મહાભારત · અધ્યાય 1.68

દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ।
સિંહવ્યાઘ્રમૃગાણાં ચ પન્નગાનાં પતત્ત્રિણામ્ ॥

અન્યેષાં ચૈવ ભૂતાનાં સમ્ભવં ભગવન્નહમ્ । શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વેન માનુષેષુ મહાત્મનામ્ ।
જન્મ કર્મ ચ ભૂતાનામેતેષામનુપૂર્વશઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

માનુષેષુ મનુષ્યેન્દ્ર સમ્ભૂતા યે દિવૌકસઃ ।
પ્રથમં દાનવાશ્ચૈવ તાંસ્તે વક્ષ્યામિ સર્વશઃ ॥

વિપ્રચિત્તિરિતિ ખ્યાતો ય આસીદ્દાનવર્ષભઃ ।
જરાસન્ધ ઇતિ ખ્યાતઃ સ આસીન્મનુજર્ષભઃ ॥

દિતેઃ પુત્રસ્તુ યો રાજન્હિરણ્યકશિપુઃ સ્મૃતઃ ।
સ જજ્ઞે માનુષે લોકે શિશુપાલો નરર્ષભઃ ॥

સંહ્લાદ ઇતિ વિખ્યાતઃ પ્રહ્લાદસ્યાનુજસ્તુ યઃ ।
સ શલ્ય ઇતિ વિખ્યાતો જજ્ઞે વાહીકપુઙ્ગવઃ ॥

અનુહ્લાદસ્તુ તેજસ્વી યોઽભૂત્ખ્યાતો જઘન્યજઃ ।
ધૃષ્ટકેતુરિતિ ખ્યાતઃ સ બભૂવ નરેશ્વરઃ ॥

યસ્તુ રાજઞ્શિબિર્નામ દૈતેયઃ પરિકીર્તિતઃ ।
દ્રુમ ઇત્યભિવિખ્યાતઃ સ આસીદ્ભુવિ પાર્થિવઃ ॥

બાષ્કલો નામ યસ્તેષામાસીદસુરસત્તમઃ ।
ભગદત્ત ઇતિ ખ્યાતઃ સં જજ્ઞે પુરુષર્ષભઃ ॥

અયઃશિરા અશ્વશિરા અયઃશઙ્કુશ્ચ વીર્યવાન્ ।
તથા ગગનમૂર્ધા ચ વેગવાંશ્ચાત્ર પઞ્ચમઃ ॥

પઞ્ચૈતે જજ્ઞિરે રાજન્વીર્યવન્તો મહાસુરાઃ । કેકયેષુ મહાત્માનઃ પાર્થિવર્ષભસત્તમાઃ ।
કેતુમાનિતિ વિખ્યાતો યસ્તતોઽન્યઃપ્રતાપવાન્ ॥

અમિતૌજા ઇતિ ખ્યાતઃ સોગ્રકર્મા નરાધિપઃ ।
સ્વર્ભાનુરિતિ વિખ્યાતઃ શ્રીમાન્યસ્તુ મહાસુરઃ ॥

ઉગ્રસેન ઇતિ ખ્યાત ઉગ્રકર્મા નરાધિપઃ ।
યસ્ત્વશ્વ ઇતિ વિખ્યાતઃ શ્રીમાનાસીન્મહાસુરઃ ॥

અશોકો નામ રાજાઽભૂન્મહાવીર્યોઽપરાજિતઃ ।
તસ્માદવરજો યસ્તુ રાજન્નશ્વપતિઃ સ્મૃતઃ ॥

દૈતેયઃ સોઽભવદ્રાજા હાર્દિક્યો મનુજર્ષભઃ ।
વૃષપર્વેતિ વિખ્યાતઃ શ્રીમાન્યસ્તુ મહાસુરઃ ॥

દીર્ઘપ્રજ્ઞ ઇતિ ખ્યાતઃ પૃથિવ્યાં સોઽભવન્નૃપઃ ।
અજકસ્ત્વવરો રાજન્ય આસીદ્વૃષપર્વણઃ ॥

સ શાલ્વ ઇતિ વિખ્યાતઃ પૃથિવ્યામભવન્નૃપઃ ।
અશ્વગ્રીવ ઇતિ ખ્યાતઃ સત્વવાન્યો મહાસુરઃ ॥

રોચમાન ઇતિ ખ્યાતઃ પૃથિવ્યાં કોઽભવન્નૃપઃ ।
સૂક્ષ્મસ્તુ મતિમાન્રાજન્કીર્તિમાન્યઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥

બૃહદ્રથ ઇતિ ખ્યાતઃ ક્ષિતાવાસીત્સ પાર્થિવઃ ।
તુહુણ્ડ ઇતિ વિખ્યાતો ય આસીદસુરોત્તમઃ ॥

