મહાભારત · અધ્યાય 12.230

યયા બુદ્ધ્યા મહીપાલો ભ્રષ્ટશ્રીર્વિચરેન્મહીમ્ ।
કાલદણ્ડવિનિષ્પિષ્ટસ્તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
વાસવસ્ય ચ સંવાદં બલેર્વૈરોચનસ્ય ચ ॥

પિતામહમુપાગમ્ય પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ ।
સર્વાનેવાસુરાઞ્જિત્વા બલિં પપ્રચ્છ વાસવઃ ॥

યસ્ય સ્મ દદતો વિત્તં ન કદાચન હીયતે ।
તં બલિં નાધિગચ્છામિ બ્રહ્મન્નાચક્ષ્વ મે બલિમ્ ॥

સ વાયુર્વરુણશ્ચૈવ સ રવિઃ સ ચ ચન્દ્રમાઃ ।
સોઽગ્નિસ્તપતિ ભૂતાનિ જલં ચ સ ભવત્યુત ॥

તં બલિં નાધિગચ્છામિ બ્રહ્મન્નાચક્ષ્વ મે બલિમ્ ।
સ એવ હ્યસ્તમયતે સ સ્મ વિદ્યોતતે દિશઃ ॥

સ વર્ષતિ સ્મ વર્ષાણિ યથાકાલમતન્દ્રિતઃ ।
તં બલિં નાધિગચ્છામિ બ્રહ્મન્નાચક્ષ્વ મે બલિમ્ ॥
બ્રહ્મોવાચ ।

નૈતત્તે સાધુ મઘવન્યદેનમનુપૃચ્છસિ ।
પૃષ્ટસ્તુ નાનૃતં બ્રૂયાત્તસ્માદ્વક્ષ્યામિ તે બલિમ્ ॥

ઉષ્ટ્રેષુ યદિ વા ગોષુ ખરેષ્વશ્વેષુ વા પુનઃ ।
વરિષ્ઠો ભવિતા જન્તુઃ શૂન્યાગારે શચીપતે ॥
શક્ર ઉવાચ ।

યદિ સ્મ બલિના બ્રહ્મઞ્શૂન્યાગારે સમેયિવાન્ ।
હન્યામેનં ન વા હન્યાં તદ્બ્રહ્મન્નનુશાધિ મામ્ ॥
બ્રહ્મોવાચ ।

મા સ્મ શક્ર બલિં હિંસીર્ન બલિર્વધમર્હતિ ।
ન્યાયસ્તુ શક્ર પ્રષ્ટવ્યસ્ત્વયા વાસવ કામ્યયા ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

એવમુક્તો ભગવતા મહેન્દ્રઃ પૃથિવીં તદા ।
ચચારૈરાવતસ્કન્ધમધિરુહ્ય શ્રિયા વૃતઃ ॥

તતો દદર્શ સ બલિં ખરવેષેણ સંવૃતમ્ ।
યથાખ્યાતં ભગવતા શૂન્યાગારકૃતાલયમ્ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

ખરયોનિમનુપ્રાપ્તસ્તુપભક્ષોઽસિ દાનવ ।
ઇદં તે યોનિરસમા શોચસ્યાહો ન શોચસિ ॥

અદૃષ્ટં વત પશ્યામિ દ્વિષતાં વશમાગતમ્ ।
શ્રિયા વિહીનં મિત્રૈશ્ચ ભ્રષ્ટૈશ્વર્યપરાક્રમમ્ ॥

યત્તદ્યાનસહસ્રૈસ્ત્વં જ્ઞાતિભિઃ પરિવારિતઃ ।
લોકાન્પ્રતાપયન્સર્વાન્યાસ્યસ્માનવિતર્કયન્ ॥

ત્વન્મુખાશ્ચૈવ દૈતેય વ્યતિષ્ઠંસ્તવ શાસને ।
અકૃષ્ટપચ્યા પૃથિવી તવૈશ્વર્યે બભૂવ હ ॥

