મહાભારત · અધ્યાય 1.90

સમ્ભવં ભરતસ્યાહં ચરિતં ચ મહામતેઃ ।
શકુન્તલાયાશ્ચોત્પત્તિં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥

દુષ્યન્તેન ચ વીરેણ યથા પ્રાપ્તા શકુન્તલા ।
તં વૈ પુરુષસિંહસ્ય ભગવન્વિસ્તરં ત્વહમ્ ॥

શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વજ્ઞ સર્વં મતિમતાં વર ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
સ કદાચિન્મહાબાહુઃ પ્રભૂતબલવાહનઃ ॥

વનં જગામ ગહનં હયનાગશતૈર્વૃતઃ ।
બલેન ચતુરઙ્ગેણ વૃતઃ પરમવલ્ગુના ॥

ખડ્ગશક્તિધરૈર્વીરૈર્ગદામુસલપાણિભિઃ ।
પ્રાસતોમરહસ્તૈશ્ચ યયૌ યોધશતૈર્વૃતઃ ॥

સિંહનાદૈશ્ચ યોધાનાં શઙ્ખદુનદુભિનિઃસ્વનૈઃ ।
રથનેમિસ્વનૈશ્ચૈવ સનાગવરબૃંહિતૈઃ ॥

નાનાયુધધરૈશ્ચાપિ નાનાવેષધરૈસ્તથા ।
હ્રેષિતસ્વનમિશ્રૈશ્ચ ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતસ્વનૈઃ ॥

આસીત્કિલકિલાશબ્દસ્તસ્મિન્ગચ્છતિ પાર્થિવે ।
પ્રાસાદવરશૃઙ્ગસ્થાઃ પરયા નૃપશોભયા ॥

દદૃશુસ્તં સ્ત્રિયસ્તત્ર શૂરમાત્મયશસ્કરમ્ ।
શક્રોપમમમિત્રઘ્નં પરવારણવારણમ્ ॥

પશ્યન્તઃ સ્ત્રીગણાસ્તત્ર વજ્રપાણિં સ્મ મેનિરે ।
અયં સ પુરુષવ્યાઘ્રો રણે વસુપરાક્રમઃ ॥

યસ્ય બાહુબલં પ્રાપ્ય ન ભવન્ત્યસુહૃદ્ગણાઃ ।
ઇતિ વાચો બ્રુવન્ત્યસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ પ્રેમ્ણા નરાધિપં ॥

તુષ્ટુવુઃ પુષ્પવૃષ્ટીશ્ચ સસૃજુસ્તસ્ય મૂર્ધનિ ।
તત્રતત્ર ચ વિપ્રેન્દ્રૈઃ સ્તૂયમાનઃ સમન્તતઃ ॥

નિર્યયૌ પરમપ્રીત્યા વનં મૃગજિઘાંસયા ।
તં દેવરાજપ્રતિમં મત્તવારણધૂર્ગતમ્ ॥

દ્વિજક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્રા નિર્યાન્તમનુજગ્મિરે ।
દદૃશુર્વર્ધમાનાસ્તે આશીર્ભિશ્ચ જયેન ચ ॥

સુદૂરમનુજગ્મુસ્તં પૌરજાનપદાસ્તથા ।
ન્યવર્તન્ત તતઃ પશ્ચાદનુજ્ઞાતા નૃપેણ હ ॥

સુપર્ણપ્રતિમેનાથ રથેન વસુધાધિપઃ ।
મહીમાપૂરયામાસ ઘોષેણ ત્રિદિવં તથા ॥

સ ગચ્છન્દદૃશે ધીમાન્નન્દનપ્રતિમં વનમ્ ।
બિલ્વાર્કખદિરાકીર્ણં કપિત્થધવસન્કુલમ્ ॥

વિષમં પર્વતસ્રસ્તૈ રશ્મભિશ્ચ સમાવૃતમ્ ।
નિર્જલં નિર્મનુષ્યં ચ બહુયોજનમાયતમ્ ॥

મૃગસિંહૈર્વૃતં ઘોરૈરન્યૈશ્ચાપિ વનેચરૈઃ ।
તદ્વનં મનુજવ્યાઘ્રઃ સભૃત્યબલવાહનઃ ॥

લોડયામાસ દુષ્યન્તઃ સૂદયન્વિવિધાન્મૃગાન્ ।
બાણગોચરસમ્પ્રાપ્તાંસ્તત્ર વ્યાઘ્રગણાન્બહૂન્ ॥

પાતયામાસ દુષ્યન્તો નિર્બિભેદ ચ સાયકૈઃ ।
દૂરસ્થાન્સાયકૈઃ કાંશ્ચિદભિનત્સ નરાધિપઃ ॥

અભ્યાશમાગતાંશ્ચાન્યાન્ખડ્ગેન નિરકૃન્તત ।
કાંશ્ચિદેણાન્સમાજઘ્ને શક્ત્યા શક્તિમતાં વરઃ ॥

ગદામણ્ડલતત્ત્વજ્ઞશ્ચચારામિતવિક્રમઃ ।
તોમરૈરસિભિશ્ચાપિ ગદામુસલકમ્પનૈઃ ॥

ચચાર સ વિનિઘ્નન્વૈ વન્યાંસ્તત્ર મૃગદ્વિજાન્ ।
રાજ્ઞા ચાદ્ભુતવીર્યેણ યોધૈશ્ચ સમરપ્રિયૈઃ ॥

લોડ્યમાનં મહારણ્યં તત્યજુઃ સ્મ મૃગાધિપાઃ ।
તત્ર વિદ્રુતયૂથાનિ હતયૂથપતીનિ ચ ॥

મૃગયૂથાન્યથૌત્સુક્યાચ્છબ્દં ચક્રુસ્તતસ્તતઃ ।
શુષ્કાશ્ચાપિ નદીર્ગત્વા જલનૈરાશ્યકર્શિતાઃ ॥

વ્યાયામક્લાન્તહૃદયાઃ પતન્તિ સ્મ વિચેતસઃ ।
ક્ષુત્પિપાસાપરીતાશ્ચ શ્રાન્તાશ્ચ પતિતા ભુવિ ॥

કેચિત્તત્ર નરવ્યાઘ્રૈરભક્ષ્યન્ત બુભુક્ષિતૈઃ ।
કેચિદગ્નિમથોત્પાદ્ય સંસાધ્ય ચ વનેચરાઃ ॥

ભક્ષયન્તિ સ્મ માંસાનિ પ્રકુટ્ય વિધિવત્તદા ।
તત્ર કેચિદ્ગજા મત્તા બલિનઃ શસ્ત્રવિક્ષતાઃ ॥

સન્કોચ્યાગ્રકરાન્ભીતાઃ પ્રાદ્રવન્તિ સ્મ વેગિતાઃ ।
શકૃન્મૂત્રં સૃજન્તશ્ચ ક્ષરન્તઃ શોણિતં બહુ ॥

વન્યા ગજવરાસ્તત્ર મમૃદુર્મનુજાન્બહૂન્ । તદ્વનં બલમેઘેન શરધારેણ સંવૃતમ્ ।
વ્યરોચત મૃગાકીર્ણં રાજ્ઞા હતમૃગાધિપમ્ ॥