મહાભારત · અધ્યાય 1.49

યદપૃચ્છત્તદા રાજા મન્ત્રિણો જનમેજયઃ ।
પિતુઃ સ્વર્ગગતિં તન્મે વિસ્તરેણ પુનર્વદ ॥
સૌતિરુવાચ ।

શૃણુ બ્રહ્મન્યથાઽપૃચ્છન્મન્ત્રિણો નૃપતિસ્તદા ।
યથા ચાખ્યાતવન્તસ્તે નિધનં તત્પરિક્ષિતઃ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

જાનન્તિ સ્મ ભવન્તસ્તદ્યથાવૃત્તં પિતુર્મમ ।
આસીદ્યથા સ નિધનં ગતઃ કાલે મહાયશાઃ ॥

શ્રુત્વા ભવત્સકાશાદ્ધિ પિતુર્વૃત્તમશેષતઃ ।
કલ્યાણં પ્રતિપત્સ્યામિ વિપરીતં ન જાતુચિત્ ॥
સૌતિરુવાચ ।

મન્ત્રિણોઽથાબ્રુવન્વાક્યં પૃષ્ટાસ્તેન મહાત્મના ।
સર્વે ધર્મવિદઃ પ્રાજ્ઞા રાજાનં જનમેજયમ્ ॥
મન્ત્રિણ ઊચુઃ ।

શૃણુ પાર્થિવ યદ્બ્રૂષે પિતુસ્તવ મહાત્મનઃ ।
ચરિતં પાર્થિવેન્દ્રસ્ય યથા નિષ્ઠાં ગતશ્ચ સઃ ॥

ધર્માત્મા ચ મહાત્મા ચ પ્રજાપાલઃ પિતા તવ ।
આસીદિહાયથા વૃત્તઃ સ મહાત્મા શૃણુષ્વ તત્ ॥

ચાતુર્વર્ણ્યં સ્વધર્મસ્થં સ કૃત્વા પર્યરક્ષત ।
ધર્મતો ધર્મવિદ્રાજા ધર્મો વિગ્રહવાનિવ ॥

રરક્ષ પૃથિવીં દેવીં શ્રીમાનતુલવિક્રમઃ ।
દ્વેષ્ટારસ્તસ્ય નૈવાસન્સ ચ દ્વેષ્ટિ ન કઞ્ચન ॥

સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ પ્રજાપતિરિવાભવત્ ।
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચૈવ સ્વકર્મસુ ॥

સ્થિતઃ સુમનસો રાજંસ્તેન રાજ્ઞા સ્વધિષ્ઠિતાઃ ।
વિધવાનાથવિકલાન્કૃપણાંશ્ચ બભાર સઃ ॥

સુદર્શઃ સર્વભૂતાનામાસીત્સોમ ઇવાપરઃ ।
તુષ્ટપુષ્ટજનઃ શ્રીમાન્સત્યવાગ્દૃઢવિક્રમઃ ॥

ધનુર્વેદે તુ શિષ્યોઽભૂન્નૃપઃ શારદ્વતસ્ય સઃ ।
ગોવિન્દસ્ય પ્રિયશ્ચાસીત્પિતા તે જનમેજય ॥

લોકસ્ય ચૈવ સર્વસ્ય પ્રિય આસીન્મહાયશાઃ ।
પરિક્ષીણેષુ કુરુષુ સોત્તરાયામજીજનત્ ॥

પરિક્ષિદભવત્તેન સૌભદ્રસ્યાત્મજો બલી ।
રાજધર્માર્થકુશલો યુક્તઃ સર્વગુણૈર્વૃતઃ ॥

જિતેન્દ્રિયશ્ચાત્મવાંશ્ચ મેધાવી ધર્મસેવિતા ।
ષડ્વર્ગજિન્મહાબુદ્ધિર્નીતિશાસ્ત્રવિદુત્તમઃ ॥

પ્રજા ઇમાસ્તવ પિતા ષષ્ટિવર્ષાણ્યપાલયત્ ।
તતો દિષ્ટાન્તમાપન્નઃ સર્વેષાં દુઃખમાવહન્ ॥

તતસ્ત્વં પુરુષશ્રેષ્ઠ ધર્મેણ પ્રતિપેદિવાન્ । ઇદં વર્ષસહસ્રાણિ રાજ્યં કુરુકુલાગતમ્ ।
બાલ એવાભિષિક્તસ્ત્વં સર્વભૂતાનુપાલકઃ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

નાસ્મિન્કુલે જાતુ બભૂવ રાજા યો ન પ્રજાનાં પ્રિયકૃત્પ્રિયશ્ચ ।
વિશેષતઃ પ્રેક્ષ્ય પિતામહાનાં વૃત્તં મહદ્વૃત્તપરાયણાનામ્ ॥

કથં નિધનમાપન્નઃ પિતા મમ તથાવિધઃ ।
આચક્ષધ્વં યથાવન્મે શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
સૌતિરુવાચ ।

એવં સઞ્ચોદિતા રાજ્ઞા મન્ત્રિણસ્તે નરાધિપમ્ ।
ઊચુઃ સર્વે યથાવૃત્તં રાજ્ઞઃ પ્રિયહિતૈષિણઃ ॥
મન્ત્રિણ ઊચુઃ ।

સ રાજા પૃથિવીપાલઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
બભૂવ મૃગયાશીલસ્તવ રાજન્પિતા સદા ॥

યથા પાણ્ડુર્મહાબાહુર્ધનુર્ધરવરો યુધિ ।
અસ્માસ્વાસજ્ય સર્વાણિ રાજકાર્યાણ્યશેષતઃ ॥

સ કદાચિદ્વનગતો મૃગં વિવ્યાધ પત્રિણા ।
વિદ્ધ્વા ચાન્વસરત્તૂર્ણં તં મૃગં ગહને વને ॥

પદાતિર્બદ્ધનિસ્ત્રિંશસ્તતાયુધકલાપવાન્ ।
ન ચાસસાદ ગહને મૃગં નષ્ટં પિતા તવ ॥

પરિશ્રાન્તો વયસ્થશ્ચ ષષ્ટિવર્ષો જરાન્વિતઃ ।
ક્ષુધિતઃ સ મહારણ્યે દદર્શ મુનિસત્તમમ્ ॥

સ તં પપ્રચ્છ રાજેન્દ્રો મુનિં મૌનવ્રતે સ્થિતમ્ ।
ન ચ કિઞ્ચિદુવાચેદં પૃષ્ટોઽપિ સમુનિસ્તદા ॥

તતો રાજા ક્ષુચ્છ્રમાર્તસ્તં મુનિં સ્થાણુવત્સ્થિતમ્ ।
મૌનવ્રતધરં શાન્તં સદ્યો મન્યુવશં ગતઃ ॥

ન બુબોધ ચ તં રાજા મૌનવ્રતધરં મુનિમ્ ।
સ તં ક્રોધસમાવિષ્ટો ધર્ષયામાસ તે પિતા ॥

મૃતં સર્પં ધનુષ્કોટ્યા સમુત્ક્ષિપ્ય ધરાતલાત્ ।
તસ્ય શુદ્ધાત્મનઃ પ્રાદાત્સ્કન્ધે ભરતસત્તમ ॥

ન ચોવાચ સ મેધાવી તમથો સાધ્વસાધુ વા ।
તસ્થૌ તથૈવ ચાક્રુદ્ધઃ સર્પં સ્કન્ધેન ધારયન્ ॥