મહાભારત · અધ્યાય 12.139

ઉક્તો મન્ત્રો મહાબાહો વિશ્વાસો નાસ્તિ શત્રુષુ ।
કથં હિ રાજા વર્તેત યદિ સર્વત્ર નાશ્વસેત્ ॥

વિશ્વાસાદ્ધિ પરં રાજન્રાજ્ઞામુત્પદ્યતે ભયમ્ ।
કથં હિ નાશ્વસન્રાજા શત્રૂઞ્જયતિ પાર્થિવઃ ॥

એતન્મે સંશયં છિન્ધિ મનો મે સમ્પ્રમુહ્યતિ ।
અવિશ્વાસે કથામેતામુપાશ્રિત્ય પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

શૃણુષ્વ રાજન્યો વૃત્તો બ્રહ્મદત્તનિવેશને ।
પૂજન્યા સહ સંવાદો બ્રહ્મદત્તસ્ય ભૂપતેઃ ॥

કામ્પિલ્યે બ્રહ્મદત્તસ્ય ત્વન્તઃ પુરનિવાસિની । પૂજી નામ શકુનિર્દીર્ઘકાલં સહોપિતા ।

રુદજ્ઞા સર્વભૂતાનાં યથા વૈ જીવજીવકઃ ।
સર્વજ્ઞા સર્વતત્ત્વજ્ઞા તિર્યગ્યોનિં ગતાઽપિ સ ॥

અભિપ્રજાતા સા તત્ર પુત્રમેકં સુવર્ચસમ્ ।
સમકાલં ચ રાજ્ઞોઽપિ દેવ્યાં પુત્રો વ્યજાયત ॥

તયોરર્થે કૃતજ્ઞા તુ ખેચરી પૂજની સદા ।
સમદ્રતીરં સા ગત્વા આજહાર ફલદ્વયમ્ ॥

અષ્ટ્યર્થં ચ સ્વપુત્રસ્ય રાજપુત્રસ્ય ચૈવ હ ।
લમેકં સુતાયાદાદ્રાજપુત્રાય ચાપરમ્ ॥

---મૃતાસ્યાદસદૃશં બલતેજોભિવર્ધનમ્ । [આદાયાદાય સૈવાશુ તયોઃ પ્રાદાત્પુનઃ પુનઃ ॥ ]

તતોઽગચ્છત્પરાં વૃદ્ધિં રાજપુત્રઃ ફલાશનાત્ ।
તતઃ સ ધાત્ર્યા કક્ષેણ ઉહ્યમાનો નૃપાત્મજઃ ॥

દદર્શ તં પક્ષિસુતં બાલ્યાદાગત્ય બાલકઃ ।
તતો બાલ્યાચ્ચ યત્નેન તેનાક્રીડત પક્ષિણા ॥

શૂન્યે ચ તમુપાદાય પક્ષિણં સમજાતકમ્ ।
હત્વા તતઃ સ રાજેન્દ્ર ધાત્ર્યા હસ્તમુપાગતઃ ॥

અથ સા પૂજની રાજન્નાગમત્ફલહારિણી ।
અપશ્યન્નિહતં પુત્રં તેન બાલેન ભૂતલે ॥

બાષ્પપૂર્ણમુખી દીના દૃષ્ટ્વા તં પતિતં સુતમ્ ।
પૂજની દુઃખસન્તપ્તા રુદન્તી વાક્યમબ્રવીત્ ॥

ક્ષત્રિયે સન્ગતં નાસ્તિ ન પ્રીતિર્ન ચ સૌહૃદમ્ ।
કારણે સાન્ત્વયન્ત્યેતે કૃતાર્થાઃ સન્ત્યજન્તિ ચ ॥

ક્ષત્રિયેષુ ન વિશ્વાસઃ કાર્યઃ સર્વાપકારિષુ ।
અપકૃત્યાપિ સતતં સાન્ત્વયન્તિ નિરર્થકમ્ ॥

