મહાભારત · અધ્યાય 1.83

અહં યયાતિર્નહુષસ્ય પુત્રઃ પૂરોઃ પિતા સર્વભૂતાવમાનાત્ ।
પ્રભ્રંશિતઃ સુરસિદ્ધર્ષિલોકા- ત્પરિચ્યુતઃ પ્રપતામ્યલ્પપુણ્યઃ ॥

અહં હિ પૂર્વો વયસા ભવદ્ભ્ય- સ્તેનાભિવાદં ભવતાં ન પ્રયુઞ્જે ।
યો વિદ્યયા તપસા જન્મના વા વૃદ્ધઃ સ પૂજ્યો ભવતિ દ્વિજાનામ્ ॥
અષ્ટક ઉવાચ ।

અવાદીસ્ત્વં વયસા યઃ પ્રવૃદ્ધઃ સ વૈ રાજન્નાભ્યધિકઃ કથ્યતે ચ ।
યો વિદ્યયા તપસા સમ્પ્રવૃદ્ધઃ સ એવ પૂજ્યો ભવતિ દ્વિજાનામ્ ॥
યયાતિરુવાચ ।

પ્રતિકૂલં કર્મણાં પાપમાહુ- સ્તદ્વર્તતેઽપ્રવણે પાપલોક્યમ્ ।
સન્તોઽસતાં નાનુવર્તન્તિ ચૈત- દ્યથા ચૈષામનુકૂલાસ્તથાઽસન્ ॥

અભૂદ્ધનં મે વિપુલં ગતં ત- દ્વિચેષ્ટમાનો નાધિગન્તા તદસ્મિ ।
એવં પ્રધાર્યાત્મહિતે નિવિષ્ટો યો વર્તતે સ વિજાનાતિ જીવઃ ॥

મહાધનો યો યજતે સુયજ્ઞૈ- ર્યઃ સર્વવિદ્યાસુ વિનીતબુદ્ધિઃ ।
વેદાનધીત્ય તપસા યોજ્ય દેહં દિવં સ યાયાત્પુરુષો વીતમોહઃ ॥

ન જાતુ હૃષ્યેન્મહતા ધનેન વેદાનધીયીતાનહન્કૃતઃ સ્યાત્ ।
નાનાભાવા બહવો જીવલોકે દૈવાધીના નષ્ટચેષ્ટાધિકારાઃ । તત્તત્પ્રાપ્ય ન વિહન્યેત ધીરો દિષ્ટં બલીય ઇતિ મત્વાઽત્મબુદ્ધ્યા ॥

સુખં હિ જન્તુર્યદિ વાઽપિ દુઃખં દૈવાધીનં વિન્દતે નાત્મશક્ત્યા ।
તસ્માદ્દિષ્ટં બલવન્મન્યમાનો ન સઞ્જ્વરેન્નાપિ હૃષ્યેત્કથઞ્ચિત્ ॥

દુઃખૈર્ન તપ્યેન્ન સુખૈઃ પ્રહૃષ્યે- ત્સમેન વર્તેત સદૈવ ધીરઃ ।
દિષ્ટં બલીય ઇતિ મન્યમાનો ન સઞ્જ્વરેન્નાપિ હૃષ્યેત્કથઞ્ચિત્ ॥

ભયે ન મુહ્યામ્યષ્ટકાહં કદાચિ- ત્સન્તાપો મે માનસો નાસ્તિ કશ્ચિત્ ।
ધાતા યથા માં વિદધીત લોકે ધ્રુવં તથાઽહં ભવિતેતિ મત્વા ॥

સંસ્વેદજા અણ્ડજાશ્ચોદ્ભિદશ્ચ સરીસૃપાઃ કૃમયોઽથાપ્સુ મત્સ્યાઃ ।
તથાશ્મનસ્તૃણકાષ્ઠં ચ સર્વે દિષ્ટક્ષયે સ્વાં પ્રકૃતિં ભજન્તિ ॥