સેનાબિન્દુરિતિ ખ્યાતઃ સ બૂભવ નરાધિપઃ ।
ઇષુમાન્નામ યસ્તેષામસુરાણાં બલાધિકઃ ॥

નગ્નજિન્નામ રાજાસીદ્ભુવિ વિખ્યાતવિક્રમઃ ।
એકચક્ર ઇતિ ખ્યાત આસીદ્યસ્તુ મહાસુરઃ ॥

પ્રતિવિન્ઘ્ય ઇતિ ખ્યાતો બભૂવ પ્રથિતઃ ક્ષિતૌ ।
વિરૂપાક્ષસ્તુ દૈતેયશ્ચિત્રયોધી મહાસુરઃ ॥

ચિત્રધર્મેતિ વિખ્યાતઃ ક્ષિતાવાસીત્સ પાર્થિવઃ ।
હરસ્ત્વરિહરો વીર આસીદ્યો દાનવોત્તમઃ ॥

સુબાહુરિતિ વિખ્યાતઃ શ્રીમાનાસીત્સ પાર્થિવઃ ।
અહરસ્તુ મહાતેજાઃ શત્રુપક્ષક્ષયન્કરઃ ॥

બાહ્લિકો નામ રાજા સ બભૂવ પ્રથિતઃ ક્ષિતૌ ।
નિચન્દ્રશ્ચન્દ્રવક્ત્રસ્તુ ય આસીદસુરોત્તમઃ ॥

મુઞ્જકેશ ઇતિ ખ્યાતઃ શ્રીમાનાસીત્સ પાર્થિવઃ ।
નિકુમ્ભસ્ત્વજિતઃ સંખ્યે મહામતિરજાયત ॥

ભૂમૌ ભૂમિપતિશ્રેષ્ઠો દેવાધિપ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
શરભો નામ યસ્તેષાં દૈતેયાનાં મહાસુરઃ ॥

પૌરવો નામ રાજર્ષિઃ સ બભૂવ નરોત્તમઃ ।
કુપટસ્તુ મહાવીર્યઃ શ્રીમાન્રાજન્મહાસુરઃ ॥

સુપાર્શ્વ ઇતિ વિખ્યાતઃ ક્ષિતૌ જજ્ઞે મહીપતિઃ ।
કપટસ્તુ રાજન્રાજર્ષિઃ ક્ષિતૌ જજ્ઞે મહાસુરઃ ॥

પાર્વતેય ઇતિ ખ્યાતઃ કાઞ્ચનાચલસન્નિભઃ ।
દ્વિતીયઃ શલભસ્તેષામસુરાણાં બભૂવ હ ॥

પ્રહ્લાદો નામ બાહ્લીકઃ સ બભૂવ નરાધિપઃ ।
ચન્દ્રસ્તુ દિતિજશ્રેષ્ઠો લોકે તારાધિપોપમઃ ॥

ચન્દ્રવર્મેતિ વિખ્યાતઃ કામ્બોજાનાં નરાધિપઃ ।
અર્ક ઇત્યભિવિખ્યાતો યસ્તુ દાનવપુઙ્ગવઃ ॥

ઋષિકો નામ રાજર્ષિર્બભૂવ નૃપસત્તમઃ ।
મૃતપા ઇતિ વિખ્યાતો ય આસીદસુરોત્તમઃ ॥

પશ્ચિમાનૂપકં વિદ્ધિ તં નૃપં નૃપસત્તમ ।
ગવિષ્ઠસ્તુ મહાતેજા યઃ પ્રખ્યાતો મહાસુરઃ ॥

દ્રુમસેન ઇતિ ખ્યાતઃ પૃથિવ્યાં સોઽભવન્નૃપઃ ।
મયૂર ઇતિ વિખ્યાતઃ શ્રીમાન્યસ્તુ મહાસુરઃ ॥

સ વિશ્વ ઇતિ વિખ્યાતો બભૂવ પૃથિવીપતિઃ ।
સુપર્ણ ઇતિ વિખ્યાતસ્તસ્માદવરજસ્તુ યઃ ॥

કાલકીર્તિરિતિ ખ્યાતઃ પૃથિવ્યાં સોઽભવન્નૃપઃ ।
ચન્દ્રહન્તેતિ યસ્તેષાં કીર્તિતઃ પ્રવરોઽસુરઃ ॥

શુનકો નામ રાજર્ષિઃ સ બભૂવ નરાધિપઃ ।
વિનાશનસ્તુ ચન્દ્રસ્ય ય આખ્યાતો મહાસુરઃ ॥

જાનકિર્નામ વિખ્યાતઃ સોઽભવન્મનુજાધિપઃ ।
દીર્ઘજિહ્વસ્તુ કૌરવ્ય ય ઉક્તો દાનવર્ષભઃ ॥

કાશિરાજઃ સ વિખ્યાતઃ પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતે । ગ્રહં તુ સુષુવે યં તુ સિંહિકાર્કેન્દુમર્દનમ્ ।
સ ક્રાથ ઇતિ વિખ્યાતો બભૂવ મનુજાધિપઃ ॥