ઇયમસ્ય કરોમ્યદ્ય સદૃશીં વૈરયાતનામ્ ।
કૃતઘ્નસ્ય નૃશંસસ્ય ભૃશં વિશ્વાસઘાતિનઃ ॥

સહસઞ્જાતવૃદ્ધસ્ય તથૈવ સહભોજિનઃ ।
શરણ્યસ્ય વધશ્ચૈવ ત્રિવિધં તસ્ય કિલ્વિષમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા ચરણાભ્યાં તુ નેત્રે નૃપસુતસ્ય સા ।
હૃત્વા સ્વસ્થા તત ઇદં પૂજની વાક્યમબ્રવીત્ ॥

ઇચ્છયેહ કૃતં પાપં સદ્ય એવોપસર્પતિ ।
કૃતં પ્રતિકૃતં યેષાં ન નશ્યતિ શુભાશુભમ્ ॥

પાપં કર્મ કૃતં કિઞ્ચિદ્યદિ તસ્મિન્ન દૃશ્યતે ।
નિપાત્યતેઽસ્ય પુત્રેષુ પૌત્રેષ્વપિ ચ નપ્નૃષુ ॥

બ્રહ્મદત્તઃ સુતં દૃષ્ટ્વા પૂજન્યા હૃતલોચનમ્ ।
કૃતપ્રતિકૃતં મત્વા પૂજનીમિદમબ્રવીત્ ॥

અસ્તિ વૈ કૃતમસ્માભિરસ્તિ પ્રતિકૃતં ત્વયા ।
ઉભયં તત્સમીભૂતં વસ પૂજનિ મા ગમઃ ॥
પૂજન્યુવાચ ।

સકૃત્કૃતાપરાધસ્ય તત્રૈવ પરિલમ્બતઃ ।
ન તદ્બુધાઃ પ્રશંસન્તિ શ્રેયસ્તત્રાપસર્પણમ્ ॥

સાન્ત્વે પ્રયુક્તે વિવૃતે વૈરે ચૈવ ન વિશ્વસેત્ ।
ક્ષિપ્રં સ હન્યતે મૂઢો ન હિ વૈરં પ્રશામ્યતિ ॥

અન્યોન્યકૃતવૈરાણાં પુત્રપૌત્રં નિયચ્છતિ ।
પુત્રપૌત્રવિનાશે ચ પરલોકં નિયચ્છતિ ॥

સર્વેષાં કૃતવૈરાણામવિશ્વાસઃ સુખાવહઃ ।
એકાન્તતો ન વિશ્વાસઃ કાર્યો વિશ્વાસઘાતકે ॥

ન વિશ્વસેદવિશ્વસ્તે વિશ્વસ્તે નાતિવિશ્વસેત્ । વિશ્વાસાદ્ભયમુત્પન્નમપિ મૂલં નિકૃન્તતિ ।
કામં વિશ્વાસયેદન્યાન્પરેષાં ચ ન વિશ્વસેત્ ॥

માતા પિતા બાન્ધવાનાં વરિષ્ઠૌ ભાર્યા ક્ષેત્રં બીજમાત્રં તુ પુત્રઃ ।
ભ્રાતા શત્રુઃ ક્લિન્નપાણિર્વયસ્ય આત્મા હ્યેકઃ સુખદુઃખસ્ય ભોક્તા ॥

અન્યોન્યકૃતવૈરાણાં ન સન્ધિરુપપદ્યતે ।
સ ચ હેતુરતિક્રાન્તો યદર્થમહમાવસમ્ ॥

પૂજિતસ્યાર્થમાનાભ્યાં સાન્ત્વં પૂર્વાપકારિણઃ ।
હૃદયં ભવત્યવિશ્વસ્તં કર્મ ત્રાસયતે બલાત્ ॥

પૂર્વં સમ્માનના યત્ર પશ્ચાચ્ચૈવ વિમાનના ।
જહ્યાત્સ સત્વવાન્વાસં સમ્માનિતવિમાનિતઃ ॥

