મહાભારત · અધ્યાય 1.74

તતઃ કાવ્યો ભૃગુશ્રેષ્ઠઃ સમન્યુરુપગમ્ય હ ।
વૃષપર્વાણમાસીનમિત્યુવાચાવિચારયન્ ॥

નાધર્મશ્ચરિતો રાજન્સદ્યઃ ફલતિ ગૌરિવ ।
શનૈરાવર્ત્યમાનો હિ કર્તુર્મૂલાનિ કૃન્તતિ ॥

પુત્રેષુ વા નપ્તૃષુ વા ન ચેદાત્મનિ પશ્યતિ ।
ફલત્યેવ ધ્રુવં પાયં ગુરુભુક્તમિવોદરે ॥

અધીયાનં હિતં રાજન્ક્ષમાવન્તં જિતેન્દ્રિયમ્ । યદઘાતયથા વિપ્રં કચમાઙ્ગિરસં તદા ।
અપાપશીલં ધર્મજ્ઞં શુશ્રૂષું મદ્ગૃહે રતમ્ ॥

શર્મિષ્ઠયા દેવયાની ક્રૂરમુક્તા બહુ પ્રભો ।
વિપ્રકૃત્ય ચ સંરમ્ભાત્કૂપે ક્ષિપ્તા મનસ્વિની ॥

સા ન કલ્પેત વાસાય તયાહં રહિતઃ કથમ્ । વસેયમિહ તસ્માત્તે ત્યજામિ વિષયં નૃપ ॥

વધાદનર્હતસ્તસ્ય વધાચ્ચ દુહિતુર્મમ । વષપર્વન્નિબોધેયં ત્યક્ષ્યામિ ત્વાં સબાન્ધવમ્ ।
સ્થાતું ત્વદ્વિષયે રાજન્ન શક્ષ્યામિ ત્વયા સહ ॥

મા શોચ વૃષપર્વંસ્ત્વં મા ક્રુધ્યસ્વ વિશામ્પતે । સ્થાતું તે વિષયે રાજન્ન શક્ષ્યામિ તયા વિના ।
અસ્યા ગતિર્ગતિર્મહ્યં પ્રિયમસ્યાઃ પ્રિયં મમ ॥
વૃષપર્વોવાચ ।

યદિ બ્રહ્મન્ઘાતયામિ યદિ વા ક્રોશયામ્યહમ્ ।
શર્મિષ્ઠયા દેવયાનીં તેન ગચ્છામ્યસદ્ગતિમ્ ॥
શુક્ર ઉવાચ ।

અહો મામભિજાનાસિ દૈત્ય મિથ્યાપ્રલાપિનમ્ ।
યથેમમાત્મનો દોષં ન નિયચ્છસ્પુપેક્ષસે ॥
વૃષપર્વોવાચ ।

નાધર્મં ન મૃષાવાદં ત્વયિ જાનામિ ભાર્ગવ ।
ત્વયિ ધર્મશ્ચ સત્યં ચ તત્પ્રસીદતુ નો ભવાન્ ॥

યદ્યસ્માનપહાય ત્વમિતો ગચ્છસિ ભાર્ગવ ।
સમુદ્રં સમ્પ્રવેક્ષ્યામિ પૂર્વં મદ્બાન્ધવૈઃ સહ ॥

પાતાલમથવા ચાગ્નિં નાન્યદસ્તિ પરાયણમ્ । યદ્યેવ દેવાન્ગચ્છેસ્ત્વં માં ચ ત્યક્ત્વા ગ્રહાધિપ ।
સર્વત્યાગં તતઃ કૃત્વા પ્રવિશામિ હુતાશનમ્ ॥
શુક્ર ઉવાચ ।

સમુદ્રં પ્રવિશધ્વં વા દિશો વા દ્રવતાસુરાઃ ।
દુહિતુર્નાપ્રિયં સોહું શક્તોઽહં દયિતા હિ મે ॥

પ્રસાદ્યતાં દેવયાની જીવિતં યત્ર મે સ્થિતમ્ ।
યોગક્ષેમકરસ્તેઽહમિન્દ્રસ્યેવ બૃહસ્પતિઃ ॥
વૃષપર્વોવાચ ।

યત્કિઞ્ચિદસુરેન્દ્રાણાં વિદ્યતે વસુ ભાર્ગવ ।
ભુવિ હસ્તિગવાશ્વં ચ તસ્ય ત્વં મમ ચેશ્ચરઃ ॥
શુક્ર ઉવાચ ।

