મહાભારત · અધ્યાય 1.62

કથિતં વૈ સમાસેન ત્વયા સર્વં દ્વિજોત્તમ ।
મહાભારતમાખ્યાનં કુરૂણાં ચરિતં મહત્ ॥

કથાં ત્વનઘ ચિત્રાર્થાં કથયસ્વ તપોધન ।
વિસ્તરશ્રવણે જાતં કૌતૂહલમતીવ મે ॥

સ ભવાન્વિસ્તરેણેમાં પુનરાખ્યાતુમર્હતિ ।
ન હિ તૃપ્યામિ પૂર્વેષાં શૃણ્વાનશ્ચરિતં મહત્ ॥

ન તત્કારણમલ્પં વૈ ધર્મજ્ઞા યત્ર પાણ્ડવાઃ ।
અવધ્યાન્સર્વશો જઘ્નુઃ પ્રશસ્યન્તે ચ માનવૈઃ ॥

કિમર્થં તે નરવ્યાઘ્રાઃ શક્તાઃ સન્તો હ્યનાગસઃ ।
પ્રયુજ્યમાનાન્સન્ક્લેશાન્ક્ષાન્તવન્તો દુરાત્મનામ્ ॥

કથં નાગાયુતપ્રાણો બાહુશાલી વૃકોદરઃ ।
પરિક્લિશ્યન્નપિ ક્રોધં ધૃતવાન્વૈ દ્વિજોત્તમ ॥

કથં સા દ્રૌપદી કૃષ્ણા ક્લિશ્યમાના દુરાત્મભિઃ ।
શક્તા સતી ધાર્તરાષ્ટ્રાન્નાદહત્ક્રોધચક્ષુષા ॥

કથં વ્યસનિનં દ્યૂતે પાર્થૌ માદ્રીસુતૌ તદા ।
અન્વયુસ્તે નરવ્યાઘ્રા બાધ્યમાના દુરાત્મભિઃ ॥

કથં ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ સુતો ધર્મસ્ય ધર્મવિત્ ।
અનર્હઃ પરમં ક્લેશં સોઢવાન્સ યુધિષ્ઠિરઃ ॥

કથં ચ બહુલાઃ સેનાઃ પાણ્ડવઃ કૃષ્ણસારથિઃ ।
અસ્યન્નેકોઽનયત્સર્વાઃ પિતૃલોકં ધનઞ્જયઃ ॥

એતદાચક્ષ્વ મે સર્વં યથાવૃત્તં તપોધન ।
યદ્યચ્ચ કૃતવન્તસ્તે તત્રતત્ર મહારથાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ક્ષણં કુરુ મહારાજ વિપુલોઽયમનુક્રમઃ ।
પુણ્યાખ્યાનસ્ય વક્તવ્યઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનેરિતઃ ॥

મહર્ષેઃ સર્વલોકેષુ પૂજિતસ્ય મહાત્મનઃ ।
પ્રવક્ષ્યામિ મતં કૃત્સ્નં વ્યાસસ્યામિતતેજસઃ ॥

ઇદં શતસહસ્રં હિ શ્લોકાનાં પુણ્યકર્મણામ્ ।
સત્યવત્યાત્મજેનેહ વ્યાખ્યાતમમિતૌજસા ॥

ઉપાખ્યાનૈઃ સહ જ્ઞેયં શ્રાવ્યં ભારતમુત્તમમ્ ।
સન્ક્ષેપેણ તુ વક્ષ્યામિ સર્વમેતન્નરાધિપ ॥

અધ્યાયાનાં સહસ્રે દ્વે પર્વણાં શતમેવ ચ । શ્લોકાનાં તુ સહસ્રાણિ નવતિશ્ચ દશૈવ ચ ।
તતોઽષ્ટાદશભિઃ પર્વૈઃ સન્ગૃહીતં મહર્ષિણા ॥

ય ઇદં શ્રાવયેદ્વિદ્વાન્યે ચેદં શૃણુયુર્નરાઃ ।
તે બ્રહ્મણઃ સ્થાનમેત્ય પ્રાપ્નુયુર્દેવતુલ્યતામ્ ॥

ઇદં હિ વેદૈઃ સમિતં પવિત્રમપિ ચોત્તમમ્ ।
શ્રાવ્યાણામુત્તમં ચેદં પુરાણમૃષિસંસ્તુતમ્ ॥