ઉષિતાઽસ્મિ તવાગારે દીર્ઘકાલમહિંસિતા ।
તદિદં વૈરમુત્પન્નં સુખમાસ્ખ વ્રજામ્યહમ્ ॥
બ્રહ્મદત્ત ઉવાચ ।

યઃ કૃતે પ્રતિકુર્યાદ્વૈ ન સ તત્રાપરાધ્નુયાત્ ।
અનૃણસ્તેન ભવતિ વસ પૂજનિ માગમઃ ॥
પૂજન્યુવાચ ।

ન કૃતસ્ય તુ કર્તુશ્ચ સખ્યં સન્ધીયતે પુનઃ ।
હૃદયં તત્ર જાનાતિ કર્તુશ્ચૈવ કૃતસ્ય ચ ॥
બ્રહ્મદત્ત ઉવાચ ।

કૃતસ્ય ચૈવ કર્તુશ્ચ સખ્યં સન્ધીયતે પુનઃ ।
વૈરસ્યોપશમો દૃષ્ટઃ પાપં નોપાશ્નુતે પુનઃ ॥
પૂજન્યુવાચ ।

નાસ્તિ વૈરમતિક્રાન્તં સાન્ત્વિતોઽસ્મીતિ નાશ્વસેત્ ।
વિશ્વાસાદ્બધ્યતે લોકસ્તસ્માચ્છ્રેયોપ્યદર્શનમ્ ॥

તરસા યે ન શક્યન્તે શસ્ત્રૈઃ સુનિસિતૈરપિ ।
સામ્ના તેઽપિ નિગૃહ્યતે ગજા ઇવ કરેણુભિઃ ॥
બ્રહ્મદત્ત ઉવાચ ।

સંવાસાજ્જાયતે સ્નેહો જીવિતાન્તકરેષ્વપિ ।
અન્યોન્યસ્ય હિ વિશ્વાસઃ શ્વાનશ્વપચયોરિવ ॥

અન્યોન્યકૃતવૈરાણાં સંવાસાન્મૃદુતાં ગતમ્ ।
નૈવ તિષ્ઠતિ તદ્વૈરં પુષ્કરસ્થમિવોદકમ્ ॥
પૂજન્યુવાચ ।

વૈરં પઞ્ચસમુત્થાનં તચ્ચ બુધ્યન્તિ પણ્ડિતાઃ ।
સ્ત્રીકૃતં વાસ્તુજં વાગ્જં સ્વસપત્નાપરાધજમ્ ॥

તત્ર દાતા ન હન્તવ્યઃ ક્ષત્રિયેણ વિશેષતઃ ।
પ્રકાશં વાઽપ્રકાશં વા બુદ્ધ્વા દોષબલાબલમ્ ॥

કૃતવૈરે ન વિશ્વાસઃ કાર્યસ્ત્વિહ સુહૃદ્યપિ ।
પ્રચ્છન્નં તિષ્ઠતે વૈરં ગૂઢોઽગ્નિરિવ દારુષુ ॥

ન વિત્તેન ન પારુષ્યૈર્ન ચ સાન્ત્વેન ચ શ્રુતૈઃ ।
વૈરાગ્નિઃ શામ્યતે રાજન્નિમગ્નોઽગ્નિરિવાર્ણવે ॥

ન હિ વૈરાગ્નિરુદ્ધૂતઃ કર્મ ચાપ્યપરાધજમ્ ।
શામ્યત્યદગ્ધ્વા નૃપતે વિના હ્યેકતરક્ષયાત્ ॥

સત્કૃતસ્યાર્થામનાભ્યાં તત્ર પૂર્વાપકારિણઃ ।
નૈવ શાન્તિર્ન વિશ્વાસઃ કર્મણા જાયતે બલાત્ ॥

