મહાભારત · અધ્યાય 12.106

ન નિકૃત્યા ન દમ્ભેન બ્રહ્મન્નિચ્છામિ જીવિતુમ્ ।
નાધર્મયુક્તાનિચ્છેયમર્થાન્સુમહતોઽપ્યહમ્ ॥

પુરસ્તાદેવ ભગવન્મયૈતદપવર્જિતમ્ ।
યેન પાપં ન શઙ્કેત યદ્વા કૃત્સ્નં હિતં ભવેત્ ॥

આનૃશંસ્યેન ધર્મેણ લોકે હ્યસ્મિઞ્જિજીવિષુઃ ।
નાહમેતદલં કર્તું નૈતન્મય્યુપપદ્યતે ॥
મુનિરુવાચ ।

ઉપપન્નસ્ત્વમેતેન યથા ક્ષત્રિય ભાષસે ।
પ્રકૃત્યા હ્યુપપન્નોઽસિ બુદ્ધ્યા ચાદ્ભુતદર્શનઃ ॥

ઉભયોરેવ સાહ્યાર્થે યતિષ્યે તવ તસ્ય ચ ।
સંશ્લેષં વા કરિષ્યામિ શાશ્વતં હ્યનપાયિનમ્ ॥

ત્વાદૃશં હિ કુલે જાતભનૃશંસં બહુશ્રુતમ્ ।
અમાત્યં કો ન કુર્વીત રાજ્યપ્રણયકોવિદમ્ ॥

યસ્ત્વં પ્રવ્રાજિતો રાજ્યાદ્વ્યસનં ચોત્તમં ગતઃ ।
આનૃશંસ્યેન વૃત્તેન ક્ષત્રિયેચ્છસિ જીવિતુમ્ ॥

આગન્તા મદ્ગૃહં તાત વૈદેહઃ સત્યસન્ગરઃ ।
અથાહં તં નિયોક્ષ્યામિ તત્કરિષ્યત્યસંશયમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

તત આહૂય વૈદેહં મુનિર્વચનમબ્રવીત્ ।
અયં રાજકુલે જાતો વિદિતાભ્યન્તરો મમ ॥

આદર્શ ઇવ શુદ્ધાત્મા શારદશ્ચન્દ્રમા યથા ।
નાસ્મિન્પશ્યામિ વૃજિનં સર્વતો મે પરીક્ષિતઃ ॥

તેન તે સન્ધિરેવાસ્તુ વિશ્વસાસ્મિન્યથા મયિ ।
ન રાજ્યમનમાત્યેન શક્યં શાસ્તુમમિત્રહન્ ॥

અમાત્ય શુદ્ધ એવ સ્યાદ્બુદ્ધિસમ્પન્ન એવ વા ।
તસ્માચ્ચૈવ ભયં રાજ્ઞઃ પશ્ય રાજ્યસ્ય યોજનમ્ ॥

ધર્માત્મનાં ક્વચિલ્લોકે નાન્યાસ્તિ ગતિરીદૃશી । તદા રાજપુત્રોઽયં સતાં માર્ગમનુષ્ઠિતઃ ।
અસન્ગૃહીતસ્ત્વેવૈષ ત્વયા ધર્મપુરોગમઃ ॥

સંસેવ્યમાનઃ શત્રૂંસ્તે ગૃહ્ણીયાન્મહતો ગણાન્ ॥

યદ્યયં પ્રતિયુદ્ધ્યેત સ્વકર્મ ક્ષત્રિયસ્ય તત્ ।
જિગીષમાણસ્ત્વાં યુદ્ધે પિતૃપૈતામહે પદે ॥

ત્વં અપિ પ્રતિયુદ્ધ્યેથા વિજિગીષુર્વ્રતે સ્થિતઃ ।
અયુદ્ધ્વૈવ નિયોગાન્મે વશે કુરુ હિતે સ્થિતઃ ॥

સ ત્વં ધર્મમવેક્ષસ્વ હિત્વા લોભમસામ્પ્રતમ્ ।
ન ચ કામાન્ન ચ દ્રોહાત્સ્વધર્મં હાતુમર્હસિ ॥

નૈવ નિત્યં જયસ્તાત નૈવ નિત્યં પરાજયઃ ।
તસ્માજ્જયશ્ચ ભોક્તવ્યો ભોક્તવ્યશ્ચ પરાજયઃ ॥

આત્મન્યપિ ચ સન્દૃશ્યાવૃભૌ જયપરાજયૌ ।
નિઃશેષકારિણાં તાત નિઃશેષકરણાદ્ભયમ્ ॥

ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચેદં વચનં બ્રાહ્મણર્ષભમ્ ।
પ્રતિપૂજ્યાભિસત્કૃત્ય પૂજાર્હમનુમાન્ય ચ ॥

યથા બ્રૂયાન્મહાપ્રાજ્ઞો યથા બ્રૂયાન્મહાશ્રુતઃ ।
શ્રેયસ્કામો યથા બ્રૂયાદુભયોરેવ તત્ક્ષમમ્ ॥

યદ્યદ્વચનમુક્તોઽસ્મિ કરિષ્યામિ ચ તત્તથા ।
એતદ્ધિ પરમં શ્રેયો ન મેઽત્રાસ્તિ વિચારણા ॥

તતઃ કૌસલ્યમાહૂય મૈથિલો વાક્યમબ્રવીત્ ।
ધર્મતો બુદ્ધિતશ્ચૈવ બલેન ચ જિતં મયા ॥

અહં ત્વયા ચાત્મગુણૈર્જિતઃ પાર્થિવસત્તમ ।
આત્માનમનવજ્ઞાય જિતવદ્વર્તતાં ભવાન્ ॥

નાવમન્યામિ તે બુદ્ધિં નાવમન્યે ચ પૌરુષમ્ ।
નાવમન્યે જયામીતિ જિતવદ્વર્તતાં ભવાન્ ॥

યથાવત્પૂજિતો રાજન્ગૃહં ગન્તાસિ મે ગૃહાત્ ।
તતઃ સમ્પૂજ્ય તૌ વિપ્રં વિશ્વસ્તૌ જગ્મતુર્ગૃહાન્ ॥

વૈદેહસ્ત્વથ કૌસલ્યં પ્રવેશ્ય ગૃહમઞ્જસા ।
પ્રાદ્યાર્ધ્યમધુપર્કૈસ્તં પૂજાર્હં પ્રત્યપૂજયત્ ॥

દદૌ દુહિતરં ચાસ્મૈ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
એષ રાજ્ઞાં પરો ધર્મઃ સમૌ જયપરાજયૌ ॥