મહાભારત · અધ્યાય 12.208

પિતામહ મહાપ્રાજ્ઞ યુધિ સત્યપરાક્રમ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ કાર્ત્સ્ન્યેન વૃષ્ણમવ્યયમીશ્વરમ્ ॥

યચ્ચાસ્ય તેજઃ સુમહદ્યચ્ચ કર્મ પુરા કૃતમ્ ।
તન્મે સર્વં યથાતત્ત્વં બ્રૂહિ ત્વં પુરુષર્ષભ ॥

તિર્યગ્યોનિગતો રૂપં કથં ધારિતવાન્પ્રભુઃ ।
કેન કાર્યનિસર્ગેણ તમાખ્યાહિ મહાબલ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

પુરાઽહં મૃગયાં યાતો માર્કણ્ડેયાશ્રમે સ્થિતઃ ।
તત્રાપશ્યં મુનિગણાન્સમાસીનાન્સહસ્રશઃ ॥

તતસ્તે મધુપર્કેણ પૂજાં ચક્રુરથો મયિ । પ્રતિગૃહ્ય ચ તાં પૂજાં ચક્રુરથો મયિ ।

કથૈષા કથિતા તત્ર કશ્યપેન મહર્ષિણા ।
મનઃ પ્રહ્વાદિનીં દિવ્યાં તામિહૈકમનાઃ શૃણુ ॥

પુરા દાનવમુખ્યા હિ ક્રોધલોભસમન્વિતાઃ ।
બલેન મત્તાઃ શતશો નરકાદ્યા મહાસુરાઃ ॥

તથૈવ ચાન્યે બહવો દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
ન સહન્તે સ્મ દેવાનાં સમૃદ્ધિં તામનુત્તમામ્ ॥

નરાકાદ્યા મહાઘોરા હિરણ્યાક્ષમુપાશ્રિતાઃ ।
ઉદ્યોગં પરમં ચક્રુર્દેવાનાં નિગ્રહે તદા ॥

નિયુતં વત્સરાણાં તુ વાયુભક્ષોઽભવત્તદા । હિરણ્યાક્ષો મહારૌદ્રો લેભે દેવાત્પિતામહાત્ ।
વરાનચિન્ત્યાનતુલાઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

દાનવૈરર્દ્યમાનાસ્તુ દેવા દેવર્ષયસ્તથા ।
ન શર્મ લેભિરે રાજન્ક્લિશ્યમાનાસ્તતસ્તતઃ ॥

પૃથિવીમાર્તરૂપાં તે સમપશ્યન્દિવૌકસઃ । દાનવૈરભિસન્કીર્ણાં ઘોરરૂપૈર્મહાબલૈઃ ।
ભારાર્તામપ્રહૃષ્ટાં ચ દુઃખિતાં સન્નિમજ્જતીમ્ ॥

ગૃહીત્વા પૃથિવી દેવી પાતાલે ન્યવસત્તદા । તતસ્ત્રૈલોક્યમખિલં નિરોષધિગણાન્વિતમ્ ।
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારમભૂત્સર્વં સમન્તતઃ ॥

અથાદિતેયાઃ સન્ત્રસ્તા બ્રહ્માણમિદમબ્રુવન્ ।
કથં શક્ષ્યામહે બ્રહ્મન્દાનવૈરભિમર્દનમ્ ॥

હિરણ્યાક્ષેણ ભગવન્ગૃહીતેયં વસુન્ધરા ।
ન શક્ષ્યામો વયં તત્ર પ્રવેષ્ટું જલદુર્ગમમ્ ॥

તાનાહ ભગવાન્બ્રહ્મા મુનિરેવ પ્રસાદ્યતામ્ ।
અગસ્ત્યોઽસૌ મહાતેજાઃ પાતુ તજ્જલમઞ્જસા ॥

તથેતિ ચોક્ત્વા તે દેવા મુનિમૂચુર્મુદાન્વિતાઃ ।
ત્રાયસ્વ લોકાન્વિપ્રર્ષે જલમેતત્ક્ષયં નય ॥

તથેતિ ચોક્ત્વા ભગવાન્કાલાનલસમદ્યુતિઃ ।
ધ્યાયઞ્જલાદનિવહં સ ક્ષણેન પપૌ જલમ્ ॥

શોષિતે તુ સમુદ્રે ચ દેવાઃ સર્ષિપુરોગમાઃ । બ્રહ્માણં પ્રણિપત્યોચુર્મુનિના શોષિતં જલમ્ ।
ઇતિ ભૂયઃ સમાચક્ષ્વ કિં કરિષ્યામહે વિભો ॥

સ્વયમ્ભૂસ્તાનુવાચેદં નિસૃષ્ટોઽત્ર વિધિર્મયા ॥

તે વરેણાભિસમ્પન્ના બલેન ચ મદેન ચ । નાવબુદ્ધ્યન્તિ સમ્મૂઢા વિષ્ણુમવ્યક્તદર્શનમ્ ।
વરાહરૂપિણં દેવમધૃષ્યમમરૈરપિ ॥

એષ વેગેન ગત્વા હિ યત્ર તે દાનવાધમાઃ । અન્તર્ભૂમિગતા ઘોરા નિવસન્તિ સહસ્રશઃ ।
શમયિષ્યતિ તચ્છ્રુત્વા જહૃષુઃ સુરસત્તમાઃ ॥

તતો વિષ્ણુર્મહાતેજા વારાહં રૂપમાસ્થિતઃ ।
અન્તર્ભૂમિં સમ્પ્રવિશ્ય જગામ દિતિજાન્પ્રતિ ॥

