મહાભારત · અધ્યાય 10.7

એવં સઞ્ચિન્તયિત્વા તુ દ્રોણપુત્રો વિશામ્પતે ।
અવતીર્ય રથોપસ્થાદ્દધ્યૌ સ પ્રયતઃ સ્થિતઃ ॥
દ્રૌણિરુવાચ ।

ઉગ્રં સ્થાણું શિવં રુદ્રં શર્વમીશાનમીશ્વરમ્ ।
ગિરિશં વરદં દેવં ભવભાવનમવ્યયમ્ ॥

શિતિકણ્ઠમજં રુદ્રં દક્ષક્રતુહરં હરમ્ ।
વિશ્વરૂપં વિરૂપાક્ષં બહુરૂપમુમાપતિમ્ ॥

શ્મશાનવાસિનં દૃપ્તં મહાગણપતિં વિભુમ્ ।
ખટ્વાઙ્ગધારિણં મુણ્ડં જટિલં બ્રહ્મચારિણમ્ ॥

મનસા હ્યનુચિન્ત્યૈનં દુષ્કરેણાલ્પચેતસા ।
અદ્ય ભૂતોપહારેણ યક્ષ્યે ત્રિપુરાઘાતિનમ્ ॥

xxતુતં સ્તુત્યં સ્તૂયમાનમમોઘં કૃત્તિવાસસમ્ ।
વિલોહિતં નીલકણ્ઠમસહ્યં દુર્નિવારણમ્ ॥

શુક્રં વિશ્વસૃજં બ્રહ્મ બ્રહ્મચારિણમેવ ચ ।
વ્રતવન્તં તપોનિષ્ઠમનન્તં તપતાં ગતિમ્ ॥

બહુરૂપં ગણાધ્યક્ષં ત્ર્યક્ષં પારિષદપ્રિયમ્ ।
ધનાધ્યક્ષપ્રિયસખં ગૌરીહૃદયવલ્લભમ્ ॥

કુમારપિતરં પિઙ્ગં ગોવૃષોત્તમવાહનમ્ ।
કુત્તિવાસસમત્યુગ્રમાતોષણતત્પરમ્ ॥

પરં પરેભ્યઃ પરમં પરં યસ્માન્ન વિદ્યતે ।
ઇષ્વસ્ત્રોત્તમભર્તારં દિગન્તં દેશરક્ષિણમ્ ॥

હિરણ્યકવચં દેવં ચન્દ્રમૌલિવિભૂષણમ્ ।
પ્રપદ્યે શરણં દેવં પરમેણ સમાધિના ॥

ઇમાં ચેદાપદં ઘોરાં તરામ્યદ્ય સુદુસ્તરામ્ ।
સર્વભૂતોપહારેણ યક્ષ્યેઽહં શુચિના શુચિમ્ ॥

ઇતિ તસ્ય વ્યવસિતં જ્ઞાત્વા યોગાત્સુકર્મણઃ ।
પુરસ્તાત્કાઞ્ચની વેદી પ્રાદુરાસીન્મહાત્મનઃ ॥

તસ્યાં વેદ્યાં તદા રાજંશ્ચિત્રભાનુરજાયત ।
સ દિશો વિદિશઃ ખં ચ જ્વાલાભિરિવ પૂરયન્ ॥

દીપ્તાસ્યનયનાશ્ચાત્ર નૈકપાદશિરોધરાઃ । [રત્નચિત્રાઙ્ગદધરાઃ સમુદ્યતકરાસ્તથાઃ ॥ ]

દ્વિપાઃ શૈલપ્રતીકાશાઃ પ્રાદુરાસન્મહાગણાઃ ।
શ્વવરાહોષ્ટ્રરૂપાશ્ચ હયગોમાયુગોમુખાઃ ॥

ઋક્ષમાર્જારવદના વ્યાઘ્રદ્વીપિમુખાસ્તથા ।
કાકવક્ત્રાઃ પ્લુવમુખાઃ શુકવક્ત્રાસ્તથૈવ ચ ॥

