મહાભારત · અધ્યાય 11.5

યદિદં ધર્મગહનં બુદ્ધ્યા સમનુબુધ્યતે ।
એતદ્વિસ્તરતઃ સર્વં બુદ્ધિમાર્ગં પ્રશંસ મે ॥
વિદુર ઉવાચ ।

અત્ર તે સર્વયિષ્યામિ નમસ્કૃત્વા સ્વયમ્ભુવે ।
યથા સંસારગહનં વદન્તિ પરમર્ષયઃ ॥

કશ્ચિન્મહતિ કાન્તારે વર્તમાનો દ્વિજઃ કિલ ॥
મહદ્દુર્ગમનુપ્રાપ્તો વનં ક્રવ્યાદસઙ્કુલમ્ ॥

સિંહવ્યાઘ્રગજર્ક્ષૌઘૈરતિઘોરમહાસ્વનૈઃ ।
પિશિતાદૈરતિભયૈર્મહોગ્રાકૃતિભિસ્તથા ॥

સમન્તાત્સમ્પરિક્ષિપ્તં યસ્માદ્દ્રષ્ટુર્મહદ્ભયમ્ ।
તદસ્ય દૃષ્ટ્વા હૃદયમુદ્વેગમગમત્પરમ્ ॥

અભ્યુચ્છ્રયન્તિ રમાણિ વિક્રિયાશ્ચ પરન્તપ ।
સ તદ્વનં વ્યનુસરન્સમ્પ્રધાવન્નિતસ્તતઃ ॥

વીક્ષમાણો દિશઃ સર્વાઃ શરણં ક્વ ભવેદિતિ । સ તેષાં નાશમન્વિચ્છન્પ્રદ્રુતો ભયપીડિતઃ ।
ન ચ નિર્યાતિ વૈ દૂરં ન વા તૈર્વિપ્રયુજ્યતે ॥

અથાપશ્યદ્વનં ગૂઢં સમન્તાદ્વાગુરાવૃતમ્ ।
બાહુભ્યાં સમ્પરિષ્વક્તઃ સ્ત્રિયા પરમઘોરયા ॥

પઞ્ચશીર્ષધરૈર્નાગૈઃ શૈલૈરિવ સમુન્નતૈઃ ।
નભઃસ્પૃશૈર્મહાવૃક્ષૈઃ પરિક્ષિપ્તં મહાવનમ્ ॥

વનમધ્યે ચ તત્રાભૂદુદપાનઃ સમાવૃતઃ ।
વલ્લીભિસ્તૃણનદ્ધાભિર્ગૂઢાભિરભિસંવૃતઃ ॥

પપાત સ દ્વિજસ્તત્ર નિગૂઢે સલિલાશયે ।
વિલગ્નશ્ચાભવત્તસ્મિઁલ્લતાસન્તાનસઙ્કુલે ॥

પનસસ્ય યથા જાતં વૃન્તબદ્ધં મહાફલમ્ ।
સ તથા લમ્બતે તત્ર હ્યૂર્ધ્વપાદો હ્યધઃ શિરાઃ ॥

અથ તત્રાપિ ચાન્યોઽસ્ય ભૂયો જાત ઉપદ્રવઃ ।
કૂપમધ્યે મહાનાગમપશ્યત મહાબલમ્ ॥

કૂપપીનાહવેલાયામપશ્યત્ મહાગજમ્ ॥

ષડ્વક્ત્રં કૃષ્ણશબલં દ્વિષટ્કપદચારિણમ્ ।
ક્રમેણ પરિસર્પન્તં વલ્લીવૃક્ષસમાવૃતમ્ ॥

તસ્ય શાખાપ્રશાખાસુ વૃક્ષશાખાવલમ્બિનઃ ।
નાનારૂપા મધુકરા ઘોરરૂપા ભયાવહાઃ ॥

આસતે મધુ સંવૃત્ય પૂર્વમેવ નિકેતજાઃ ।
ભૂયોભૂયઃ સમીહન્તે મધૂનિ ભરતર્ષભ ॥

સ્વાદનીયાનિ ભૂતાનાં યૈર્બાલો ન વિતૃપ્યતે ।
તેષાં મધૂનાં બહુધા ધારા પ્રસ્રવતે તદા ॥

આલમ્બમાનઃ સ પુમાન્ધારાં પિબતિ સર્વદા ।
ન ચાસ્ય તૃષ્ણા વિરતા પિબમાનસ્ય સઙ્કટે ॥

અભીપ્સતિ ચ તાં નિત્યમતૃપ્તઃ સ પુનઃ પુનઃ ।
ન ચાસ્ય જીવિતે રાજન્નિર્વેદઃ સમજાયત ॥

તત્રૈવ ચ મનુષ્યસ્ય જીવિતાશા પ્રતિષ્ઠિતા ।
કૃષ્ણાઃ શ્વેતાશ્ચ તં વૃક્ષં નિકૃન્તન્તિ સ્મ મૂષિકાઃ ॥

વ્યાલૈશ્ચ તદ્વનં દુર્ગં સ્ત્રિયા ચ પરમોગ્રયા ।
કૂપાધસ્તાચ્ચ નાગેન પીનાહે કુઞ્જરેણ ચ ॥

વૃક્ષપ્રપાતાચ્ચ ભયં મૂષિકેભ્યશ્ચ પઞ્ચમમ્ ।
મધુલોભાન્મધુકરૈઃ ષષ્ઠમાહુર્મહદ્ભયમ્ ॥

એવં સ વસતે તત્ર ક્ષિપ્તઃ સંસારસાગરે ।
ન ચૈવ જીવિતાશાયાં નિર્વેદમુપગચ્છતિ ॥