મહાભારત · અધ્યાય 1.95

પ્રતિજ્ઞાય ચ દુષ્યન્તે પ્રતિયાતે દિને દિને । ગર્ભશ્ચ વવૃધે તસ્યાં રાજપુત્ર્યાં મહાત્મનઃ ॥

શકુન્તલા ચિન્તયન્તી રાજાનં કાર્યગૌરવાત્ ।
દિવારાત્રમનિદ્રૈવ સ્નાનભોજનવર્જિતા ॥

રાજપ્રેષણિકા વિપ્રાશ્ચતુરઙ્ગબલાન્વિતાઃ ।
અદ્ય શ્વો વા પરશ્વો વા સમાયાન્તીતિ નિસ્ચિતા ॥

દિનાન્પક્ષાનૃતૂન્માસાનયનાનિ ચ સર્વશઃ ।
ગણ્યમાનાનિ વર્ષાણિ વ્યતીયુસ્ત્રીણિ ભારત ॥

ત્રિષુ વર્ષેષુ પૂર્ણેષુ ઋષેર્વચનગૌરવાત્ ।
ઋષિપત્ન્યઃ સુબહુશો હેતુમદ્વાક્યમબ્રુવન્ ॥
ઋષિપત્ન્ય ઊચુઃ ।

શૃણુ ભદ્રે લોકવૃત્તં શ્રુત્વા યદ્રોચતે તવ ।
તત્કુરુષ્વ હિતં દેવિ નાવમાન્યં ગુરોર્વચઃ ॥

દેવાનાં દૈવતં વિષ્ણુર્વિપ્રાણામગ્નિર્બ્રહ્મ ચ ।
નારીણાં દૈવતં ભર્તા લોકાનાં બ્રાહ્મણો ગુરુઃ ॥

સૂતિકાલે પ્રસૂષ્વેતિ ભગવાંસ્તે પિતાઽબ્રવીત્ ।
કરિષ્યામીતિ કર્તવ્યં તદા તે સુકૃતં ભવેત્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પત્નીનાં વચનં શ્રુત્વા સાધુ સાધ્વિત્યચિન્તયત્ । ગર્ભં સુષાવ વામોરૂઃ કુમારમમિતૌજસમ્ ॥

ત્રિષુ વર્ષેષુ પૂર્ણેષુ પ્રાજાયત શકુન્તલા ।
રૂપૌદાર્યગુણોપેતં દૌષ્યન્તિં જનમેજય ॥

જાતે તસ્મિન્નન્તરિક્ષાત્પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત હ ।
દેવદુન્દુભયો નેદુર્નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ॥

ગાયદ્ભિર્મધુરં તત્ર દેવૈઃ શક્રોઽભ્યુવાચ હ ।
શકુન્તલે તવ સુતશ્ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ ॥

બલં તેજશ્ચ રૂપં ચ ન સમં ભુવિ કેનચિત્ ।
આહર્તા વાજિમેધસ્ય શતસઙ્ખ્યસ્ય પૌરવઃ ॥

અનેકારપિ સાહસ્રૈ રાજસૂયાદિભિર્મખૈઃ ।
સ્વાર્થં બ્રાહ્મણસાત્કૃત્વા દક્ષિણામમિતાં દદત્ ॥

દેવતાનાં વચઃ શ્રુત્વા કણ્વાશ્રમનિવાસિનઃ ।
સભાજયન્તઃ કણ્વસ્ય સુતાં સર્વે મહર્ષયઃ ॥

શકુન્તલા ચ તચ્છ્રુત્વા પરં હર્ષમવાપ સા । દ્વિજાનાહૂય મુનિભિઃ સત્કૃત્ય ચ મહાયશાઃ ।

જાતકર્માદિસંસ્કારં કણ્વઃ પુણ્યવતાં વરઃ ।
તસ્યાથ કારયામાસ વર્ધમાનસ્ય ચાસકૃત્ ॥

યથાવિધિ યથાન્યાયં ક્રિયાઃ સર્વાસ્ત્વકારયત્ ।
દન્તૈઃ શુક્લૈઃ શિખરિભિઃસિંહસંહનનોઽભવત્ ॥