દનાયુષસ્તુ પુત્રાણાં ચતુર્ણાં પ્રવરોઽસુરઃ ।
વિક્ષરો નામ તેજસ્વી વસુમિત્રો નૃપઃ સ્મૃતઃ ॥

દ્વિતીયો વિક્ષરાદ્યસ્તુ નરાધિપ મહાસુરઃ ।
પાણ્ડ્યરાષ્ટ્રાધિપ ઇતિ વિખ્યાતઃ સોઽભવન્નૃપઃ ॥

બલી વીર ઇતિ ખ્યાતો યસ્ત્વાસીદસુરોત્તમઃ ।
પૌણ્ડ્રમાત્સ્યક ઇત્યેવં બભૂવ સ નરાધિપઃ ॥

વૃત્ર ઇત્યભિવિખ્યાતો યસ્તુ રાજન્મહાસુરઃ ।
મણિમાન્નામ રાજર્ષિઃ સ બભૂવ નરાધિપઃ ॥

ક્રોધહન્તેતિ યસ્તસ્ય બભૂવાવરજોઽસુરઃ ।
દણ્ડ ઇત્યભિવિખ્યાતઃ સ આસીન્નૃપતિઃ ક્ષિતૌ ॥

ક્રોધવર્ધન ઇત્યેવં યસ્ત્વન્યઃ પરિકીર્તિતઃ ।
દણ્ડધાર ઇતિ ખ્યાતઃ સોઽભવન્મનુજર્ષભઃ ॥

કાલેયાનાં તુ યે પુત્રાસ્તેષામષ્ટૌ નરાધિપાઃ ।
જજ્ઞિરે રાજશાર્દૂલ શાર્દૂલસમવિક્રમાઃ ॥

મગધેષુ જયત્સેનસ્તેષામાસીત્સ પાર્થિવઃ ।
અષ્ટાનાં પ્રવરસ્તેષાં કાલેયાનાં મહાસુરઃ ॥

દ્વિતીયસ્તુ તતસ્તેષાં શ્રીમાન્હરિહયોપમઃ ।
અપરાજિત ઇત્યેવં સ બભૂવ નરાધિપઃ ॥

તૃતીયસ્તુ મહાતેજા મહામાયો મહાસુરઃ ।
નિષાદાધિપતિર્જજ્ઞે ભુવિ ભીમપરાક્રમઃ ॥

તેષામન્યતમો યસ્તુ ચતુર્થઃ પરિકીર્તિતઃ ।
શ્રેણિમાનિતિ વિખ્યાતઃ ક્ષિતૌ રાજર્ષિસત્તમઃ ॥

પઞ્ચમસ્ત્વભવત્તેષાં પ્રવરો યો મહાસુરઃ ।
મહૌજા ઇતિ વિખ્યાતો બભૂવેહ પરન્દપઃ ॥

ષષ્ઠસ્તુ મતિમાન્યો વૈ તેષામાસીન્મહાસુરઃ ।
અભીરુરિતિ વિખ્યાતઃ ક્ષિતૌ રાજર્ષિસત્તમઃ ॥

સમુદ્રસેનસ્તુ નૃપસ્તેષામેવાભવદ્ગણાત્ ।
વિશ્રુતઃ સાગરાન્તાયાં ક્ષિતૌ ધર્માર્થતત્ત્વવિત્ ॥

બૃહન્નામાષ્ટમસ્તેષાં કાલેયાનાં નરાધિપ ।
બભૂવ રાજા ધર્માત્મા સર્વભૂતહિતે રતઃ ॥

કુક્ષિસ્તુ રાજન્વિખ્યાતો દાનવાનાં મહાબલઃ ।
પાર્વતીય ઇતિ ખ્યાતઃ કાઞ્ચનાચલસન્નિભઃ ॥

ક્રથનશ્ચ મહાવીર્યઃ શ્રીમાન્રાજા મહાસુરઃ ।
સૂર્યાક્ષ ઇતિ વિખ્યાતઃ ક્ષિતૌ જજ્ઞે મહીપતિઃ ॥

અસુરાણાં તુ યઃ સકૂર્યઃ શ્રીમાંશ્ચૈવ મહાસુરઃ ।
દરદો નામ બાહ્લીકો વરઃ સર્વમહીક્ષિતામ્ ॥

ગણઃ ક્રોધવશો નામ યસ્તે રાજન્પ્રકીર્તિતઃ ।
તતઃ સઞ્જજ્ઞિરે વીરાઃ ક્ષિતાવિહ નરાધિપાઃ ॥