મહાજગરવક્ત્રાશ્ચ હંસવક્ત્રાઃ શિતપ્રભાઃ ।
દાર્વાઘાટમુખાશ્ચાપિ ચાષવક્ત્રાશ્ચ ભારત ॥

કૂર્મનક્રમુખાશ્ચૈવ શિંશુમારમુખાસ્તથા ।
મહામકરવક્ત્રાશ્ચ તિમિવક્ત્રાસ્તથૈવ ચ ॥

હરિવક્ત્રાઃ ક્રૌઞ્ચમુખાઃ કપોતાભમુખાસ્તથા ।
પારાવતમુખાશ્ચૈવ મદ્ગુવક્ત્રાસ્તથૈવ ચ ॥

પાણિકર્ણાઃ સહસ્રાક્ષાસ્તથૈવ ચ મહોદરાઃ ।
નિર્માંસાઃ કાકવક્ત્રાશ્ચ શ્યેનવક્ત્રાશ્ચ ભારત ॥

તથૈવાશિરસો રાજન્નૃક્ષવક્ત્રાશ્ચ ભીષણાઃ ।
પ્રદીપ્તનેત્રજિહ્વાશ્ચ જ્વાલાવર્ણાસ્તથૈવ ચ ॥

જ્વાલાકેશાશ્ચ રાજેન્દ્ર જ્વલદ્રોમચતુર્ભુજાઃ ।
મેષવક્ત્રાસ્તથૈવાન્યે તથા છાગમુખા નૃપ ॥

શઙ્ખાભાઃ શઙ્ખવક્ત્રાશ્ચ શઙ્ખવર્ણાસ્તથૈવ ચ ।
શઙ્ખમાલાપરિકરાઃ શહ્ખધ્વનિસમસ્વનાઃ ॥

જટાધરાઃ પ઼ઞ્ચશિખાસ્તથા મુણ્ડાઃ કૃશોદરાઃ ।
ચતુર્દંષ્ટ્રાશ્ચતુર્જિહ્વાઃ શઙ્કુકર્ણાઃ કિરીટિનઃ ॥

મૌઞ્જીધરાશ્ચ રાજેન્દ્ર તથા કુઞ્ચિતમૂર્ધજાઃ ।
ઉષ્ણીષિણઃ કુણ્ડલિનશ્ચારુવક્ત્રાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ ॥

પદ્મોત્પલાપીડધરાસ્તથા મુકુટધારિણઃ ।
મહાત્મ્યેન ચ સંયુક્તાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

શતઘ્નીચક્રહસ્તાશ્ચ તથા મુસલપાણયઃ ।
ભુશુણ્ડીપાશહસ્તાશ્ચ દણ઼્ડહસ્તાશ્ચ ભારત ॥

પૃષ્ઠેષુ બદ્ધેષુધયશ્ચિત્રબાણોત્કટાસ્તથા ।
સધ્વજાઃ સપતાકાશ્ચ સઘણ્ટાઃ સપરશ્વથાઃ ॥

મહાપાશોદ્યતકરાસ્તથા લગુડપાણયઃ ।
સ્થૂણાહસ્તાઃ ખઙ્ગહસ્તાઃ સર્પોચ્છ્રિતકિરીટિનઃ ॥

મહાસર્પાઙ્ગદધરાશ્ચિત્રાભરણધારિણઃ । રજોધ્વજાઃ પઙ્કદિગ્ધાઃ સર્વે ચિત્રામ્બરસ્રજઃ ।
નીલાઙ્ગાઃ પિઙ્ગલાઙ્ગાશ્ચ મુણ્ડવક્તાસ્તથૈવ ચ ॥

ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગાંશ્ચ ઝર્ઝરાનકગોમુખાન્ ।
અવાદયન્પારિષદાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ કનકપ્રભાઃ ॥

ગાયમાનાસ્તથૈવાન્યે સંહૃષ્ટાઃ પુરુષર્ષભાઃ ।
લઙ્ઘયન્તઃ પ્લુવન્તશ્ચ વલ્ગન્તશ્ચ મહારથાઃ ॥

