મહાભારત · અધ્યાય 12.194

ચાતુરાત્રસ્યનુક્તં તે રાજધર્માસ્તથૈવ ચ ।
નાનાશ્રયાશ્ચ ભગવન્નિતિહાસાઃ પૃથગ્વિધાઃ ॥

ધુતાસ્ત્વત્તઃ કથાશ્ચૈવ ધર્મયુક્તા મહામતે ।
સન્દેહોઽસ્તિ તુ કશ્ચિન્મે તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ ॥

જાપકાનાં ફલાવાપ્તિં શ્રોતુમિચ્છામિ ભારત ।
કિં ફલં જપતામુક્તં ક્વ વા તિષ્ઠન્તિ જાપકાઃ ॥

જપસ્ય ચ વિધિં કૃત્સ્નં વક્તુમર્હસિ સેઽનઘ ।
જાપકા ઇતિ કિઞ્ચૈતત્સાઙ્ખ્યયોગક્રિયાવિધિઃ ॥

કિં યજ્ઞવિધિરેવૈષ કિમેતજ્જપ્યમુચ્યતે ।
એતન્મે સર્વમાચક્ષ્વ સર્વજ્ઞો હ્યસિ મે મતઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
યમસ્ય યત્પુરા વૃત્તં કાલસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય ચ ॥

ઇક્ષ્વાકોશ્ચૈવ મૃત્યોશ્ચ વિવાદે ધર્મકારણાત્ । સન્ન્યાસ એવ વેદાન્તે વર્તતે જપનં પ્રતિ ।
વેદવાદાઙ્ગનિર્વૃત્તાઃ શાન્તા બ્રહ્મણ્યવસ્થિતાઃ ॥

સાઙ્ખ્યયોગૌ તુ યાવુક્તૌ મુનિભિઃ સમદર્શિભિઃ ।
માર્ગૌ તાવપ્યુભાવેતૌ સંશ્રિતૌ ન ચ સંશ્રિતૌ ॥

યથા સંશ્રૂયતે રાજન્કારણં ચાત્ર વક્ષ્યતે ।
ક્રમેણ ચૈવ વિહિતો જપયજ્ઞવિધિર્નૃપ ॥

સાલમ્બનમિતિ જ્ઞેયં જપયજ્ઞાત્મકં શુભમ્ । મનઃ સમાધિરેવાત્ર તથેન્દ્રિયજયઃ સ્મૃતઃ ॥

સત્યમગ્નિપરીચારો વિવિક્તાનાં ચ સેવનમ્ ।
ધ્યાનં તપો દમઃ ક્ષાન્તિરનસૂયા મિતાશનમ્ ॥

વિષયપ્રતિસંહારો મિતજલ્પસ્તથા શમઃ ।
એષ પ્રર્વાકો ધર્મો નિવર્તકમથો શૃણુ ॥

યથા નિવર્તતે ધર્મો જપતો બ્રહ્મચારિણઃ । ન જપો ન ચ વૈ ધ્યાનં નેચ્છા ન દ્વેષહર્ષણૌ ।
યુજ્યતે નૃપશાર્દૂલ સુસંવેદ્યં હિ તત્કિલ ॥

જપમાવર્તયન્નિત્યં જપન્વૈ બ્રહ્મચારિકમ્ ।
તદર્થબુદ્ધ્યા સંયાતિ મનસા જાપકઃ પરમ્ ॥

યથા સંશ્રૂયતે જાપો યેન વૈ જાપકો ભવેત્ ।
સંહિતાપ્રણવેનૈવ સાવિત્રી ચ પરા મતા ॥

યદન્યદુચિતં શુદ્ધં વેદસ્મૃત્યુપપાદિતમ્ । એતત્સર્વમશેષેણ યથોક્તં પરિવર્તયેત્ ॥

દ્વિવિદં માર્ગમાસાદ્ય વ્યક્તાવ્યક્તમનામયમ્ । કુશોચ્ચયનિષષ્ણઃ સન્કુશહસ્તઃ કુશૈઃ શિખ ।
કુશૈઃ પરિવૃતસ્તસ્મિન્મધ્યે છન્નઃ કુશૈસ્તથા ॥

વિષયેભ્યો નમસ્કુર્યાદ્વિષયાન્ન ચ ભાવયેત્ ।
સામ્યમુત્પાદ્ય મનસા મનસ્યેવ મનો દધત્ ॥

તદ્ધિયા ધ્યાયતિ બ્રહ્મ જપન્વૈ સંહિતાં હિતામ્ ।
સન્ન્યસ્યત્યથવા તાં વૈ સમાધૌ પર્યવસ્થિતઃ ॥

ધ્યાનમુત્પાદયત્યત્ર સંહિતાબલસંશ્રયાત્ ।
અથાભિમતમન્ત્રેણ પ્રણવાદ્યં જપેત્કૃતી ॥

યસ્મિન્નેવાભિપતિતં મનસ્તત્ર નિવેશયેત્ । સમાધૌ સ હિ મન્ત્રે તુ સંહિતાં વા યથાવિધિ ।
શુદ્ધાત્મા તપસા દાન્તો નિવૃત્તદ્વેષકામવાન્ ॥

અરાગમોહો નિર્દ્વન્દ્વો ન શોચતિ ન સજ્જતે ।
ન કર્તા કરણીયાનાં નાકાર્યાણામિતિ સ્થિતિઃ ॥

ન ચાહન્કારયોગેન મનઃ પ્રસ્થાફ્યેત્ક્વચિત્ ।
ન ચાર્થગ્રહણે યુક્તો નાવમાની ન ચાક્રિયઃ ॥

ધ્યાનક્રિયાપરો યુક્તો ધ્યાનવાન્ધ્યાનનિશ્ચયઃ ।
ધ્યાને સમાધિમુત્પાદ્ય તદપિ ત્યજતિ ક્રમાત્ ॥

સ વૈ તસ્યામવસ્થાયાં સર્વત્યાગકૃતઃ સુખી ।
નિરિચ્છસ્ત્યજતિ પ્રાણાન્બ્રાહ્મીં સંશ્રયતે તનુમ્ ॥

નિરાલમ્બો ભવેત્સ્મૃત્વા મરણાય સમાધિમાન્ । સર્વાલ્લોઁકાન્સમાક્રમ્ય ક્રમાત્પ્રાપ્નોતિ વૈ પરમ્ ॥

અથવા નેચ્છતે તત્ર બ્રહ્મકાયનિષેવણમ્ ।
ઉત્ક્રામતિ ચ માર્ગસ્થો નૈવ ક્વચન જાયતે ॥

આત્મબુદ્ધિં સમાસ્થાય શાન્તીભૂતો નિરામયઃ ।
અમૃતં વિરજાઃ શુદ્ધમાત્માનં પ્રતિપદ્યતે ॥