દૃષ્ટ્વા ચ સહિતાઃ સર્વે દૈત્યાઃ સત્વમમાનુષમ્ ।
પ્રસહ્ય તરસા સર્વે સન્તસ્થુઃ કાલમોહિતાઃ ॥

તતસ્તે સમભિદ્રુત્ય વરાહં જગૃહુઃ સમમ્ ।
સન્ક્રુદ્ધાશ્ચ વરાહં તં વ્યકર્ષન્ત સમન્તતઃ ॥

દાનવેન્દ્રા મહાકાયા મહાવીર્યબલોચ્છ્રિતાઃ ।
નાશક્નુવંશ્ચ કિઞ્ચિત્તે તસ્ય કર્તું તદા વિભો ॥

તતોઽગચ્છન્વિસ્મયં તે દાનવેન્દ્રા ભયં તથા ।
સંશયં ગતમાત્માનં મેનિરે ચ સહસ્રશઃ ॥

તતો દેવાધિદેવઃ સ યોગાત્મા યોગસારથિઃ ।
યોગમાસ્થાય ભગવાંસ્તદા ભરતસત્તમ ॥

વિનનાદ મહાનાદં ક્ષોભયન્દૈત્યદાનવાન્ ।
સન્નાદિતા યેન લોકાઃ સર્વાશ્ચૈવ દિશો દશ ॥

તેન સન્નાદશબ્દેન લોકાનાં ક્ષોભ આગમત્ ।
સંશ્રાન્તાશ્ચ દિશઃ સર્વા દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ॥

નિર્વિચેષ્ટં જગચ્ચાપિ બભૂવાતિભૃશં તદા ।
સ્થાવરં જઙ્ગમં ચૈવ તેન નાદેન મોહિતમ્ ॥

તતસ્તે દાનવાઃ સર્વે તેન નાદેન ભીષિતાઃ ।
પેતુર્ગતાસવશ્ચૈવ વિષ્ણુતેજઃ પ્રમોહિતાઃ ॥

ત્રસ્તાંશ્ચ દેવાનાલોક્ય બ્રહ્મા પ્રાહ પિતામહઃ । યોગેશ્વરોઽયં ભગવાન્વારાહં રૂપમાસ્થિતઃ ।
નર્દમાનોઽત્ર સંયાતિ મા ભૈષ્ટ સુરસત્તમાઃ ॥

એવમુક્ત્વા તતો બ્રહ્મા નમશ્ચક્રે પિતામહઃ ।
દેવતા મુનયશ્ચૈવ વિષ્ણું વૈ મુક્તિહેતવે ॥

તતો હરિર્મહાતેજા બ્રહ્માણમભિનન્દ્ય ચ । રસાતલગતશ્ચાપિ વરાહસ્ત્રિદશદ્વિષામ્ ।
ખુરૈર્વિદારયામાસ માંસમેદોસ્થિસઞ્ચયાન્ ॥

નાદેન તેન મહતા સનાતન ઇતિ સ્મૃતઃ ।
પદ્મનાભો મહાયોગી ભૂતાત્મા ભૂતભાવનઃ ॥

તતો દેવગણાઃ સર્વે પિતામહમુપાદ્રવન્ ।
તત્ર ગત્વા મહાત્માનમૂચુશ્ચૈવ જગત્પતિમ્ ॥

નાદોઽયં કીદૃશો દેવ નેતં વિદ્મ વયં પ્રભો । કોસૌ હિ કસ્ય વા નાદો યેન વિહ્વલિતં જગત્ ।
દેવાશ્ચ દાનવાશ્ચૈવ મોહિતાસ્તસ્ય તેજસા ॥

એતસ્મિન્નન્તરે વિષ્ણુર્વારાહં રૂપમાસ્થિતઃ ।
ઉદતિષ્ઠન્મહાબાહો સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ ॥
પિતામહ ઉવાચ ।

દિવ્યં------ યુદ્ધમાસીન્મહાત્મનોઃ ।
હિરણ્યાક્ષસ્ય વિષ્ણોશ્ચ સર્વસન્ક્ષોભકારણમ્ ॥

જઘાન ચ હિરણ્યાક્ષમન્તર્ભૂમિગતં હરિઃ । તદાકર્ણ્ય મહાતેજા બ્રહ્મા મધુરમબ્રવીત્ ॥
પીતામહ ઉવાચ ।

નિહત્ય દાનવપતીન્મહાવર્ષ્મા મહાબલઃ ।
એષ દેવો મહાયોગી ભૂતાત્મા ભૂતભાવનઃ ॥

સર્વભૂતેશ્વરો યોગી મુનિરાત્મા તથાઽત્મનઃ ।
સ્થિરીભવત કૃષ્ણોઽયં સર્વવિધ્નવિનાશનઃ ॥

કૃત્વા કર્માતિસાધ્વેતદશક્યમમિતપ્રભઃ ।
સમાયાતઃ સ્વમાત્માનં મહાભાગો મહાદ્યુતિઃ ॥

પદ્મનાભો મહાયોગી પુરાણપુરુષોત્તમઃ ।
ન સન્તાપો ન ભીઃ કાર્યા શોકો વા સુરસત્તમૈઃ ॥

વિધિરેષ પ્રભાવશ્ચ કાલઃ સન્ક્ષયકારકઃ ।
લોકાન્ધારયતા તેન નાદો મુક્તો મહાત્મના ॥

સ એષ હિ મહાબાહુઃ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ ।
અચ્યુતઃ પુણ઼્ડરીકાક્ષઃ સર્વભૂતાદિરીશ્વરઃ ॥