામેવં દીપ્યમાના સ્વતેજસા ।
હિત્વા દૈત્યવરં સુભ્રુ તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ॥
શ્રીરુવાચ ।

ન માં વિરોચનો વેદ નાયં વૈરોચનો બલિઃ ।
આહુર્માં દુઃસહેત્યેવં વિધિત્સેતિ ચ માં વિદુઃ ॥

ભૂતિર્લક્ષ્મીતિ મામાહુઃ શ્રીરિત્યેવ ચ વાસવ ।
ત્વં માં શક્ર ન જાનીષે સર્વે દેવા ન માં વિદુઃ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

કિમિદં ત્વં મમ કૃતે ઉતાહો બલિનઃ કૃતે ।
દુઃસહે વિજહાસ્યેનં ચિરસંવાસિની સતી ॥
શ્રીરુવાચ ।

નો ધાતા ન વિધાતા માં વિદધાતિ કથઞ્ચન ।
કાલસ્તુ શક્ર પર્યાગાન્મૈવં શક્રાવમન્યથાઃ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

કથં ત્વયા બલિસ્ત્યક્તઃ કિમર્થં વા શિખણ્ડિનિ ।
કથં ચ માં ન જહ્યાસ્ત્વં તન્મે બ્રૂહિ શુચિસ્મિતે ॥
શ્રીરુવાચ ।

સત્યે સ્થિતાઽસ્મિ દાને ચ વ્રતે તપસિ ચૈવ હિ ।
પરાક્રમે ચ ધર્મે ચ પરાચીનસ્તતો બલિઃ ॥

બ્રહ્મણ્યોઽયં પુરા ભૂત્વા સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ ।
અભ્યસૂયન્બ્રાહ્મણાન્વૈ ઉચ્છિષ્ટશ્ચાસ્પૃશદ્ધૃતમ્ ॥

યજ્ઞશીલઃ સદા ભૂત્વા મામેવ યજતે સ્વયમ્ ।
તતઃ પ્રહાય મૂઢાત્મા કાલેનોપનિપીડિતઃ ॥

અપક્રાન્તા તતઃ શક્ર ત્વયિ વત્સ્યામિ વાસવ ।
અપ્રમત્તેન ધાર્યાઽસ્મિ તપસા વિક્રમેણ ચ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

કોઽસ્તિ દેવમનુષ્યેષુ સર્વભૂતેષુ વા પુમાન્ ।
યસ્ત્વામેકો વિષહિતું શક્નુયાત્કમલાલયે ॥
શ્રીરુવાચ ।

નૈવ દેવો ન ગન્ધર્વો નાસુરો નં ચ ન્રાક્ષસઃ ।
યો મામેકો વિષહિતું શક્તઃ કશ્ચિત્પુરન્દર ॥
શક્ર ઉવાચ ।

તિષ્ઠેથા મયિ નિત્યં ત્વં યથા તદ્બ્રૂહિ મે શુભે ।
તત્કરિષ્યામિ તે વાક્યમૃતં તદ્વક્તુમર્હસિ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

સ્થાસ્યામિ નિત્યં દેવેન્દ્ર યથા ત્વયિ નિબોધ તત્ ।
વિધિના વેદદૃષ્ટેન ચતુર્ધા વિભજસ્વ મામ્ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

અહં વૈ ત્વાં નિધાસ્યામિ યથાશક્તિ યથાબલમ્ ।
ન તુ મેઽતિક્રમઃ સ્યાદ્વૈ સદા લક્ષ્મિ તવાન્તિકે ॥

ભૂમિરેવ મનુષ્યેષુ ધારિણી ભૂતભાવિની ।
સા તે પાદં તિતિક્ષેત સમર્થા હીતિ મે મતિઃ ॥
શ્રીરુવાચ ।

એષ મે નિહિતઃ પાદો યોઽયં ભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
દ્વિતીયં શક્ર પાદં મે તસ્માત્સુનિહિતં કુરુ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

આપ એવ મનુષ્યેષુ દ્રવન્ત્યઃ પરિધારણે ।
તાસ્તે પાદં તિતિક્ષન્તામલમાપસ્તિતિક્ષિતુમ્ ॥
શ્રીરુવાચ ।

