મહાભારત · અધ્યાય 1.5

પુરાણમખિલં તાત પિતા તેઽધીતવાન્પુરા । ભારતાધ્યયનં સર્વં કૃષ્ણદ્વૈપાયનાત્તદા ।
કચ્ચિત્ત્વમપિ તત્સર્વમધીષે રૌમહર્ષણે ॥

પુરાણે હિ કથા દિવ્યા આદિવંશાશ્ચ ધીમતામ્ ।
કથ્યન્તે યે પુરાઽસ્માભિઃ શ્રુતપૂર્વાઃ પિતુસ્તવ ॥

તત્ર વંશમહં પૂર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ ભાર્ગવમ્ ।
કથયસ્વ કથામેતાં કલ્યાઃ સ્મઃ શ્રવણે તવ ॥
સૌતિરુવાચ ।

યદધીતં પુરા સમ્યગ્દ્વિજશ્રેષ્ઠૈર્મહાત્મભિઃ ।
વૈશમ્પાયનવિપ્રાગ્ર્યૈસ્તૈશ્ચાપિ કથિતં યથા ॥

યદધીતં ચ પિત્રા મે સમ્યક્કૈવ તતો મયા ।
તાવચ્છૃણુષ્વ યો દેવૈઃ સેન્દ્રૈઃ સર્ષિમરુદ્ગણૈઃ ॥

પૂજિતઃ પ્રવરો વંશો ભાર્ગવો ભૃગુનન્દન ।
ઇમં વંશમહં પૂર્વં ભાર્ગવં તે મહામુને ॥

નિગદામિ યથાયુક્તં પુરાણાશ્રયસંયુતમ્ ।
ભૃગુર્મહર્ષિર્ભગવાન્બ્રહ્મણા વૈ સ્વયમ્ભુવા ॥

વરુણસ્ય ક્રતૌ જાતઃ પાવકાદિતિ નઃ શ્રુતમ્ ।
ભૃગોઃ સુદયિતઃ પુત્રશ્ચ્યવનો નામ ભાર્ગવઃ ॥

ચ્યવનસ્ય ચ દાયાદઃ પ્રમતિર્નામ ધાર્મિકઃ ।
પ્રમતેરપ્યભૂત્પુત્રો ઘૃતાચ્યાં રુરુરિત્યુત ॥

રુરોરપિ સુતો જજ્ઞે શુનકો વેદપારગઃ ।
પ્રમદ્વરાયાં ધર્માત્મા તવ પૂર્વપિતામહઃ ॥

તપસ્વી ચ યશસ્વી ચ શ્રુતવાન્બ્રહ્મવિત્તમઃ ।
ધાર્મિકઃ સત્યવાદી ચ નિયતો નિયતાશનઃ ॥
શૌનક ઉવાચ ।

સૂતપુત્ર યથા તસ્ય ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ ।
ચ્યવનત્વં પરિખ્યાતં તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ॥
સૌતિરુવાચ ।

ભૃગોઃ સુદયિતા ભાર્યા પુલોમેત્યભિવિશ્રુતા ।
તસ્યાં સમભવદ્ગર્ભો ભૃગુવીર્યસમુદ્ભવઃ ॥

તસ્મિન્ગર્ભેઽથ સમ્ભૂતે પુલોમાયાં ભૃગૂદ્વહ ।
સમયે સમશીલિન્યાં ધર્મપત્ન્યાં યશસ્વિનઃ ॥

અભિષેકાય નિષ્ક્રાન્તે ભૃગૌ ધર્મભૃતાં વરે ।
આશ્રમં તસ્ય રક્ષોઽથ પુલોમાઽભ્યાજગામ હ ॥

તં પ્રવિશ્યાશ્રમં દૃષ્ટ્વા ભૃગોર્ભાર્યામનિન્દિતામ્ ।
હૃચ્છયેન સમાવિષ્ટો વિચેતાઃ સમપદ્યત ॥

અભ્યાગતં તુ તદ્રક્ષઃ પુલોમા ચારુદર્શના ।
ન્યમન્ત્રયત વન્યેન ફલમૂલાદિના તદા ॥

તાં તુ રક્ષસ્તદા બ્રહ્મન્હૃચ્છયેનાભિપીડિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટમભૂદ્રાજઞ્જિહીર્ષુસ્તામનિન્દિતામ્ ॥