નૈવાપકારે કસ્મિંશ્ચિદહં ત્વયિ તથા ભવાન્ ।
ઉષિતાવાઽપિ ચક્રિતં નેદાનીં વિશ્વસામ્યહમ્ ॥
બ્રહ્મદત્ત ઉવાચ ।

કાલેન ક્રિયતે કાર્યં તથૈવ વિવિધાઃ ક્રિયાઃ કાલેનૈવ પ્રવર્તન્તે કઃ કસ્યેત્યપરાધ્યતિ ॥

તુલ્યં ચોભે પ્રવર્તેતે મરણં જન્મ ચૈવ હિ ।
કાર્યતે ચૈવ કાલેન તન્નિમિત્તં ન જીવતિ ॥

બધ્યન્તે યુગપત્કેચિદેકૈકં ચાપરે તથા ।
કાલો દહતિ ભૂતાનિ સમ્પ્રાપ્તોઽગ્નિરિવેન્ધનમ્ ॥

નાહં પ્રમાણં નૈવ ત્વભન્યોન્યં કારણં શુભે ।
કાલો નિત્યમુપાદત્તે સુખં દુઃખં ચ દેહિનામ્ ॥

એવં વસેહ સન્નેહા યથાકામમહિંસિતા ।
યત્કૃતં તત્તુ મે ક્ષાન્તં ત્વં ચ વૈ ક્ષમ પૂજનિ ॥
પૂજન્યુવાચ ।

યદિ કાલઃ પ્રમાણં તે ન વૈરં કસ્યચિદ્ભવેત્ ।
કસ્માદપચિતિં યાન્તિ બાન્ધવા બાન્ધવે હતે ॥

કસ્માદ્દેવાસુરાઃ સર્વે અન્યોન્યમભિજઘ્નિરે ।
યદિ કાલેન નિર્યાણં સુખદુઃખે ભવાભવૌ ॥

ભિષજો ભૈષજં કર્તું કસ્માદિચ્છન્તિ રોગિણઃ ।
યદિ કાલેન પચ્યન્તે ભેષજૈઃ કિં પ્રયોજનમ્ ॥

પ્રલાપઃ સુમહાન્કસ્માત્ક્રિયતે શોકમૂર્ચ્છિતૈઃ ।
યદિ કાલઃ પ્રમાણં તે કસ્માદ્ધર્મોઽસ્તિ કર્તૃષુ ॥

તવ પુત્રો મમાપત્યં હતવાન્હિંસિતો મયા ।
અનન્તરં ત્વયાહં ચ બાધિતવ્યા મહીપતે ॥

અહં હિ પુત્રશોકેન કૃતપાપા તવાત્મજે ।
તથા ત્વયા પ્રહર્તવ્યં મયિ તત્ત્વં ચ મે શૃણુ ॥

ભક્ષાર્થં ક્રીડનાર્થં ચ નરા વાઞ્છન્તિ પક્ષિણઃ ।
તૃતીયો નાસ્તિ સંયોગો વધબન્ધાદૃતે ક્ષમઃ ॥

વધબન્ધભયાદેકે મોક્ષતન્ત્રમુપાશ્રિતાઃ ।
જનીમરણજં દુઃખં પ્રાહુર્વેદવિદો જનાઃ ॥

સર્વસ્ય દયિતાઃ પ્રાણાઃ સર્વસ્ય દયિતાઃ સુતાઃ ।
દુઃખાદુદ્વિજતે સર્વં સર્વસ્ય સુખમીપ્સિતમ્ ॥

દુઃખં જરા બ્રહ્મદત્ત દુઃખમર્થવિપર્યયઃ ।
દુઃખં ચાનિષ્ટસંવાસો દુઃખમિષ્ટવિયોજનમ્ ॥

વૈરબન્ધકૃતં દુઃખં સ્ત્રીકૃતં સહ તથા ।
દુઃખં દુઃખેન સતતં વિવર્ધતિ---- ધિપ ॥

ન દુઃખં પરદુઃખે વૈ કેચિદાહુર----યઃ ।
યો દુઃખં નાભિજાનાતિ સ જલ્પતિ માહાજને ॥

યસ્તુ શોચતિ દુઃખાર્તાઃ સ કથં વક્તમુત્સહેત ।
રસજ્ઞઃ સર્વદુઃખસ્ય યથાઽત્મનિ તથા પરે ॥