મદ્રકઃ કર્ણવેષ્ટશ્ચ સિદ્ધાર્થઃ કીટકસ્તથા ।
સુવીરશ્ચ સુબાહુશ્ચ મહાવીરોઽથ બાહ્લિકઃ ॥

ક્રથો વિચિત્રઃ સુરથઃ શ્રીમાન્નીલશ્ચ ભૂમિપઃ ।
ચીરવાસાશ્ચ કૌરવ્ય ભૂમિપાલશ્ચ નામતઃ ॥

દન્તવક્ત્રશ્ચ નામાસીદ્દુર્જયશ્ચૈવ દાનવઃ ।
રુક્મી ચ નૃપશાર્દૂલો રાજા ચ જનમેજયઃ ॥

આષાઢો વાયુવેગશ્ચ ભૂરિતેજાસ્તથૈવ ચ ।
એકલવ્યઃ સુમિત્રશ્ચ વાટધાનોઽથ ગોમુખઃ ॥

કારૂષકાશ્ચ રાજાનઃ ક્ષેમધૂર્તિસ્તથૈવ ચ ।
શ્રુતાયુરુદ્વહશ્ચૈવ બૃહત્સેનસ્તથૈવ ચ ॥

ક્ષેમોગ્રતીર્થઃ કુહરઃ કલિઙ્ગેષુ નરાધિપઃ ।
મતિમાંશ્ચ મનુષ્યેન્દ્ર ઈશ્વરશ્ચેતિ વિશ્રુતઃ ॥

ગણાત્ક્રોધવશાદેષ રાજપૂગોઽભવત્ક્ષિતૌ ।
જાતઃ પુરા મહાભાગો મહાકીર્તિર્મહાબલઃ ॥

કાલનેમિરિતિ ખ્યાતો દાનવાનાં મહાબલઃ ।
સ કંસ ઇતિ વિખ્યાત ઉગ્રસેનસુતો બલી ॥

યસ્ત્વાસીદ્દેવકો નામ દેવરાજસમદ્યુતિઃ ।
સ ગન્ધર્વપતિર્મુખ્યઃ ક્ષિતૌ જજ્ઞે નરાધિપઃ ॥

બૃહસ્પતેર્બૃહત્કીર્તેર્દેવર્ષેર્વિદ્ધિ ભારત ।
અશાદ્દ્રોણં સમુત્પન્નં ભારદ્વાજમયોનિજમ્ ॥

ધન્વિનાં નૃપશાર્દૂલ યઃ સર્વાસ્ત્રવિદુત્તમઃ ।
મહાકીર્તિર્મહાતેજાઃ સ જજ્ઞે મનુજેશ્વર ॥

ધનુર્વેદે ચ વેદે ચ યં તં વેદવિદો વિદુઃ ।
વરિષ્ઠં ચિત્રકર્માણં દ્રોણં સ્વકુલવર્ધનમ્ ॥

મહાદેવાન્તકાભ્યાં ચ કામાત્ક્રોધાચ્ચ ભારત ।
એકત્વમુપસમ્પદ્ય જજ્ઞે શૂરઃ પરન્તપઃ ॥

અશ્વત્થામા મહાવીર્યઃ શત્રુપક્ષભયાવહઃ ।
વીરઃ કમલપત્રાક્ષઃ ક્ષિતાવાસીન્નરાધિપઃ ॥

જજ્ઞિરે વસવસ્ત્વષ્ટૌ ગઙ્ગાયાં શન્તનોઃ સુતાઃ ।
વસિષ્ઠસ્ય ચ શાપેન નિયોગાદ્વાસવસ્ય ચ ॥

તેષામવરજો ભીષ્મઃ કુરૂણામભયઙ્કરઃ ।
મતિમાન્વેદવિદ્વાગ્મી શત્રુપક્ષક્ષયઙ્કરઃ ॥

જામદગ્ન્યેન રામેણ સર્વાસ્ત્રવિદુષાં વરઃ ।
યોઽપ્યુધ્યત મહાતેજા ભાર્ગવેણ મહાત્મના ॥

યસ્તુ રાજન્કૃપો નામ બ્રહ્મર્ષિરભવત્ક્ષિતૌ ।
રુદ્રાણાં તુ ગણાદ્વિદ્ધિ સમ્ભૂતમતિપૌરુષમ્ ॥

શકુનિર્નામ યસ્ત્વાસીદ્રાજા લોકે મહારથઃ ।
દ્વાપરં વિદ્ધિ તં રાજન્સમ્ભૂતમરિમર્દનમ્ ॥

સાત્યકિઃ સત્યસન્ધશ્ચ યોઽસૌ વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ ।
પક્ષાત્સ જજ્ઞે મરુતાં દેવાનામરિમર્દનઃ ॥

