મહાભારત · અધ્યાય 12.1

નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
કૃત્વોદકં તે સુહૃદાં સર્વેષાં પાણ્ડુનન્દનાઃ । વિદુરો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ સર્વાશ્ચ ભરતસ્ત્રિયઃ ॥

તત્ર તે સુમહાત્માનો ન્યવસન્કુરુનન્દનાઃ ।
શૌચં નિર્વર્તયિષ્યન્તો માસચ્ચાત્રં બહિઃ પુરાત્ ॥

કૃતોદકં તુ રાજાનં ધર્માત્માનં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અભિજગ્મુર્મહાત્માનઃ સિદ્ધા બ્રહ્મર્ષિસત્તમાઃ ॥

દ્વૈપાયનો નારદશ્ચ દેવલશ્ચ મહાનૃષિઃ ।
દેવસ્થાનશ્ચ કણ્વશ્ચ તેષાં શિષ્યાશ્ચ સત્તમાઃ ॥

અન્યે ચ વેદવિદ્વાંસઃ કૃતપ્રજ્ઞા દ્વિજાતયઃ ।
ગૃહસ્થાઃ સ્નાતકાઃ સન્તો દદૃશુઃ કુરુસત્તમમ્ ॥

તેઽભિગમ્ય મહાત્માનં પૂજિતાશ્ચ યથાવિધિ ।
આસનેષુ મહાર્હેષુ વિવિશુઃ પરમર્ષયઃ ॥

પ્રતિગૃહ્ય તતઃ પૂજાં તત્કાલસદૃશીં તદા ।
પર્યુપાંસન્યથાન્યાયં પરિવાર્ય યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

પુણ્યે ભાગીરથીતીરે શોકવ્યાકુલચેતસમ્ ।
આશ્વાસયન્તો રાજેન્દ્રં વિપ્રાઃ શતસહસ્રશઃ ॥

નારદસ્ત્વવ્રવીત્કાલે ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
સમ્ભાષ્ય મુનિભિઃ સાર્ધં કૃષ્ણદ્વૈપાયનાદિભિઃ ॥
નારદ ઉવાચ ।

પાર્થસ્ય બાહુવીર્યેણ પ્રસાદાન્માધવસ્ય ચ ।
જિતા સેયં મહી કૃત્સ્ના ધર્મેણ ચ યુધિષ્ઠિર ॥

દિષ્ટ્યા મુક્તાઃ સ્થ સન્ગ્રામાદસ્માલ્લોકભયન્કરાત્ ।
ક્ષત્રધર્મરતશ્ચાસિ કચ્ચિન્મોદસિ પાણ્ડવ ॥

કચ્ચિચ્ચ નિહતામિત્રઃ પ્રીણાસિ સુહૃદો નૃપ ।
કચ્ચિચ્છ્રિયમિમાં પ્રાપ્ય ન ત્વાં શોકઃ પ્રબાધતે ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

વિજિતેયં મહી કૃત્સ્ના કૃષ્ણબાહુબલાશ્રયાત્ ।
બ્રાહ્મણાનાં પ્રસાદેન ભીમાર્જુનબલેન ચ ॥

ઇદં તુ મે મહદ્દુઃખં વર્તતે હૃદિ નિત્યદા ।
કૃત્વા જ્ઞાતિક્ષયમિમં મહાન્તં ઘોરદર્શનમ્ ॥

સૌભદ્રં દ્રૌપદેયાંશ્ચ ઘાતયિત્વા સુતાન્પ્રિયાન્ ।
જયોઽયમજયાકારો ભગવન્પ્રતિભાતિ મે ॥

કિન્નુ વક્ષ્યતિ વાર્ષ્ણેયી વધૂર્મે મધુસૂદનમ્ ।
દ્વારકાવાસિની કૃષ્ણમિતઃ પ્રતિગતં હરિમ્ ॥

દ્રૌપદી હતપુત્રેયં કૃપણા હતબાન્ધવા ।
અસ્મત્પ્રિયહિતે યુક્તા ભૂયઃ પીડયતીવ મામ્ ॥

ઇદમન્યચ્ચ ભગવન્યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ નારદ ।
મન્ત્રસંવરણેનાસ્મિ કુન્ત્યા દુઃખેન યોજિતઃ ॥

યઃ સ નાગાયુતપ્રાણો લોકેઽપ્રતિરથો રણે ।
સિંહવિક્રાન્તગામી ચ જિતકાશી યતવ્રતઃ ॥

આશ્રયો ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં માની તીક્ષ્ણપરાક્રમઃ ।
અમર્ષી નિત્યસંરમ્ભી ક્ષેપ્તાઽસ્માકં રણેરણે ॥

શીઘ્રાસ્ત્રશ્ચિત્રયોધી ચ કૃતી ચાદ્ભુતવિક્રમઃ । ગૂઢોત્પન્નઃ સુતઃ કુન્ત્યા ભ્રાતાઽસ્માકમસૌ કિલ

તોયકર્મણિ તં કુન્તી કથયામાસ મે તદા ।
પુત્રં સર્વગુણોયેતં કર્ણં ત્યક્તં જલે પુરા ॥