ભિન્ના શ્લિષ્ટા ન સજ્યન્તે શસ્ત્રૈઃ સુનિશિતૈરપિ । સામ્ના તેઽપિ નિગૃહ્યન્તે ગજા ઇવ કરેણુભિઃ ॥

યત્કૃતં તે મયા રાજંસ્ત્વયા ચ મમ યત્કૃતમ્ ।
ન તદ્વર્ષશતૈઃ શક્યં વ્યપોહિતુમરિન્દમ્ ॥

આવયોઃ કૃતમન્યોન્યં તસ્ય સન્ધિર્ન વિદ્યતે ।
સ્મૃત્વાસ્મૃત્વા હિ તે પુત્રં નવં વૈરં ભવિષ્યતિ ॥

વૈરમન્તિકમાસાદ્ય યઃ પ્રીતિં કર્તુમિચ્છતિ ।
મૃણ્મયસ્યેવ ભગ્નસ્ય તસ્ય સન્ધિર્ન વિદ્યતે ॥

નિશ્ચયઃ સ્વાર્થશાસ્ત્રેષુ ન વિશ્વાસઃ સુખોદયઃ ।
ઉશના ચૈવ ગાથે દ્વે પ્રહ્લાદાયાબ્રવીત્પુરા ॥

યે વૈરિણઃ શ્રદ્દધતે સત્યે સત્યેતરેઽપિ વા ।
વધ્યન્તે શ્રદ્દધાના હિ મધુ શુષ્કતૃણૈરિવ ॥

ન હિ વૈરાણિ શામ્યન્તિ કુલેષ્વાદશમાદ્યુગાત્ ।
આખ્યાતારશ્ચ વિદ્યન્તે કુલે ચેજ્જાયતે પુમાન્ ॥

ઉપગૃહ્ય તુ વૈરાણિ સાન્ત્વયન્તિ નરાધિપાઃ ।
અથૈનં પ્રતિહિંસન્તિ પૂર્ણં ઘટમિવાશ્મનિ ॥

સદા ન વિશ્વસેદ્રાજન્પાપં કૃત્વેહ કસ્યચિત્ ।
અપકૃત્ય પરેષાં હિ વિશ્વાસાદ્દુઃખમશ્નુતે ॥
બ્રહ્મદત્ત ઉવાચ ।

નાવિશ્વાસાચ્ચિનોત્યર્થમીહતે ચાપિ કિઞ્ચન ।
ભયાત્ત્વેકતરં મિત્રં કૃતકૃત્યા ભવત્વિહ ॥
પૂજન્યુવાચ ।

યસ્યેહ વ્રણિનૌ પાદૌ પભ્દ્યાં ચ પરિધાવતઃ ।
ક્ષિણ્યેતે તસ્ય તૌ પાદૌ સુગુપ્તમપિ ધાવતઃ ॥

નેત્રાભ્યાં સરુજાભ્યાં યઃ પ્રતિવાતમુદીક્ષતે ।
તસ્ય વાયુરુજાઽત્યર્થં નેત્રયોર્ભવતિ ધ્રુવમ્ ॥

દુષ્ટં પન્થાનમાસાદ્ય યો મોહાદભિપદ્યતે ।
આત્મનો બલમજ્ઞાત્વા તદન્તં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

યસ્તુ વર્ષમવિજ્ઞાય ક્ષેત્રં કર્ષતિ કર્ષકઃ ।
હીનઃ પુરુષકારેણ તસ્ય વૈ નાપ્નુતે ફલમ્ ॥