દ્રુપદશ્ચૈવ રાજર્ષિસ્તત એવાભવદ્ગણાત્ ।
માનુષે નૃપ લોકેઽસ્મિન્સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥

તતશ્ચ કૃતવર્માણં વિદ્ધિ રાજઞ્જનાધિપમ્ ।
તમપ્રતિમકર્માણં ક્ષત્રિયર્ષભસત્તમમ્ ॥

મરુતાં તુ ગણાદ્વિદ્ધિ સઞ્જાતમરિમર્દનમ્ ।
વિરાટં નામ રાજાનં પરરાષ્ટ્રપ્રતાપનમ્ ॥

અરિષ્ટાયાસ્તુ યઃ પુત્રો હંસ ઇત્યભિવિશ્રુતઃ ।
સ ગન્ધર્વપતિર્જજ્ઞે કુરુવંશવિવર્ધનઃ ॥

ધૃતરાષ્ટ્ર ઇતિ ખ્યાતઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનાત્મજઃ ।
દીર્ઘબાહુર્મહાતેજાઃ પ્રજ્ઞાચક્ષુર્નરાધિપઃ ॥
માતુર્દોષાદૃષેઃ કોપાદન્ધ એવ વ્યજાયત ॥

મરુતાં તુ ગણાદ્વીરઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ । પાણ્ડુર્જજ્ઞે મહાબાહુસ્તવ પૂર્વપિતામહઃ ।
તસ્યૈવાવરજો ભ્રાતા મહાસત્વો મહાબલઃ ॥

ધર્માત્તુ સુમહાભાગં પુત્રં પુત્રવતાં વરમ્ ।
વિદુરં વિદ્ધિ તં લોકે જાતં બુદ્ધિમતાં વરમ્ ॥

કલેરંશસ્તુ સઞ્જજ્ઞે ભુવિ દુર્યોધનો નૃપઃ ।
દુર્બદ્ધિર્દુર્મતિશ્ચૈવ કુરૂણામયશસ્કરઃ ॥

જગતો યસ્તુ સર્વસ્ય વિદ્વિષ્ટઃ કલિપૂરુષઃ ।
યઃ સર્વાં ઘાતયામાસ પૃથિવીં પૃથિવીપતે ॥

ઉદ્દીપિતં યેન વૈરં ભૂતાન્તકરણં મહત્ ।
પૌલસ્ત્યા ભ્રાતરશ્ચાસ્ય જજ્ઞિરે મનુજેષ્વિહ ॥

શતં દુઃશાસનાદીનાં સર્વેષાં ક્રૂરકર્મણામ્ ।
દુર્મુખો દુઃસહશ્ચૈવ યે ચાન્યે નાનુકીર્તિતાઃ ॥

દુર્યોધનસહાયાસ્તે પૌલસ્ત્યા ભરતર્ષભ ।
વૈશ્યાપુત્રો યુયુત્સુશ્ચ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ શતાધિકઃ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

જ્યેષ્ઠાનુજ્યેષ્ઠતામેષાં નામધેયાનિ વા વિભો ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાણામાનુપૂર્વ્યેણ કીર્તય ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

દુર્યોધનો યુયુત્સુશ્ચ રાજન્દુઃશાસનસ્તથા ।
દુઃસહો દુઃશલશ્ચૈવ દુર્મુખશ્ચ તથાપરઃ ॥

વિવિંશતિર્વિકર્ણશ્ચ જલસન્ધઃ સુલોચનઃ ।
વિન્દાનુવિન્દૌ દુર્ધર્ષઃ સુબાહુર્દુષ્પ્રધર્ષણઃ ॥

દુર્મર્ષણો દુર્મુખશ્ચ દુષ્કર્ણઃ કર્ણ એવ ચ ।
ચત્રોપચિત્રૌ ચિત્રાક્ષશ્ચારુચિત્રાઙ્ગદશ્ચ હ ॥

દુર્મદો દુષ્પ્રહર્ષશ્ચ વિવિત્સુર્વિકટઃ સમઃ ।
ઊર્ણનાભઃ પદ્મનાભસ્તથા નન્દોપનન્દકૌ ॥

