મહાભારત · અધ્યાય 12.207

કે પૂર્વમાસન્પતયઃ પ્રજાનાં ભરતર્ષભ ।
કે ચર્ષયો મહાભાગા દિક્ષુ પ્રત્યેકશઃ સ્થિતાઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

શ્રૂયતાં ભરતશ્રેષ્ઠ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
પ્રજાનાં પતયો યે ચ દિક્ષુ યે ચર્ષયઃ સ્મૃતાઃ ॥

એકઃ સ્વયમ્ભૂર્ભગવાનાદ્યો બ્રહ્મા સનાતનઃ ।
બ્રહ્મણઃ સપ્ત વૈ પુત્રા મહાત્માનઃ સ્વયમ્ભુવઃ ॥

મરીચિરત્ર્યઙ્ગિરસૌ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ।
વસિષ્ઠશ્ચ મહાભાગઃ સદૃશો વૈ સ્વયમ્ભુવા ॥

સપ્ત બ્રહ્મણ ઇત્યેતે પુરાણે નિશ્ચયં ગતાઃ ।
અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વાનેવ પ્રજાપતીન્ ॥

અત્રિવંશતમુત્પન્નો બ્રહ્મયોનિઃ સનાતનઃ ।
પ્રાચનવર્હિર્ભગવાંસ્તસ્માત્પ્રાચેતસો દશ ॥

દશાનાં તનયસ્ત્વેકો દક્ષો નામ પ્રજાપતિઃ ।
તસ્ય દ્વે નામની લોકે દક્ષઃ ક ઇતિ ચોચ્યતે ॥

મરીચેઃ કશ્યપઃ પુત્રસ્તસ્ય દ્વે નામની સ્મૃતે ।
અરિષ્ટનેમિરિત્યેકે કશ્યપેત્યપરે વિદુઃ ॥

અત્રેશ્ચૈવૌરસઃ શ્રીમાન્રાજા સોમશ્ચ વીર્યવાન્ ।
સહસ્રં યશ્ચ દિવ્યાનાં યુગાનાં પર્યુપાસિતા ॥

અર્યમા ચૈવ ભગવાન્યે ચાસ્ય તનયા વિભો ।
એતે પ્રદેશાઃ કથિતા ભુવનાનાં પ્રભાવનાઃ ॥

શશબિન્દોશ્ચ ભાર્યાણાં સહસ્રાણિ દશાચ્યુત ।
એકૈકસ્યાં સહસ્રં તુ તનયાનામભૂત્તદા ॥

એવં શતસહસ્રાણિ દશ તસ્ય મહાત્મનઃ ।
પુત્રાણાં ચ ન તે સઞ્ચિદિચ્છન્ત્યન્યં પ્રજાપતિમ્ ॥

પ્રજામાચક્ષતે વિપ્રાઃ પુરાણાઃ શાશબિન્દવીમ્ ।
સ વૃષ્ણિવંશપ્રભવો મહાવંશઃ પ્રજાપતેઃ ॥

એતે પ્રજાનાં પતયઃ સમુદ્દિષ્ટા યશસ્વિનઃ ॥

શશબિન્દુસ્તુ રાજર્ષિર્મહાયોગી મહામનાઃ ।
અધ્યાત્મવિત્સહસ્રાણાં ભાર્યાણાં દશમધ્યગઃ ॥

સ યોગી યોગમાપન્નસ્તતઃ સાયુચ્યતાં ગતઃ । અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દેવાંસ્ત્રિભુવનેશ્વરાન્ ॥

ભયોંઽશશ્ચાર્યમા ચૈવ મિત્રોઽથ વરુણસ્તથા ।
સવિતા ચૈવ ઘાતા ચ વિવસ્વાંશ્ચ મહાબલઃ ॥

ત્વષ્ટા પૂષા તથૈવેન્દ્રો દ્વાદશો વિષ્ણુરુચ્યતે ।
ઇત્યેતે દ્વાદશાદિત્યાઃ કશ્યપસ્યાત્મસમ્ભવાઃ ॥

નાસત્યશ્ચૈવ દસ્રશ્ચ સ્મૃતો દ્વાવશ્વિનાવપિ ।
માર્તણ્ડસ્યાત્મજાવેતાવાત્મસ્ય પ્રજાપતેઃ ॥