એષ મે નિહિતઃ પાદો યોઽયમપ્સુ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
તૃતીયં શક્ર પાદં મે તસ્માત્સુનિહિતં કુરુ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

યસ્મિન્વેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ યસ્મિન્દેવાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
તૃતીયં પાદમગ્નિસ્તે સુધૃતં ધારયિષ્યતિ ॥
શ્રીરુવાચ ।

એષ મે નિહિતઃ પાદો યોઽયમગ્નૌ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
ચતુર્થં શક્ર પાદં મે તસ્માત્સુનિહિતં કુરુ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

યે વૈ સન્તો મનુષ્યેષુ બ્રહ્મણ્યાઃ સત્યવાદિનઃ ।
તેતે પાદં તિતિક્ષન્તામલં સન્તસ્તિતિક્ષિતુમ્ ॥
શ્રીરુવાચ ।

એષ મે નિહિતઃ પાદો યોઽયં સત્સુ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
એવં હિ નિહિતાં શક્ર ભૂતેષુ પરિધત્સ્વ મામ્ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

ભૂમિશુદ્ધિં તતઃ કૃત્વા અદ્ભિઃ સન્તર્પયન્તિ યે ।
ભૂતાનિ ચ યજન્ત્યગ્નૌ તેષાં ત્વમનપાયિની ॥

યે ક્રિયાભિઃ સુરક્તાભિર્હેતુયુક્તાઃ સમાહિતાઃ । જ્ઞાનવન્તો વિવત્સાયાં લબ્ધા માદ્યન્તિ યોગિનઃ ॥

ભૂતાનામિહ યો વૈ ત્વાં મયા વિનિહિતાં સતીમ્ ।
ઉપહન્યાત્સ મે દ્વેષ્યસ્તથા શૃણ્વન્તુ મે વચઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તથેતિ ચોક્ત્વા સા ભ્રષ્ટા સર્વલોકનમસ્કૃતા । વાસવં પાલયામાસ સા દેવી કમલાલયા ॥

તતસ્ત્યક્તઃ શ્રિયા રાજા દૈત્યાનાં બલિરબ્રવીત્ ॥

યાવત્પુરસ્તાત્પ્રતપેત્તાવદ્વૈ દક્ષિણાં દિશમ્ ।
પશ્ચિમાં તાવદેવાપિ તથોદીચીં દિવાકરઃ ॥

તથા મધ્યન્દિને સૂર્યો નાસ્તમેતિ યદા તદા ।
પુનર્દેવાસુરં યુદ્ધં ભાવિ જેતાઽસ્મિ વસ્તદા ॥

સર્વલોકાન્યદાઽદિત્યો મધ્યસ્થસ્તાપયિષ્યતિ ।
તદા દેવાસુરે યુદ્ધે જેતાઽહં ત્વાં શતક્રતો ॥
શક્ર ઉવાચ ।

બ્રહ્મણાઽસ્મિ સમાદિષ્ટો ન હન્તવ્યો ભવાનિતિ ।
તેન તેઽહં બલે વજ્રં ન વિમુઞ્જામિ મૂર્ધનિ ॥

યથેષ્ટં ગચ્છ દૈત્યેન્દ્ર સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ મહાસુર ॥

આદિત્યો નૈવ તપિતા કદાચિન્મધ્યતઃ સ્થિતઃ ।
સ્થાપિતો હ્યસ્ય સમયઃ પૂર્વમેવ સ્વયમ્ભુવા ॥

અજસ્રં પરિયાત્યેષ સત્યેનાવતપન્પ્રજાઃ । અયનં તસ્ય ષણ્માસા ઉત્તરં દક્ષિણં તથા ।
યેન સંયાતિ લોકેષુ શીતોષ્ણે વિસૃજન્રવિઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તુ દૈત્યેન્દ્રો બલિરિન્દ્રેણ ભારત ।
જગામ દક્ષિણામાશામુદીચીં તુ પુરન્દરઃ ॥

ઇત્યેતદ્બલિના ગીતમનહન્કારસઞ્જ્ઞિતમ્ ।
વાક્યં શ્રુત્વા સહસ્રાક્ષઃ સ્વમેવારુરુહે તદા ॥