સેનાપતિઃ સુષેણશ્ચ કુણ્ડોદરમહોદરૌ ।
ચિત્રબાહુશ્ચિત્રવર્મા સુવર્મા દુર્વિરોચનઃ ॥

અયોબાહુર્મહાબાહુશ્ચિત્રચાપસુકુણ્ડલૌ ।
ભીમવેગો ભીમબલો બલાકી ભીમવિક્રમઃ ॥

ઉગ્રાયુધો ભીમશરઃ કનકાયુર્દૃઢાયુધઃ ।
દૃઢવર્મા દૃઢક્ષત્રઃ સોમકીર્તિરનૂદરઃ ॥

જરાસન્ધો દૃઢસન્ધઃ સત્યસન્ધઃ સહસ્રવાક્ ।
ઉગ્રશ્રવા ઉગ્રસેનઃ ક્ષેમમૂર્તિસ્તથૈવ ચ ॥

અપરાજિતઃ પણ્ડિતકો વિશાલાક્ષો દુરાધનઃ ॥

દૃઢહસ્તઃ સુહસ્તશ્ચ વાતવેગસુવર્ચસૌ ।
આદિત્યકેતુર્બહ્વાશી નાગદત્તાનુયાયિનૌ ॥

કવાચી નિષઙ્ગી દણ્ડી દણ્ડધારો ધનુર્ગ્રહઃ ।
ઉગ્રો ભીમરથો વીરો વીરબાહુરલોલુપઃ ॥

અભયો રૌદ્રકર્મા ચ તથા દૃઢરથશ્ચ યઃ ।
અનાધૃષ્યઃ કુમ્ડભેદી વિરાવી દીર્ઘલોચનઃ ॥

દીર્ઘબાહુર્મહાબાહુર્વ્યૂઢોરુઃ કનકાઙ્ગદઃ ।
કુણ્ડજશ્ચિત્રકશ્ચૈવ દુઃશલા ચ શતાધિકા ॥

વૈશ્યાપુત્રો યુયુત્સુશ્ચ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ શતાધિકઃ ।
એતદેકશતં રાજન્કન્યા ચૈકા પ્રકીર્તિતા ॥

નામધેયાનુપૂર્વ્યા ચ જ્યેષ્ઠાનુજ્યેષ્ઠતાં વિદુઃ ।
સર્વે ત્વતિરથાઃ શૂરાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ ॥

સર્વે વેદવિદશ્ચૈવ રાજઞ્શાસ્ત્રે ચ પરાગાઃ ।
સર્વે સઙ્ઘ્રામવિદ્યાસુ વિદ્યાભિજનશોભિનઃ ॥

સર્વેષામનુરૂપાશ્ચ કૃતા દારા મહીપતે ।
દુઃશલાં સમયે રાજસિન્ધુરાજાય કૌરવઃ ॥

જયદ્રથાય પ્રદદૌ સૌબલાનુમતે તદા ।
ધર્મસ્યાંશં તુ રાજાનં વિદ્ધિ રાજન્યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

ભીમસેનં તુ વાતસ્ય દેવરાજસ્ય ચાર્જુનમ્ ।
અશ્વિનોસ્તુ તથૈવાંશૌ રૂપેણાપ્રતિમૌ ભુવિ ॥

નકુલઃ સહદેવશ્ચ સર્વભૂતમનોહરૌ ।
સ્યુવર્ચા ઇતિ ખ્યાતઃ સોમપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥

સોઽભિમન્યુર્બૃહત્કીર્તિરર્જુનસ્ય સુતોઽભવત્ ।
યસ્યાવતરણે રાજન્સુરાન્સોમોઽબ્રવીદિદમ્ ॥

નાહં દદ્યાં પ્રિયં પુત્રં મમ પ્રાણૈર્ગરીયસમ્ ।
સમયઃ ક્રિયતામેષ ન શક્યમતિવર્તિતુમ્ ॥

સુરકાર્યં હિ નઃ કાર્યમસુરાણાં ક્ષિતૌ વધઃ ।
તત્ર યાસ્યત્યયં વર્ચા ન ચ સ્થાસ્યતિ વૈ ચિરમ્ ॥

ઐન્દ્રિર્નરસ્તુ ભવિતા યસ્ય નારાયણઃ સખા ।
સોર્જુનેત્યભિવિખ્યાતઃ પાણ્ડોઃ પુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥

તસ્યાયં ભવિતા પુત્રો બાલો ભુવિ મહારથઃ ।
તતઃ ષોડશવર્ષાણિ સ્થાસ્યત્યમરસત્તમાઃ ॥

અસ્ય ષોડશવર્ષસ્ય સ સઙ્ગ્રામો ભવિષ્યતિ ।
યત્રાંશા વઃ કરિષ્યન્તિ કર્મ વીરનિષૂદનમ્ ॥

નરનારાયણાભ્યાં તુ સ સઙ્ગ્રામો વિનાકૃતઃ ।
ચક્રવ્યૂહં સમાસ્થાય યોધયિષ્યન્તિ વઃસુરાઃ ॥

વિમુખાઞ્છાત્રવાન્સર્વાન્કારયિષ્યતિ મે સુતઃ ।
બાલઃ પ્રવિશ્ય ચ વ્યૂહમભેદ્યં વિચરિષ્યતિ ॥