અસ્મિન્નર્થશ્ચ કામશ્ચ નિખિલેનોપદેક્ષ્યતે ।
ઇતિહાસે મહાપુણ્યે બુદ્ધિશ્ચ પરિનૈષ્ઠિકી ॥

અક્ષુદ્રાન્દાનશીલાંશ્ચ સત્યશીલાનનાસ્તિકાન્ ।
કાર્ષ્ણં વેદમિમં વિદ્વાઞ્છ્રાવયિત્વાઽર્થમશ્નુતે ॥

ભ્રૂણહત્યાકૃતં ચાપિ પાપં જહ્યાદસંશયમ્ ।
ઇતિહાસમિમં શ્રુત્વા પુરુષોઽપિ સુદારુણઃ ॥

મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો રાહુણા ચન્દ્રમા યથા ।
જયો નામેતિહાસોઽયં શ્રોતવ્યો વિજિગીષુણા ॥

મહીં વિજયતે રાજા શત્રૂંશ્ચાપિ પરાજયેત્ ।
ઇદં પુંસવનં શ્રેષ્ઠમિદં સ્વસ્ત્યયનં મહત્ ॥

મહિષીયુવરાજાભ્યાં શ્રોતવ્યં બહુશસ્તથા ।
વીરં જનયતે પુત્રં કન્યાં વા રાજ્યભાગિનીમ્ ॥

ધર્મશાસ્ત્રમિદં પુણ્યમર્થશાસ્ત્રમિદં પરમ્ ।
મોક્ષશાસ્ત્રમિદં પ્રોક્તં વ્યાસેનામિતબુદ્ધિના ॥

ધર્મે ચાર્થે ચ કામે ચ મોક્ષે ચ ભરતર્ષભ । યદિહાસ્તિ તદન્યત્ર યન્નેહાસ્તિ ન કુત્રચિત્ ।
ઇદં હિ બ્રાહ્મણૈર્લોકે આખ્યાતં બ્રાહ્મણેષ્વિહ ॥

સમ્પ્રત્યાચક્ષતે ચેદં તથા શ્રોષ્યન્તિ ચાપરે ।
પુત્રાઃ શુશ્રૂષવઃ સન્તિ પ્રેષ્યાશ્ચ પ્રિયકારિણઃ ॥

ભરતાનાં મહજ્જન્મ શૃણ્વતામનસૂયતામ્ ।
નાસ્તિ વ્યાધિભયં તેષાં પરલોકભયં કુતઃ ॥

શરીરેણ કૃતં પાપં વાચા ચ મનસૈવ ચ ।
સર્વં સન્ત્યજતિ ક્ષિપ્રં ય ઇદં શૃણુયાન્નરઃ ॥

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં પુણ્યં સ્વર્ગ્યં તથૈવ ચ ।
કૃષ્ણદ્વૈપાયનેનેદં કૃતં પુણ્યચિકીર્ષુણા ॥

કીર્તિં પ્રથયતા લોકે પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ।
અન્યેષાં ક્ષત્રિયાણાં ચ ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્ ॥

સર્વવિદ્યાવદાતાનાં લોકે પ્રથિતકર્મણામ્ ।
ય ઇદં માનવો લોકે પુણ્યાર્થે બ્રાહ્મણાઞ્છુચીન્ ॥

શ્રાવયેત મહાપુણ્યં તસ્ય ધર્મઃ સનાતનઃ ।
કુરૂણાં પ્રથિતં વંશં કીર્તયન્સતતં શુચિઃ ॥

વંશમાપ્નોતિ વિપુલં લોકે પૂજ્યતમો ભવેત્ ।
યોઽધીતે ભારતં પુમ્યં બ્રાહ્મણો નિયતવ્રતઃ ॥

ચતુરો વાર્ષિકાન્માસાન્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
વિજ્ઞેયઃ સ ચ વેદાનાં પારગો ભારતં પઠન્ ॥

દેવા રાજર્ષયો હ્યત્ર પુણ્યા બ્રહ્મર્ષયસ્તથા ।
કીર્ત્યન્તે ધૂતપાપ્માનઃ કીર્ત્યતે કેશવસ્તથા ॥

