મહાભારત · અધ્યાય 12.110

ક્લિશ્યમાનેષુ ભૂતેષુ તૈસ્તૈર્ભાવૈઃ પૃથક્પૃથક્ ।
દુર્ગાણ્યતિતરેદ્યેન તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

આશ્રમેષુ યથોક્તેષુ યથોક્તં યે દ્વિજાતયઃ ।
વર્તન્તે સંયતાત્માનો દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યે દમ્ભાન્નાચરન્તિ સ્મ યેષાં વૃત્તિશ્ચ સંયતા ।
વિષયાંશ્ચ નિગૃહ્ણન્તિ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

પ્રત્યાહુર્નોચ્યમાના યે ન હિંસન્તિ ચ હિંસિતાઃ ।
પ્રયચ્છન્તિ ન યાચન્તે દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

વાસયન્ત્યતિથીન્નિત્યં નિત્યં યે ચાનસૂયકાઃ ।
નિત્યં સ્વાધ્યાયશીલાશ્ચ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

માતાપિત્રોશ્ચ યે વૃત્તિં વર્તન્તે ધર્મકોવિદાઃ ।
વર્જયન્તિ દિવાસ્વપ્નં દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યે વા પાપં ન કુર્વન્તિ કર્મણા મનસા ગિરા ।
નિક્ષિપ્તદણ્ડા ભૂતેષુ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યે ન લોભાન્નયન્ત્યર્થાન્રાજાનો રજસાઽન્વિતાઃ ।
વિષયાન્પરિરક્ષન્તિ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

સ્વેષુ દારેષુ વર્તન્તે ન્યાયલબ્ધેષ્વૃતાવૃતૌ ।
અગ્નિહોત્રપરાઃ સન્તો દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

આહવેષુ ચ યે શૂરાસ્ત્યક્ત્વા મૃત્યુકૃતં ભયમ્ ।
ધર્મેણ જયમિચ્છન્તિ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યે વદન્તીહ સત્યાનિ પ્રાણત્યાગેઽપ્યુપસ્થિતે ।
પ્રમાણભૂતા ભૂતાનાં દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

કર્માણ્યકુત્સનાર્થાનિ યેષાં વાચશ્ચ સૂનૃતાઃ । યેષામર્થાશ્ચ સાધ્વર્થા દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ।

અનધ્યાયેષુ યે વિપ્રાઃ સ્વાધ્યાયં નૈવ કુર્વતે ।
તપોનિષ્ઠાઃ સુતપસો દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યે તપશ્ચ તપસ્યન્તિ કૌમારબ્રહ્મચારિણઃ ।
વિદ્યા વેદવ્રતસ્નાતા દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યે ચ સંશાન્તરજસઃ સંશાન્તતમસશ્ચ યે ।
સત્વે સ્થિતા મહાભાગા દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યેષાં ન કશ્ચિત્રસતિ ન ત્રસન્તિ હિ કસ્યચિત્ ।
યેષામાત્મસમો લોકો દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

પરશ્રિયા ન તપ્યન્તિ યે સન્તઃ પુરુષર્ષભાઃ ।
ગ્રામ્યાદન્નાન્નિવૃત્તાશ્ચ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

સર્વાન્દેવાન્નમસ્યન્તિ સર્વધર્માંશ્ચ શૃણ્વતે ।
યે શ્રદ્દધાનાઃ શાન્તાશ્ચ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યે ન માનિત્વમિચ્છન્તિ માનયન્તિ ચ યે પરાન્ ।
માન્યમાનાન્નમસ્યન્તિ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યે ચ શ્રાદ્ધાનિ કુર્વન્તિ તિથ્યાન્તિથ્યાં પ્રજાર્થિનઃ ।
સુવિશુદ્ધેન મનસા દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યે ક્રોધં સન્નિયચ્છન્તિ ક્રુદ્ધાન્સંશમયન્તિ ચ ।
ન ચ રુષ્યન્તિ ભૃત્યાનાં દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

મધુ માંસં સ્ત્રિયો નિત્યં વર્જયન્તીહ માનવાઃ ।
જન્મપ્રભૃતિ મદ્યં ચ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યાત્રાર્થં ભોજનં યેષાં સન્તાનાર્થં ચ મૈથુનમ્ ।
વાક્ સત્યવચનાર્થં ચ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

ઈશ્વરં સર્વભૂતાનાં જગતઃ પ્રભવાપ્યયમ્ ।
ભક્તા નારાયણં દેવં દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

ય એષ પઝરક્તાક્ષઃ પીતવાસા મહાભુજઃ ।
સુહૃદ્ધાતા ચ મિત્રં ચ સમ્બન્ધી ચ તવાચ્યુત ॥

ય ઇમાન્સકલાઁલ્લોકાંશ્ચર્મવત્પરિવેષ્ટયેત્ ।
ઇચ્છન્પ્રભુરચિન્ત્યાત્મા ગોવિન્દઃ પુરુષોત્તમઃ ॥

સ્થિતઃ પ્રિયહિતે નિત્યં સ એષ પુરુષોત્તમઃ ।
રાજંસ્તવ યદુશ્રેષ્ઠો વૈકુણ્ઠઃ પુરુષર્ષભઃ ॥

ય એનં સંશ્રયન્તીહ ભક્ત્યા નારાયણં હરિમ્ ।
તે તરન્તીહ દુર્ગાણિ ન ચાત્રાસ્તિ વિચારણા ॥

અસ્મિન્નર્પિતકર્માણઃ સર્વભાવેન ભારત । કૃષ્ણે કમલપત્રાક્ષે દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ।

લોકરક્ષાર્થમુત્પન્નમદિત્યાં કશ્યપાત્મજમ્ ।
દેવમિન્દ્રં નમસ્યન્તિ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

બ્રહ્માણં લોકકર્તારં યે નમસ્યન્તિ સત્પતિમ્ ।
યષ્ટવ્યં ક્રતુભિર્દેવં દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

યં વિષ્ણુરિન્દ્રઃ શમ્ભુશ્ચ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ । સ્તુવન્તિ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈર્દેવદેવં મહેશ્વરમ્ ।
સમર્ચયન્તિ યે શશ્વદ્દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

દુર્ગાતિતરણં યે ચ પઠન્તિ શ્રાવયન્તિ ચ ।
કથયન્તિ ચ વિપ્રેભ્યો દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

ઇતિ કૃત્યસમુદ્દેશઃ કીર્તિતસ્તે મયાઽનઘ ।
તરતે યેન દુર્ગાણિ પરત્રેહ ચ માનવઃ ॥