મહારથાનાં વીરાણાં કદનં ચ કરિષ્યતિ ।
સર્વેષામેવ શત્રૂણાં ચતુર્થાંશં નયિષ્યતિ ॥

દિનાર્ધેન મહાબાહુઃ પ્રેતરાજપુરં પ્રતિ ।
તતો મહારથૈર્વીરૈઃ સમેત્ય બહુશો રણે ॥

દિનક્ષયે મહાબાહુર્મયા ભૂયઃ સમેષ્યતિ ।
એકં વંશકરં પુત્રં વીરં વૈ જનયિષ્યતિ ॥

પ્રનષ્ટં ભારતં વંશં સ ભૂયો ધારયિષ્યતિ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
એતત્સોમવચઃ શ્રુત્વા તથાસ્ત્વિતિ દિવૌકસઃ ॥

પ્રત્યૂચુઃ સહિતાઃ સર્વે તારાધિપમપૂજયન્ ।
એવં તે કથિતં રાજંસ્તવ જન્મ પિતુઃ પિતુઃ ॥

અગ્નેર્ભાગં તુ વિદ્ધિ ત્વં ધૃષ્ટદ્યુમ્નં મહારથણ્ ।
શિખણ્ડિનમથો રાજંસ્ત્રીપૂર્વં વિદ્ધિ રાક્ષસમ્ ॥

દ્રૌપદેયાશ્ચ યે પઞ્ચ બભૂવુર્ભરતર્ષભ ।
વિશ્વાન્દેવગણાન્વિદ્ધિ સઞ્જાતાન્ભરતર્ષભ ॥

પ્રતિવિન્ધ્યઃ સુતસોમઃ શ્રુતકીર્તિસ્તથાપરઃ ।
નાકુલિસ્તુ શતાનીકઃ શ્રુતસેનશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

શૂરો નામ યદુશ્રેષ્ઠો વસુદેવપિતાઽભવત્ । તસ્ય કન્યા પૃથા નામ રૂપેણાસદૃશી ભુવિ ।

પિતુઃ સ્વસ્રીયપુત્રાય સોઽનપત્યાય વીર્યવાન્ ।
અગ્રમગ્રે પ્રતિજ્ઞાય સ્વસ્યાપત્યસ્ય વૈ તદા ॥

અગ્રજાતેતિ તાં કન્યાં શૂરોઽનુગ્રહકાઙ્ક્ષયા ।
અદદત્કુન્તિભોજાય સ તાં દુહિતરં તદા ॥

સા નિયુક્તા પિતુર્ગેહે બ્રાહ્મણાતિથિપૂજને ।
ઉગ્રં પર્યચરદ્ધોરં બ્રાહ્મણં સંશિતવ્રતમ્ ॥

નિકૂઢનિશ્ચયં ધર્મે યં તં દુર્વાસસં વિદુઃ ।
સમુગ્રં શંસિતાત્માનં સર્વયત્નૈરતોષયત્ ॥

તુષ્ટોઽભિચારસંયુક્તમાચચક્ષે યથાવિધિ ।
ઉવાચ ચૈનાં ભગવાન્પ્રીતોઽસ્મિ સુભગે તવ ॥

યં યં દેવં ત્વમેતેન મન્ત્રેણાવાહયિષ્યસિ ।
તસ્ય તસ્ય પ્રસાદાત્ત્વં દેવિ પુત્રાઞ્જનિષ્યસિ ॥

એવમુક્તા ચ સા બાલા તદા કૌતૂહલાન્વિતા ।
કન્યા સતી દેવમર્કમાજુહાવ યશસ્વિની ॥

પ્રકાશકર્તા ભગવાંસ્તસ્યાં ગર્ભં દધૌ તદા ।
અજીજનત્સુતં ચાસ્યાં સર્વશસ્ત્રભૃતાંવરમ્ ॥

સકુણ્ડલં સકવચં દેવગર્ભં શ્રિયાન્વિતમ્ ।
દિવાકરસમં દીપ્ત્યા ચારુસર્વાઙ્ગભૂષિતમ્ ॥

નિગૂહમાના જાતં વૈ બન્ધુપક્ષભયાત્તદા ।
ઉત્સસર્જ જલે કુન્તી તં કુમારં યશસ્વિનમ્ ॥

તમુત્સૃષ્ટં જલે ગર્ભં રાધાભર્તા મહાયશાઃ ।
રાધાયાઃ કલ્પયામાસ પુત્રં સોઽધિરથસ્તદા ॥

ચક્રતુર્નામધેયં ચ તસ્ય બાલસ્ય તાવુભૌ ।
દમ્પતી વસુષેણેતિ દિક્ષુ સર્વાસુ વિશ્રુતમ્ ॥

સંવર્ધમાનો બલવાન્સર્વાસ્ત્રેષૂત્તમોઽભવત્ ।
વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વાણિ જજાપ જપતાં વરઃ ॥

યસ્મિન્કાલે જપન્નાસ્તે ધીમાન્સત્યપરાક્રમઃ ।
નાદેયં બ્રાહ્મણેષ્વાસીત્તસ્મિન્કાલે મહાત્મનઃ ॥