ધાવન્તો જવનાશ્ચણ્ડાઃ પાવકોદ્વૂતમૂર્ધજાઃ ।
મત્તા ઇવ મહાનાગા વિનદન્તો મુહુર્મુહુઃ ॥

સુભીમા ઘોરરૂપાશ્ચ શૂલપટ્ટસપાણયઃ ।
નાનાવિરાગવસનાશ્ચિત્રમાલ્યાનુલેપનાઃ ॥

રત્નચિત્રાઙ્ગદધરાઃ સમુદ્યતકરાસ્તથા ।
હન્તારો દ્વિષતાં શૂરાઃ પ્રસહ્યાસહ્યવિક્રમાઃ ॥

પાતારોઽસૃગ્વસાજ્યાનાં માંસાન્ત્રકૃતભોજનાઃ ।
ચૂડાલાઃ કર્ણિકારાશ્ચ પ્રહૃષ્ટાઃ પિઠરોદરાઃ ॥

અતિહસ્વાતિદીર્ઘાશ્ચ પ્રલમ્બાશ્ચાતિભૈરવાઃ ।
વિકટાઃ કાલલમ્બોષ્ઠા બૃહચ્છેફાણ્ડપિણ્ડિકાઃ ॥

મહાર્હનાનાવિકટા મુણ્ડાશ્ચ જટિલાઃ પરે ।
સાર્કેન્દુગ્રહનક્ષત્રાં દ્યાં કુર્યુસ્તે મહીતલે ॥

ઉત્સહેરંશ્ચ યે હન્તું ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્ ।
યે ચ વીતભયા નિત્યં હરસ્ય ભ્રુકુટીસહાઃ ॥

કામકારકરા નિત્યં ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરેશ્વરાઃ ।
નિત્યાનન્દપ્રમુદિતા વાગીશા વીતમત્સરાઃ ॥

પ્રાપ્યાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં યે ન યાસ્યન્તિ વૈ સ્મયમ્ ।
યેષાં વિસ્મયતે નિત્યં ભગવાન્કર્મભિર્હરઃ ॥

મનોવાક્કર્મભિર્યુક્તૈર્નિત્યમારાધિતશ્ચ યૈઃ ।
મનોવાક્કર્મભિર્ભક્તાન્પાતિ પુત્રાનિવૌરસાન્ ॥

પિબન્તોઽસૃગ્વસાશ્ચાન્યે ક્રુદ્ધા બ્રહ્મદ્વિષાં સદા ।
ચતુર્વિધાત્મકં સોમં યે પિબન્તિ ચ સર્વદા ॥

શ્રુતેન બ્રહ્મચર્યેણ તપસા ચ દમેન ચ ।
યે સમારાધ્ય શૂલાઙ્કં ભવસાયુજ્યમાગતાઃ ॥

યૈરાત્મભૂતૈર્ભગવાન્પાર્વત્યા ચ મહેશ્વરઃ ।
મહાભૂતગણૈર્ભુઙ્ક્તે ભૂતભવ્યભવત્પ્રભુઃ ॥

નાનાવાદિત્રહસિતક્ષ્વેડિતોત્કૃષ્ટગર્જિતૈઃ ।
સન્ત્રાસયન્તસ્તે વિશ્વમશ્વત્થામાનમભ્યયુઃ ॥

સંસ્તુવન્તો મહાદેવં ભાઃ કુર્વાણાઃ સુવર્ચસઃ ।
વિવર્ધયિષવો દ્રૌણેર્મહિમાનં મહાત્મનઃ ॥

જિજ્ઞાસમાનાસ્તત્તેજઃ સૌપ્તિકં ચ દિદૃક્ષવઃ । ભીમોગ્રપરિઘાલાતશૂલપટ્ટસપાણયઃ ।
ઘોરરૂપાઃ સમાજગ્મુર્ભૂતસઙ્ઘાઃ સહસ્રશઃ ॥

જનયેયુર્ભયં યે સ્મ ત્રૈલોક્યસ્યાપિ દર્શનાત્ ।
ન ચ તાન્પ્રેક્ષમાણોઽપિ વ્યથામુપજગામ હ ॥