મઞ્જૂષાયાં સમાધાય ગઙ્ગાસ્રોતસ્યમજ્જયત્ ।
યં સૂતપુત્રં લોકોઽયં રાધેયં ચાભ્યમન્યત ॥

સ સૂર્યપુત્રઃ કુન્ત્યા યૈ ભ્રાતાઽસ્માકં ચ માતૃતઃ । અજાનતા મયા સડ્ખ્યે રાજ્યલુબ્ધેન ઘાતિતઃ ।
તન્મે દહતિ ગાત્રાણિ તૂલરાશિમિવાનલઃ ॥

ન હિ તં વેદ પાર્થોઽપિ ભ્રાતરં શ્વેતવાહનઃ ।
નાહં ન ભીમો ન યમૌ સ ત્વસ્માન્વેદ તત્વતઃ ॥

ગતા કિલ પૃથા તસ્ય સકાશમિતિ નઃ શ્ચુતમ્ ।
અસ્માકં શમકામા વૈ ત્વં ચ પુત્રો મમેત્યથ ॥

પૃથાયા ન કૃતઃ કામસ્તેન ચાપિ મહાત્મના ।
અતીવાનુચિતં માતરવોચ ઇતિ સોઽબ્રવીત્ ॥

ન હિ શક્ષ્યામિ સન્ત્યક્તુમહં દુર્યોધનં રણે ।
અનાર્યત્વં નૃશંસત્વં કૃતઘ્નત્વં ચ મે ભવેત્ ॥

યુધિષ્ઠિરેણ સન્ધિં હિ યદિ કુર્યાં મતે તવ ।
ભીતો રણે શ્વેતવાહાદિતિ માં મંસ્યતે જનઃ ॥

સોઽહં નિર્જિત્ય સમરે વિજયં સહકેશવમ્ ।
સન્ધાસ્યે ધર્મપુત્રેણ પશ્ચાદિતિ ચ સોઽબ્રવીત્ ॥

તમવોચત્કિલ પૃથા પુનઃ પૃથુલવક્ષસમ્ ।
ચતુર્ણામભયં દેહિ કામં યુધ્યસ્વ ફલ્ગુનમ્ ॥

સોઽબ્રવીન્માતરં ધીમાન્વેપમાનાં કૃતાઞ્જલિઃ ।
પ્રાપ્તાન્વિષહ્યાંશ્ચતુરો ન હનિષ્યામિ તે સુતાન્ ॥

પઞ્ચૈવ હિ સુતા દેવિ ભવિષ્યન્તિ તવ ધ્રુવાઃ ।
સાર્જુના વા હતે કર્ણે સકર્ણા વા હતેઽર્જુને ॥

તં પુત્રગૃદ્ધિની ભૂયો માતા પુત્રમથાબ્રવીત્ ।
ભ્રાતૄણાં સ્વસ્તિ કુર્વીથા યેષાં સ્વસ્તિ ચિકીર્ષસિ ॥

એવમુક્ત્વા કિલ પૃથા વિસૃજ્યોપયયૌ ગૃહાન્ ।
સોઽર્જુનેન હતો વીરો ભ્રાત્રા ભ્રાતા સહોદરઃ ॥

ન ચૈવ નિઃસૃતો મન્ત્રઃ પૃથાયાસ્તસ્ય વા મુને ।
અથ શૂરો મહેષ્વાસઃ પાર્થેનાજૌ નિપાતિતઃ ॥

અહં ત્વજ્ઞાસિષં પશ્ચાત્સ્વસોદર્યં દ્વિજોત્તમ ।
પૂર્વજં ભ્રાતરં કર્ણં પૃથાયા વચનાત્પ્રભો ॥

તેન મે દૂયતે તીવ્રં હૃદયં ભ્રાતૃઘાતિનઃ ।
કર્ણાર્જુનસહાયોઽહં જયેયમપિ વાસવમ્ ॥

સભાયાં ક્લિશ્યમાનસ્ય ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્દુરાત્મભિઃ ।
સહસોત્પતિતઃ ક્રોધઃ કર્ણં દૃષ્ટ્વા પ્રશામ્યતિ ॥

યદા હ્યસ્ય ગિરો રૂક્ષાઃ શ્રૃણોમિ કટુકોદયાઃ ।
સભાયાં ગદતો દ્યૂતે દુર્યોધનહિતૈષિણઃ ॥

તદા નશ્યતિ મે રોષઃ પાદૌ તસ્ય નિરીક્ષ્ય હ ।
કુન્ત્યા હિ સદૃશૌ પાદૌ કર્ણસ્યેતિ મતિર્મમ ॥

સાદૃશ્યહેતુમન્વિચ્છન્પૃથાયાસ્તસ્ય ચૈવ હ ।
કારણં નાધિગચ્છામિ કથઞ્ચિદપિ ચિન્તયન્ ॥

કથં નુ તસ્ય સન્ગ્રામે પૃથિવી ચક્રમગ્રસત્ ।
કથં નુ શપ્તો ભ્રાતા મે તત્ત્વં વક્તુમિહાર્હસિ ॥

શ્રોતુમિચ્છામિ ભગવંસ્ત્વત્તઃ સર્વં યથાતથમ્ ।
ભવાન્હિ સર્વવિદ્વિદ્વાઁલ્લોકે વેદ કૃતાકૃતમ્ ॥