ભગવાંશ્ચાપિ દેવેશો યત્ર દેવી ચ કીર્ત્યતે ।
અનેકજનનો યત્ર કાર્તિકેયસ્ય સમ્ભવઃ ॥

બ્રાહ્મણાનાં ગવાં ચૈવ માહાત્મ્યં યત્ર કીર્ત્યતે ।
સર્વશ્રુતિસમૂહોઽયં શ્રોતવ્યો ધર્મબુદ્ધિભિઃ ॥

ય ઇદં શ્રાવયેદ્વિદ્વાન્બ્રાહ્મણાનિહ પર્વસુ ।
ધૂતપાપ્મા જિતસ્વર્ગો બ્રહ્મ ગચ્છતિ શાશ્વતમ્ ॥

શ્રાવયેદ્બ્રાહ્મણાઞ્શ્રાદ્ધે યશ્ચેમં પાદમન્તતઃ ।
અક્ષય્યં તસ્ય તચ્છ્રાદ્ધમુપાવર્તેત્પિતૄનિહ ॥

અહ્ના યદેનઃ ક્રિયતે ઇન્દ્રિયૈર્મનસાઽપિ વા ।
જ્ઞાનાદજ્ઞાનતો વાપિ પ્રકરોતિ નરશ્ચ યત્ ॥

તન્મહાભારતાખ્યાનં શ્રુત્વૈવ પ્રવિલીયતે ।
ભરતાનાં મહજ્જન્મ મહાભારતમુચ્યતે ॥

નિરુક્તમસ્ય યો વેદ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
ભરતાનાં મહજ્જન્મ મહાભારતમુચ્યતે ॥

મહતો હ્યેનસો મર્ત્યાન્મોચયેદનુકીર્તિતઃ ।
ત્રિભિર્વર્ષૈર્મહાભાગઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનોઽબ્રવીત્ ॥

નિત્યોત્થિતઃ શુચિઃ શક્તો મહાભારતમાદિતઃ ।
તપોનિયમમાસ્થાય કૃતમેતન્મહર્ષિણા ॥

તસ્માન્નિયમસંયુક્તૈઃ શ્રોતવ્યં બ્રાહ્મણૈરિદમ્ ।
કૃષ્ણપ્રોક્તામિમાં પુણ્યાં ભારતીમુત્તમાં કથામ્ ॥

શ્રાવયિષ્યન્તિ યે વિપ્રા યે ચ શ્રોષ્યન્તિ માનવાઃ ।
સર્વથા વર્તમાના વૈ ન તે શોચ્યાઃ કૃતાકૃતૈઃ ॥

નરેણ ધર્મકામેન સર્વઃ શ્રોતવ્ય ઇત્યપિ ।
નિખિલેનેતિહાસોઽયં તતઃ સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ॥

ન તાં સ્વર્ગગતિં પ્રાપ્ય તુષ્ટિં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
યાં શ્રુત્વૈવં મહાપુણ્યમિતિહાસમુપાશ્નુતે ॥

શૃણ્વઞ્શ્રાદ્ધઃ પુણ્યશીલઃ શ્રાવયંશ્ચેદમદ્ભુતમ્ ।
નરઃ ફલમવાપ્નોતિ રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ ॥

યથા સમુદ્રો ભગવાન્યથા મેરુર્મહાગિરિઃ ।
ઉભૌ ખ્યાતૌ રત્નનિધી તથા ભારતમુચ્યતે ॥

ઇદં હિ વેદૈઃ સમિતં પવિત્રમષિ ચોત્તમમ્ ।
શ્રાવ્યં શ્રુતિસુખં ચૈવ પાવનં શીલવર્ધનમ્ ॥

ય ઇદં ભારતં રાજન્વાચકાય પ્રયચ્છતિ ।
તેન સર્વા મહી દત્તા ભવેત્સાગરમેખલા ॥

પારિક્ષિત કથાં દિવ્યાં પુણ્યાય વિજયાય ચ ।
કથ્યમાનાં મયા કૃત્સ્નાં શૃણુ હર્ષકરીમિમામ્ ॥

ત્રિભિર્વર્ષૈઃ સદોત્થાયી કૃષ્ણદ્વૈપાયનો મુનિઃ ।
મહાભારતમાખ્યાનં કૃતવાનિદમદ્ભુતમ્ ॥

શૃણુ કીર્તયતસ્તન્મ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ॥