અનિત્યતાં સુખદુઃસ્વસ્ય બુદ્ધ્વા કસ્માત્સન્તાપમષ્ટકાહં ભજેયમ્ ।
કિં કુર્યાં વૈ કિં ચ કૃત્વા ન તપ્યે તસ્માત્સન્તાપં વર્જયામ્યપ્રમત્તઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં વ્રુવાણં નૃપતિં યયાતિ- મથાષ્ટકઃ પુનરેવાન્વપૃચ્છત્ ।
માતામહં સર્વગુણોપપન્નં તત્રસ્થિતં સ્વર્ગલોકે યથાવત્ ॥
અષ્ટક ઉવાચ ।

યે યે લોકાઃ પાર્થિવેન્દ્રપ્રધાના- સ્ત્વયા ભુક્તા યં ચ કાલં યથાવત્ ।
તાન્મે રાજન્બ્રૂહિ સર્વાન્યથાવ- ત્ક્ષેત્રજ્ઞવદ્ભાષસે ત્વં હિ ધર્માન્ ॥
યયાતિરુવાચ ।

રાજાઽહમાસમિહ સાર્વભૌમ- સ્તતો લોકાન્મહતશ્ચાજયં વૈ ।
તત્રાવસં વર્ષસહસ્રમાત્રં તતો લોકં પરમસ્મ્યભ્યુપેતઃ ॥

તતઃ પુરીં પુરુહૂતસ્ય રમ્યાં સહસ્રદ્વારાં શતયોજનાયતામ્ ।
અધ્યાવસં વર્ષસહસ્રમાત્રં તતો લોકં પરમસ્મ્યભ્યુપેતઃ ॥

તતો દિવ્યમજરં પ્રાપ્ય લોકં પ્રજાપતેર્લોકપતેર્દુરાપમ્ ।
તત્રાવસં વર્ષસહસ્રમાત્રં તતો લોકં પરમસ્મ્યભ્યુપેતઃ ॥

સ દેવદેવસ્ય નિવેશને ચ વિહૃત્ય લોકાનવસં યથેષ્ટમ્ ।
સમ્પૂજ્યમાનસ્ત્રિદશૈઃ સમસ્તૈ- સ્તુલ્યપ્રભાવદ્યુતિરીશ્વરાણામ્ ॥

તથાઽવસં નન્દને કામરૂપી સંવત્સરાણામયુતં શતાનામ્ ।
સહાપ્સરોભિર્વિહરન્પુણ્યગન્ધા- ન્પશ્યન્નગાન્પુષ્પિતાંશ્ચારુરૂપાન્ ॥

તત્ર સ્થિતં માં દેવ સુખેષુ સક્તં કાલેઽતીતે મહતિ તતોઽતિમાત્રમ્ ।
દૂતો દેવાનામબ્રવીદુગ્રરૂપો ધ્વંસેત્યુચ્ચૈસ્ત્રિઃ પ્લુતેન સ્વરેણ ॥

એતાવન્મે વિદિતં રાજસિંહ તતો ભ્રષ્ટોઽહં નન્દનાત્ક્ષીણપુણ્યઃ ।
વાચોઽશ્રૌષં ચાન્તરિક્ષે સુરાણાં સાનુક્રોંશાઃ શોચતાં માં નરેન્દ્ર ॥

અહો કષ્ટં ક્ષીણપુણ્યો યયાતિઃ પતત્યસૌ પુણ્યકૃત્પુણ્યકીર્તિઃ ।
તાનબ્રુવં પતમાનસ્તતોઽહં સતાં મધ્યે નિપતેયં કથં નુ ॥

તૈરાખ્યાતા ભવતાં યજ્ઞભૂમિઃ સમીક્ષ્ય ચેમાં ત્વરિતમુપાગતોઽસ્મિ ।
હવિર્ગન્ધં દેશિકં યજ્ઞભૂમે- ર્ધૂમાપાઙ્ગં પ્રતિગૃહ્ય પ્રતીતઃ ॥