જાતમિત્યબ્રવીત્કાર્યં જિહીર્ષુર્મુદિતઃ શુભામ્ ।
સા હિ પૂર્વં વૃતા તેન પુલોમ્ના તુ શુચિસ્મિતા ॥

તાં તુ પ્રાદાત્પિતા પશ્ચાદ્ભૃગવે શાસ્ત્રવત્તદા ।
તસ્ય તત્કિલ્બિષં નિત્યં હૃદિ વર્તતિ ભાર્ગવ ॥

ઇદમન્તરમિત્યેવં હર્તું ચક્રે મનસ્તદા ।
અથાગ્નિશરણેઽપશ્યજ્જ્વલન્તં જાતવેદસમ્ ॥

તમપૃચ્છત્તતો રક્ષઃ પાવકં જ્વલિતં તદા ।
શંસ મે કસ્ય ભાર્યેયમગ્ને પૃચ્છે ઋતેન વૈ ॥

મુખં ત્વમસિ દેવાનાં વદ પાવક પૃચ્છતે ।
મયા હીયં વૃતા પૂર્વં ભાર્યાર્થે વરવર્ણિની ॥

પશ્ચાદિમાં પિતા પ્રાદાદ્ભૃગવેઽનૃતકારકઃ ।
સેયં યદિ વરારોહા ભૃગોર્ભાર્યા રહોગતા ॥

તથા સત્યં સમાખ્યાહિ જિહીર્ષામ્યાશ્રમાદિમામ્ ।
સ મન્યુસ્તત્ર હૃદયં પ્રદહન્નિવ તિષ્ઠતિ ॥

મત્પૂર્વભાર્યાં યદિમાં ભૃગુરાપ સુમધ્યમામ્ ।
અસમ્મતમિદં મેઽદ્ય હરિષ્યામ્યાશ્રમાદિમામ્ ॥
સૌતિરુવાચ ।

એવં રક્ષસ્તમામન્ત્ર્ય જ્વલિતં જાતવેદસમ્ ।
શઙ્કમાનં ભૃગોર્ભાર્યાં પુનઃપુનરપૃચ્છત ॥

ત્વમગ્ને સર્વભૂતાનામન્તશ્ચરસિ નિત્યદા ।
સાક્ષિવત્પુણ્યપાપેષુ સત્યં બ્રૂહિ કવે વચઃ ॥

મત્પૂર્વભાર્યાઽપહૃતા ભૃગુણાઽનૃતકારિણા ।
સેયં યદિ તથા મે ત્વં સત્યમાખ્યાતુમર્હસિ ॥

શ્રુત્વા ત્વત્તો ભૃગોર્ભાર્યાં હરિષ્યામ્યાશ્રમાદિમામ્ ।
જાતવેદઃ પશ્યતસ્તે વદ સત્યાં ગિરં મમ ॥
સૌતિરુવાચ ।

તસ્યૈતદ્વચનં શ્રુત્વા સપ્તાર્ચિર્દુઃખિતોઽભવત્ ।
સત્યં વદામિ યદિ મે શાપઃ સ્યાદ્બ્રહ્મવિત્તમાત્ ॥

અસત્યં ચેદહં બ્રૂયાં પતિષ્યે નરકાન્ધ્રુવમ્ । ભીતોઽનૃતાચ્ચ શાપાચ્ચ ભૃગોરિત્યબ્રવીચ્છનૈઃ ॥

ત્વયા વૃતા પુલોમેયં પૂર્વં દાનવનન્દન ।
કિં ત્વિયં વિધિના પૂર્વં મન્ત્રવન્ન વૃતા ત્વયા ॥

પિત્રા તુ ભૃગવે દત્તા પુલોમેયં યશસ્વિની ।
દદાતિ ન પિતા તુભ્યં વરલોભાન્મહાયશાઃ ॥

અથેમાં વેદદૃષ્ટેન કર્મણા વિધિપૂર્વકમ્ ।
ભાર્યામૃષિર્ભૃગુઃ પ્રાપ માં પુરસ્કૃત્ય દાનવ ॥

સેયમિત્યવગચ્છામિ નાનૃતં વક્તુમુત્સહે ।
નાનૃતં હિ સદા લોકે પૂજ્યતે દાનવોત્તમ ॥