યસ્તુ તિક્તં કષાયં વા સ્વાદુ વા મધુરં હિતમ્ ।
આહારં કુરુતે નિત્યં સોઽમૃતત્વાય કલ્પતે ॥

પથ્યં મુક્ત્વા તુ યો મોહાદ્દુષ્ટમશ્નાતિ ભોજનમ્ ।
પરિણામમવિજ્ઞાય તદન્તં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

દૈવં પુરુષકારશ્ચ સ્થિતાવન્યોન્યસંશ્રયાત્ ।
ઉદાત્તં કર્મ વૈ તત્ર દૈવં ક્લીબા ઉપાસતે ॥

કર્મ ચાત્મહિતં કાર્યં તીક્ષ્ણં વા યદિ વા મૃદુ ।
ગ્રસ્યતેઽકર્મશીલસ્તુ સદાઽનર્થૈરકિઞ્ચનઃ ॥

તસ્માત્સંશયિતવ્યેઽર્થે કાર્ય એવ પરાક્રમઃ ।
સર્વસ્વમપિ સન્ત્યજ્ય કાર્યમાત્મહિતં નરૈઃ ॥

વિદ્યા શૌચં ચ દાક્ષ્યં ચ બલં શૌર્યં ચ પઞ્ચમમ્ ।
મિત્રાણિ સહજાન્યાહુર્વર્તયન્તીહ યૈર્બુધાઃ ॥

નિવેશનં ચ કુપ્યં ચ ક્ષેત્રં ભાર્યાં સુહૃજ્જનમ્ ।
એતાન્યુપચિતાન્યાહુઃ સર્વત્ર લભતે પુમાન્ ॥

સર્વત્ર રમતે પ્રાજ્ઞઃ સર્વત્ર ચ વિરોચતે ।
ન વિભીષયતે કિઞ્ચિદ્ભીષિતો ન બિભેતિ ચ ॥

નિત્યં બુદ્ધિમતોઽપ્યર્થઃ સ્વલ્પકોઽપિ વિવર્ધતે ।
દાક્ષ્યેણ કુર્વતાં કર્મં સંયમાત્પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥

ગૃહસ્નેહાવબદ્ધાનાં નરાણામલ્પમેધસામ્ ।
કુસ્ત્રી ખાદતિ માંસાનિ માઘમાં સેગવા ઇવ ॥

ગૃહં ક્ષેત્રાણિ મિત્રાણિ સ્વદેશ ઇતિ ચાપરે ।
ઇત્યેવમવસીદન્તિ નરા બુદ્ધિવિપર્યયે ॥

ઉત્પથાચ્ચ વિમાનાચ્ચ દેશાદ્દુર્ભિક્ષપીડિતાત્ ।
અન્યત્ર વસતિં ગચ્છેદ્વસેદ્વા નિત્યમાનિતઃ ॥

તસ્માદન્યત્ર યાસ્યામિ વસ્તું નાહમિહોત્સહે ।
કૃતમેતદનાહાર્યં તવ પુત્રે ચ પાર્થિવ ॥

કુભાર્યાં ચ કુપુત્રં ચ કુરાજાનં કુસૌહૃદમ્ ।
કુસમ્બન્ધં કુદેશં ચ દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ॥

કુમિત્રે નાસ્તિ વિશ્વાસઃ કુભાર્યાયાં કુતો રતિઃ ।
કુરાજ્યે નિર્વૃતિર્નાસ્તિ કુદેશે નાસ્તિ જીવિકા ॥

કુપુત્રે સૌહૃદં નાસ્તિ નિત્યમસ્થિરસૌહૃદમ્ ।
અવમાનઃ કુંસબન્ધે ભવત્યર્થવિપર્યયે ॥

સા ભાર્યા યા પ્રિયં બ્રૂતે સ પુત્રો યત્ર નિર્વૃતિઃ ।
તન્મિત્રં યત્ર વિશ્વાસઃ સ દેશો યત્ર જીવતિ ॥