અથ દ્રૌણિર્ધનુષ્પાણિર્બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રવાન્ ।
સ્વયમેવાત્મનાત્માનમુપહારમુપાહરત્ ॥

ધનૂંષિ સમિધસ્તત્ર પવિત્રાણિ સિતાઃ શરાઃ ।
હવિરાત્મવતશ્ચાત્મા તસ્મિન્ભારત કર્મણિ ॥

તતઃ સૌમ્યેન મન્ત્રેણ દ્રોણપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
ઉપહારં મહામન્યુરથાત્માનમુપાહરત્ ॥

તં રુદ્રં રૌદ્રકર્માણં રૌદ્રૈઃ કર્મભિરચ્યુતમ્ ।
અભિષ્ટુત્ય મહાત્માનમિત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિઃ ॥
દ્રૌણિરુવાચ ।

ઇમમાત્માનમદ્યાહં જાતમાઙ્ગિરસે કુલે ।
સ્વગ્નૌ જુહોમિ ભગવન્પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ માં બલિમ્ ॥

ભવદ્ભક્ત્યા મહાદેવ પસ્મેણ સમાધિના ।
અસ્યામાપદિ વિશ્વાત્મન્નુપાકુર્મી તવાગ્રતઃ ॥

ત્વયિ સર્વાણિ ભૂતાનિ સર્વભૂતેષુ ચાસિ વૈ ।
ગુણાનાં હિ પ્રધાનાનાં કૈવલ્યં ત્વયિ તિષ્ઠતિ ॥

સર્વભૂતાશ્રય વિભો હવિર્ભૂતમવસ્થિતમ્ ।
પ્રતિગૃહાણ માં દેવ યદ્યશક્યાઃ પરે મયા ॥

ઇત્યુક્ત્વા દ્રૌણિરાસ્થાય તાં દેવીં દીપ્તપાવકામ્ ।
સન્ત્યજ્યાત્માનમારુહ્ય કૃષ્ણવર્ત્મન્યુપાવિશત્ ॥

તમૂર્ધ્વબાહું નિશ્ચેષ્ટં દૃષ્ટ્વા હવિરુપસ્થિતમ્ ।
અબ્રવીદ્ભગવાન્સાક્ષાન્મહાદેવો હસન્નિવ ॥

સત્યશૌચાર્જવત્યાગૈસ્તપસા નિયમેન ચ ।
ક્ષાન્ત્યા ભક્ત્યા ચ ધૃત્યા ચ કર્મણા મનસા ગિરા ॥

યથાવદહમારાદ્વઃ કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા ।
તસ્માદિષ્ટતમઃ કૃષ્ણાદન્યો મમ ન વિદ્યતે ॥

કુર્વતા તાત સમ્માનં ત્વાં ચ જિજ્ઞાસતા મયા ।
પાઞ્ચાલાઃ સર્વદા ગુપ્તા માયાશ્ચ બહુશઃ કૃતાઃ ॥

કૃતસ્તસ્યૈવ સમ્માનં પાઞ્ચાલાન્રક્ષતા મયા ।
અભિભૂતાસ્તુ કાલેન નૈષામદ્યાસ્તિ જીવિતમ્ ॥

એવમુક્ત્વા મહાત્માનં ભગવાનાત્મનસ્તનુમ્ ।
આવિવેશ દદૌ ચાસ્મૈ વિમલં ખઙ્ગમુત્તમમ્ ॥

અથાવિષ્ટો ભગવતા ભૂયો જજ્વાલ તેજસા ।
વેગવાંશ્ચાભવદ્યુદ્ધે દેવસૃષ્ટેન તેજસા ॥

તં દૃષ્ટ્વા તાનિ ભૂતાનિ રક્ષાંસિ ચ સમાદ્રવન્ । અભિતઃ શિબિરં યાન્તં દ્રોણપુત્રં મહારથમ્ ।
દેવદેવં હરં સ્થાઉં યાન્તં સાક્ષાદિવેશ્વરમ્ ॥