ચક્રાઙ્કિતકરઃ શ્રીમાન્સ્વયં વિષ્ણુરિવાપરઃ । ચતુષ્કિષ્કુર્મહાતેજા મહામૂર્ધા મહાબલઃ ॥

કુમારો દેવગર્ભાભઃ સ તત્રાશુ વ્યવર્ધત ।
ઋષેર્ભયાત્તુ દુષ્યન્તઃ સ્મરન્નૈવાહ્વયત્તદા ॥

ગતે કાલે તુ મહતિ ન સસ્માર તપોધનામ્ । ષડ્વર્ષેષુ તતો બાલઃ કણ્વાશ્રમપદં પ્રતિ ॥

વ્યાઘ્રાન્સિંહાન્વરાહાંશ્ચ વૃકાંશ્ચ મહિષાંસ્તથા ।
ઋક્ષાંશ્ચાભ્યહનદ્વ્યાલાન્પદ્ભ્યામાશ્રમપીડકાન્ ॥

બલાદ્ભુજાભ્યાં સન્ગૃહ્ય બલવાન્સન્નિયમ્ય ચ । બદ્ધ્વા વૃક્ષેષુ દૌષ્યન્તિરાશ્રમસ્ય સમન્તતઃ ॥

આરુરોહ દ્રુમાંશ્ચૈવ ક્રીડન્સ્મ પરિધાવતિ ।
વનં ચ લોડયામાસ સિંહવ્યાઘ્રગણૈર્વૃતમ્ ॥

તતશ્ચ રાક્ષસાન્સર્વાન્પિશાચાંશ્ચ રિપૂન્રણે ।
મુષ્ટિયુદ્ધેન તાન્હત્વા ઋષીનારાધયત્તદા ॥

કશ્ચિદ્દિતિસુતસ્તં તુ હન્તુકામો મહાબલઃ ।
વધ્યમાનાંસ્તુ દૈતેયાનમર્ષી તં સમભ્યયાત્ ॥

તમાગતં પ્રહસ્યૈવ બાહુભ્યાં પરિગૃહ્ય ચ ।
દૃઢં ચાબધ્ય બાહુભ્યાં પીડયામાસ તં તદા ॥

મર્દિતો ન શશાકાસ્માન્મોચિતું બલવત્તયા ।
પ્રાક્રોશદ્ભૈરવં તત્ર દ્વારેભ્યો નિઃસૃતં ત્વસૃક્ ॥

તેન શબ્દેન વિત્રસ્તા મૃગાઃ સિંહાદયો ગણાઃ ।
સુસ્રુવુશ્ચ શકૃન્મૂત્રમાશ્રમસ્થાશ્ચ સુસ્રુવુઃ ॥

નિરસું જાનુભિઃ કૃત્વા વિસસર્જ ચ સોઽપતત્ ।
તદ્દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં જગ્મુઃ કુમારસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ ॥

નિત્યકાલં વધ્યમાના દૈતેયા રાક્ષસૈઃ સહ । કુમારસ્ય ભયાદેવ નૈવ જગ્મુસ્તદાશ્રમમ્ ॥

તતોઽસ્ય નામ ચક્રુસ્તે કણ્વાશ્રમનિવાસિનઃ ।
કણ્વેન સહિતાઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા કર્માતિમાનુષમ્ ॥

અસ્ત્વયં સર્વદમનઃ સર્વં હિ દમયત્યસૌ ।
સ સર્વદમનો નામ કુમારઃ સમપદ્યત ॥

વિક્રમેણૌજસા ચૈવ બલેન ચ સમન્વિતઃ ।
અપ્રેષયતિ દુષ્યન્તે મહિષ્યાસ્તનયસ્ય ચ ॥

પાણ્ડુભાવપરીતાઙ્ગીં ચિન્તયા સમભિપ્લુતામ્ ।
લમ્બાલકાં કૃશાં દીનાં તથા મલિનવાસસમ્ ॥

શકુન્તલાં ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય પ્રદધ્યૌ સ મુનિસ્તદા ।
શાસ્ત્રાણિ સર્વવેદાશ્ચ દ્વાદશાબ્દસ્ય ચાભવન્ ॥