યત્કિઞ્ચિદસ્તિ દ્રવિણં દૈત્યેન્દ્રાણાં મહાસુર ।
તસ્યેશ્વરોસ્મિ યદ્યેષા દેવયાની પ્રસાદ્યતામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તથેત્યાહ વૃષપર્વા મહાકવિમ્ ।
દેવયાન્યન્તિકં ગત્વા તમર્થં પ્રાહ ભાર્ગવઃ ॥
દેવયાન્યુવાચ ।

યદિ ત્વમીશ્વરસ્તાત રાજ્ઞો વિત્તસ્ય ભાર્ગવ ।
નાભિજાનામિ તત્તેઽહં રાજા તુ વદતુ સ્વયમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શુક્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા વૃષપર્વા સબાન્ધવઃ ।
દેવયાનિ પ્રસીદેતિ પપાત ભુવિ પાદયોઃ ॥
વૃષપર્વોવાચ ।

સ્તુત્યો વન્દ્યશ્ચ સતતં મયા તાતશ્ચ તે શુભે । યં કામમભિકામાઽસિ દેવયાનિ શુચિસ્મિતે ।
તત્તેઽહં સમ્પ્રદાસ્યામિ યદિ વાપિ હિ દુર્લભમ્ ॥
દેવયાન્યુવાચ ।

દાસીં કન્યાસહસ્રેણ શર્મિષ્ઠામભિકામયે ।
અનુ માં તત્ર ગચ્છેત્સા યત્ર દદ્યાચ્ચ મે પિતા ॥
વૃષપર્વોવાચ ।

ઉત્તિષ્ઠ ત્વં ગચ્છ ધાત્રિ શર્મિષ્ઠાં શીઘ્રમાનય ।
યં ચ કામયતે કામં દેવયાની કરોતુ તમ્ ॥

ત્યજેદેકં કુલસ્યાર્થે ગ્રામાર્થે ચ કુલં ત્યજેત્ ।
ગ્રામં જનપદસ્યાર્થે આત્માર્થે પૃથિવીં ત્યજેત્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતો ધાત્રી તત્ર ગત્વા શર્મિષ્ઠાં વાક્યમબ્રવીત્ ।
ઉત્તિષ્ઠ ભદ્રે શર્મિષ્ઠે જ્ઞાતીનાં સુખમાવહ ॥

ત્યજતિ બ્રાહ્મણઃ શિષ્યાન્દેવયાન્યા પ્રચોદિતઃ ।
સાયં કામયતે કાં સ કાર્યોઽદ્ય ત્વયાઽનઘે ॥
શર્મિષ્ઠોવાચ ।

યં સા કામયતે કાં કરવાણ્યહમદ્ય તમ્ । યદ્યેવમાહ્વયેચ્છુક્રો દેવયાનીકૃતે હિ મામ્ ।
મદ્દોષાન્માગમચ્છુક્રો દેવયાની ચ મત્કૃતે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતઃ કન્યાસહસ્રેણ વૃતા શિબિકયા તદા ।
પિતુર્નિયોગાત્ત્વરિતા નિશ્ચક્રામ પુરોત્તમાત્ ॥
શર્મિષ્ઠોવાચ ।

અહં દાસીસહસ્રેણ દાસી તે પરિચારિકા ।
અનુ ત્વાં તત્ર યાસ્યામિ યત્ર દાસ્યતિ તે પિતા ॥
દેવયાન્યુવાચ ।

સ્તુવતો દુહિતાઽહં તે યાચતઃ પ્રતિગૃહ્ણતઃ ।
સ્તૂયમાનસ્ય દુહિતા કથં દાસી ભવિષ્યસિ ॥
શર્મિષ્ઠોવાચ ।

યેનકેનચિદાર્તાનાં જ્ઞાતીનાં સુખમાવહેત્ ।
અતસ્ત્વામનુયાસ્યામિ તત્ર દાસ્યતિ તે પિતા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પ્રતિશ્રુતે દાસભાવે દુહિત્રા વૃષપર્વણઃ ।
દેવયાની નૃપશ્રેષ્ઠ પિતરં વાક્યમબ્રવીત્ ॥
દેવયાન્યુવાચ ।

પ્રવિશામિ પુરં તાત તુષ્ટાઽસ્મિ દ્વિજસત્તમ ।
અમોઘં તવ વિજ્ઞાનમસ્તિ વિદ્યાબલં ચ તે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તો દુહિત્રા સ દ્વિજશ્રેષ્ઠો મહાયશાઃ ।
પ્રવિવેશ પુરં હૃષ્ટઃ પૂજિતઃ સર્વદાનૈવઃ ॥