તમિન્દ્રો બ્રાહ્મણો ભૂત્વા પુત્રાર્થે ભૂતભાવનઃ ।
યયાચે કુણ્ડલે વીરં કવચં ચ સહાઙ્ગજમ્ ॥

ઉત્કૃત્ય કર્ણો હ્યદદત્કવચં કુણ્ડલે તથા ॥
શક્તિં શક્રો દદૌ તસ્મૈ વિસ્મિતશ્ચેદમબ્રવીત્ ॥

દેવાસુરમનુષ્યાણાં ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ।
યસ્મિન્ક્ષેપ્સ્યસિ દુર્ધર્ષ સ એકો ન ભવિષ્યતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પુરા નામ ચ તસ્યાસીદ્વસુષેણ ઇતિ ક્ષિતૌ ।
તતો વૈકર્તનઃ કર્ણઃ કર્મણા તેન સોઽભવત્ ॥

આમુક્તકવચો વીરો યસ્તુ જજ્ઞે મહાયશાઃ ।
સ કર્ણ ઇતિ વિખ્યાતઃ પૃથાયાઃ પ્રથમઃ સુતઃ ॥

સ તુ સૂતકુલે વીરો વવૃધે રાજસત્તમ ।
કર્ણં નરવરશ્રેષ્ઠં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્ ॥

દુર્યોધનસ્ય સચિવં મિત્રં શત્રુવિનાશનમ્ ।
દિવાકરસ્ય તં વિદ્ધિ રાજન્નંશમનુત્તમમ્ ॥

યસ્તુ નારાયણો નામ દેવદેવઃ સનાતનઃ ।
તસ્યાંશો માનુષેષ્વાસીદ્વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ॥

શેષસ્યાંશશ્ચ નાગસ્ય બલદેવો મહાબલઃ ।
સનત્કુમારં પ્રદ્યુમ્નં વિદ્ધિ રાજન્મહૌજસમ્ ॥

એવમન્યે મનુષ્યેન્દ્રા બહવોંશા દિવૌકસામ્ ।
જજ્ઞિરે વસુદેવસ્ય કુલે કુલવિવર્ધનાઃ ॥

ગણસ્ત્વપ્સરસાં યો વૈ મયા રાજન્પ્રકીર્તિતઃ ।
તસ્ય ભાગઃ ક્ષિતૌ જજ્ઞે નિયોગાદ્વાસવસ્ય હ ॥

તાનિ ષોડશદેવીનાં સહસ્રાણિ નરાધિપ ।
બભૂવુર્માનુષે લોકે વાસુદેવપરિગ્રહઃ ॥

શ્રિયસ્તુ ભાગઃ સઞ્જજ્ઞે રત્યર્થં પૃથિવીતલે ।
[ભીષ્મકસ્ય કુલે સાધ્વી રુક્મિણી નામ નામતઃ ॥

દ્રૌપદી ત્વથ સઞ્જજ્ઞે શચી ભાગાદનિન્દિતા.] દ્રુપદસ્ય કુલે જાતા વેદિમધ્યાદનિન્દિતા ॥

નાતિહ્રસ્વા ન મહતી નીલોત્પલસુગન્ધિની ।
પદ્માયતાક્ષી સુશ્રોણી સ્વસિતાઞ્ચિતમૂર્ધજા ॥

સર્વલક્ષણસમ્પન્ના વૈદૂર્યમણિસન્નિભા ।
પઞ્ચાનાં પુરુષેન્દ્રાણાં ચિત્તપ્રમથની રહઃ ॥

સિદ્ધિર્ધૃતિશ્ચ યે દેવ્યૌ પઞ્ચાનાં માતરૌ તુ તે ।
કુન્તી માદ્રી ચ જજ્ઞાતે મતિસ્તુ કુબલાત્મજા ॥

ઇતિ દેવાસુરાણાં તે ગન્ધર્વાપ્સરસાં તથા ।
અંશાવતરણં રાજન્રાક્ષસાનાં ચ કીર્તિતમ્ ॥

યે પૃથિવ્યાં સમુદ્ભૂતા રાજાનો યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
મહાત્માનો યદૂનાં ચ યે જાતા વિપુલે કુલે ॥

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા મયા તે પરિકીર્તિતાઃ ।
ધન્યં યશસ્યં પુત્રીયમાયુષ્યં વિજયાવહમ્ ॥

ઇદમંશાવતરણં શ્રોતવ્યમનસૂયતા ।
અંશાવતરણં શ્રુત્વા દેવગન્ધર્વરક્ષસામ્ ॥

પ્રભવાપ્યયવિત્પ્રાજ્ઞો ન કૃચ્છ્રેષ્વવસીદતિ ॥