ઇદં ચ તેઽદ્ય વ્યસનં શોચસ્યાહો ન શોચસિ ।
યદાઽતિષ્ઠઃ સમુદ્રસ્ય પૂર્વકૂલે વિલેલિખન્ ॥

જ્ઞાતિભ્યો વિભજન્વિત્તં તદાસીત્તે મનઃ કથમ્ ।
યત્તે સહસ્રસમિતા નનુતુર્દેવસોષિતઃ ॥

બહૂનિ વર્ષપૂગાનિ વિહારે દીપ્યતઃ શ્રિયા ।
સર્વાઃ પુષ્કરમાલિન્યઃ સર્વાઃ કાઞ્ચનસપ્રભાઃ ॥

કથમદ્ય તદા ચૈવ મનસ્તે દાનવેશ્વર ।
છત્રં તવાસીત્સુમહત્સૌવર્ણં રત્નભૂષિતમ્ ॥

નનૃતુસ્તત્ર ગન્ધર્વાઃ ષટ્્સહસ્રાણિ સપ્તચા ।
યૂપસ્તવાસીત્સુમહાન્યજતઃ સર્વકાઞ્ચનઃ ॥

યત્રાદદઃ સહસ્રાણિ અયુતાનાં ગવાં દશ ।
અનન્તરં સહસ્રેણ તદાઽસીદ્દૈત્યા કા મતિઃ ॥

યદા ચ પૃથિવીં સર્વાં યજમાનોઽનુપર્યગાઃ ।
શમ્યાક્ષેપેણ વિધિના તદાઽસીત્કિન્તુ તે હૃદિ ॥

ન તે પશ્યામિ ભૃઙ્ગારં ન ચ્છત્રં વ્યજનં ન ચ ।
બ્રહ્મદત્તાં ચ તે માલાં ન પશ્યામ્યસુરાધિપ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તતઃ પ્રહસ્ય સ બલિર્વાસવેન સમીરિતમ્ ।
નિશમ્ય માનગમ્ભીરં સુરરાજમથાબ્રવીત્ ॥

અહો હિ તવ બાલિશ્યમિહ દેવગણાધિપ । અયુક્તં દેવરાજસ્ય તવ કષ્ટમિદં વચઃ ॥

ન ત્વં પશ્યસિ ભૃઙ્ગારં ન ચ્છન્નં વ્યજનં ન ચ ।
બ્રહ્મદત્તાં ચ મે માલાં ન ત્વં દ્રક્ષ્યસિ વાસવ ॥

ગુહાયાં નિહિતાનિ ત્વં મમ રત્નાનિ પૃચ્છસિ ।
યદા મે ભવિતા કાલસ્તદા ત્વં તાનિ દ્રક્ષ્યસિ ॥

ન જાનીષે ભવાન્સિદ્ધિં શુભાઙ્ગસ્વરૂપરૂપિણીમ્ । કાલેન ભવિતા સર્વો નાત્ર ગચ્છતિ વાસવ ॥

ન ત્વેતદનુરૂપં તે યશસો વા કુલસ્ય ચ ।
સમૃદ્ધાર્થોઽસમૃદ્ધાર્થં યન્માં કત્થિતુમિચ્છસિ ॥

ન હિ દુઃખેષુ શોચન્તે ન પ્રહૃષ્યન્તિ ચર્દ્ધિષુ ।
કૃતપ્રજ્ઞાઃ જ્ઞાનતૃપ્તાઃ ક્ષાન્તાઃ સન્તો મનીષિણઃ ॥

ત્વં તુ પ્રાકૃતયા બુદ્ધ્યા પુરન્દર વિકત્થસે ।
યદાઽહમિવ ભાવી સ્યાસ્તદા નૈવં વદિષ્યસિ ॥

ઐશ્વર્યમદમત્તો માં સ ત્વં કિઞ્ચિન્ન બુદ્ધ્યસે । રાજ્યાદ્વિનિપતાનેન સોહં ન ત્વપરાજિતઃ ॥