યત્ર નાસ્તિ બલાત્કારઃ સ રાજા તીવ્રશાસનઃ ।
સ ચ યૌનાભિસમ્બન્ધો યઃ સતોઽપિ બુભૂષતિ ॥

ભાર્યા દેશોઽથ મિત્રાણિ પુત્રસમ્બન્ધિબાન્ધવાઃ ।
એતે સર્વે ગુણવતિ ધર્મનેત્રે મહીપતૌ ॥

અધર્મજ્ઞસ્ય વિષયે પ્રજા નશ્યન્તિ નિગ્રહાત્ ।
રાજા મૂલં ત્રિવર્ગસ્ય અપ્રમત્તોઽનુપાલયન્ ॥

બલિષઙ્ભાગમુદ્ધૃત્ય ફલં સમુપયોજયેત્ ।
ન રક્ષતિ પ્રજાઃ સમ્યગ્યઃ સ પાર્થિવતસ્કરઃ ॥

દત્વાઽભયં યઃ સ્વયમેવ રાજા ન તત્પ્રમાણં કુરુતેઽર્થલોભાત્ ।
સ સર્વલોકાદુપલભ્ય પાપ મધર્મબુદ્ધિર્નિરયં પ્રયાતિ ॥

દત્ત્વાઽભયં સ્વયં રાજા પ્રમાણં કુરુતે યદિ ।
સ સર્વં સુખમાપ્નોતિ પ્રજા ધર્મેણ પાલયન્ ॥

પિતા ભ્રાતા ગુરુઃ શાસ્તા વહ્નિર્વૈશ્રવણો યમઃ ।
સપ્ત રાજ્ઞો ગુણાનેતાન્મનુરાહ પ્રજાપતિઃ ॥

પિતા હિ રાજા લોકસ્ય પ્રજાનાં યોઽનુકમ્પિતા ।
તસ્મિન્મિથ્યાપનીતે હિ તિર્યગ્ભવતિ માનવઃ ॥

સમ્ભાવયતિ માતેવ દીનમપ્યુપપદ્યતે ।
દહત્યગ્નિરિવાનિષ્ટાન્યમયત્યહિતાંસ્તદા ॥

ઇષ્ટેષુ વિસૃજન્નર્થાન્કુબેર ઇવ કામદઃ ।
ગુરુર્ધર્મોપદે--- ગોપ્તા ચ પરિપાલનાત્ ॥

યસ્તુ રઞ્જયતે ---- પૌરજાનપદાન્ગુણૈઃ ।
ન તસ્ય ભ્રશ્યતે---જ્યં ગુણધર્માનુપાલનાત્ ॥

યઃ સમ્યક્પ્રતિ---હ્ણાતિ પૌરજાનપદાર્ચનમ્ ।
સ સુખં પ્રેક્ષતે રાજા ઇહ લોકે પરત્ર ચ ॥

નિત્યોદ્વિગ્નાઃ પ્રજા યસ્ય કરુભારપ્રપીડિતાઃ ।
અનર્થૈર્વિપ્રલુપ્યન્તે સ ગચ્છતિ પરાભવમ્ ॥

પ્રજા યસ્ય વિવર્ધન્તે સરસીવ મહોત્પલમ્ ।
સ રાજા સર્વસુખદઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥

બલિના વિગ્રહો રાજન્ન કદાચિત્પ્રશસ્યતે ।
બલિના વિગ્રહી તસ્ય કુતો રાજ્યં કુતઃ સુખમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સૈવમુક્ત્વા શકુનિકા બ્રહ્મદત્તં નરાધિપમ્ ।
રાજાનં સમનુજ્ઞાપ્ય જગામાભીપ્સિતાં દિશમ્ ॥

એતત્તે બ્રહ્મદત્તસ્ય પૂજન્યા સહ ભાષિતમ્ ।
મયોક્તં ભરતશ્રેષ્ઠ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ ॥