ત્વષ્ટુશ્ચૈવાત્મજઃ શ્રીમાન્વિશ્વરૂપો મહાયશાઃ ॥

અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યો વિરૂપાક્ષોઽથ રૈવતઃ ।
હરશ્ચ બહુરૂપશ્ચ ત્ર્યમ્બકશ્ચ સુરેશ્વરઃ ॥

સાવિત્રશ્ચ જયન્તશ્ચ પિનાકી ચાપરાજિતઃ । એકાદશૈતે કથિતા રુદ્રાસ્ત્રિભુવનેશ્વરાઃ ॥

પૂર્વમેવ મહાભાગા વસવોઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ । એત એવવિધા દેવા મનોરેવ પ્રજાપતેઃ ।
તે ચ પૂર્વં સુરાશ્ચેતિ દ્વિવિધાઃ પિતરઃ સ્મૃતાઃ ॥

શીલયૌવનયોસ્ત્વન્યસ્તથાઽન્યે સિદ્ધસાધ્યયોઃ ।
ઋભવો મરુતશ્ચૈવ દેવાનાં ચોદિતો ગણઃ ॥

એવમેતે સમામ્નાતા વિશ્વેદેવાસ્તથાઽશ્વિનૌ ।
આદિત્યાઃ ક્ષત્રિયાસ્તેષાં વિશશ્ચ મરુતસ્તથા ॥

અશ્વિનૌ તુ સ્મૃતૌ શૂદ્રૌ તપસ્યુગ્રે સમાસ્થિતૌ । સ્મૃતાસ્ત્વઙ્ગિરસો દેવા બ્રાહ્મણા ઇતિ નિશ્ચયઃ ।
ઇત્યેતત્સર્વદેવાનાં ચાતુર્વર્ણ્યં પ્રકીર્તિતમ્ ॥

એતાન્વૈ પ્રાતરુત્થાય દેવાન્યસ્તુ પ્રકીર્તયેત્ ।
સ્વજાદન્યકૃતાચ્ચૈવ સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥

યવક્રીતોઽથ રૈભ્યશ્ચ અર્વાવસુપરાવસૂ ।
ઔશિજશ્ચૈવ કક્ષીવાન્બલશ્ચાઙ્ગિરસઃ સ્મૃતઃ ॥

ઋષિર્મેધાતિથેઃ પુત્રઃ કણ્વો બર્હિષદસ્તથા ।
ત્રૈલોક્યભાવનાસ્તાત પ્રાચ્યાં સપ્તર્ષયસ્તથા ॥

ઉન્મુચો વિમુચશ્ચૈવ સ્વસ્ત્યાત્રેયશ્ચ વીર્યવાન્ ।
પ્રમુચશ્ચેધ્મવાહશ્ચ ભગવાંશ્ચ દૃઢવ્રતઃ ॥

મિત્રાવરુણયોઃ પુત્રસ્તથાઽગસ્ત્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
એતે બ્રહ્મર્ષયો નિત્યમાસ્થિતા દક્ષિણાં દિશમ્ ॥

ઉષઙ્ગુઃ કવષો ધૌમ્યઃ પરિવ્યાધશ્ચ વીર્યવાન્ ।
એકતશ્ચ દ્વિતશ્ચૈવ ત્રિતશ્ચૈવં મહર્ષયઃ ॥

અત્રેઃ પુત્રશ્ચ દુર્વાસાસ્તથા સારસ્વતઃ પ્રભુઃ ।
એતે ચૈવ મહાત્માનઃ પશ્ચિમામાશ્રિતા દિશમ્ ॥

અત્રિશ્ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ કાશ્યપશ્ચ મહાનુષિઃ ।
ગૌતમોઽથ ભરદ્વાજો વિશ્વામિત્રોઽથ કૌશિકઃ ॥

તથૈવ પુત્રો ભગવાનૃચીકસ્ય મહાત્મનઃ ।
જમદગ્નિશ્ચ સપ્તૈતે ઉદીચીમાશ્રિતા દિશમ્ ॥

એતે પ્રતિદિશં સર્વે કીર્તિતાસ્તિગ્મતેજસઃ ।
સાક્ષિભૂતા મહાત્માનો ભુવનાનાં પ્રભાવનાઃ ॥

એવમેતે મહાત્માનઃ સ્થિતાઃ પ્રત્યેકશો દિશમ્ ।
એતેષાં કીર્તનં કૃત્વા સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥

યસ્યાંયસ્યાં દિશિ હ્યેતે તાં દિશં શરણં ગતઃ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ સ્વસ્તિમાંશ્ચ તથા ભવેત્ ॥